Outrage - Burma's Struggle for Democracy by Bertil Lintner စာအုပ္ကို စံဝင္းေမာင္ႎႀင့္ မင္းမဵႂိးႎိုင္ တိုႚက ဴမန္မာဴပန္ကာ 1st Burmese edition published in the UK in 1990 by Peacock Press, Edinburgh, Scotland က ထုတ္ေဝခဲ့တဲ့ ဘာတီလင္တနာရဲႚ 'ေဒၝမာန္ဟုန္ - ဗမာဴပည္ ဒီမိုကေရစီ တိုက္ပၾဲ'၊ စာအုပ္က "ရႀစ္ေလးလံုး အေရးေတာ္ပံု ဴဖစ္ရပ္မဵား ဴပကၡဒိန္" ကို ခုႎႀစ္ အလိုက္ ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပ လိုက္တာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ရႀစ္ေလးလံုး အေရးေတာ္ပံု ဴဖစ္ရပ္မဵား ဴပကၡဒိန္ ၁၉၈၇ - ၁၉၈၈
ဒီဇိုင္း - ငုရင္ဴပင္ ကၾန္ရက္ စာမဵက္ႎႀာ။
ရႀစ္ေလးလံုး အေရးေတာ္ပံု ဴဖစ္ရပ္မဵား ဴပကၡဒိန္ ၁၉၈၇ - ၁၉၈၈
၁၉၈၇ ခုႎႀစ္။
ဳသဂုတ္လ ၁၀ ရက္။ ဦးေနဝင္းက ေရဒီယိုႎႀင့္ ႟ုပ္ဴမင္ သံဳကားမႀ မိမိ ၂၅ ႎႀစ္ဳကာ အုပ္ခဵႂပ္ ခဲ့စဥ္ ကာလ အတၾင္း အမႀားမဵား ဴပႂလုပ္ ခဲ့ေဳကာင္း၊ အခဵိန္ အခၝႎႀင့္ ေလဵာ္ညီစၾာ ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁမဵား ဴပႂလုပ္ရမည္ ဴဖစ္ေဳကာင္း ၉ မိနစ္ခၾဲဳကာ ေဴပာဳကားေသာ မိန္ႚခၾန္းတၾင္ ဝန္ခံ လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၁ ရက္။ ၁၉၆၆ ခုႎႀစ္ ကတည္းက အစိုးရ ခဵႂပ္ကိုင္ ခဲ့သည့္ ဆန္၊ ေဴပာင္းႎႀင့္ ပဲ အမဵႂိးမဵႂိး ေရာင္းဝယ္ ေဖာက္ကားမႁမဵား အေပၞ ကင္းလၾတ္ခၾင့္ ဴပႂလုိက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၅ ရက္။ ကဵပ္ေငၾ ၂၅၊ ၃၅ ႎႀင့္ ၇၅ ကဵပ္တန္ မဵားကို သံုးစၾဲရန္ တရား မဝင္ေတာ့ေဳကာင္း ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီ အတၾင္းေရးမႀႃး ဦးစိန္လၾင္ လက္မႀတ္ ေရးထိုး ခဲ့သည့္အမိန္ႚကို ထုတ္ဴပန္သည္။ တိုင္းဴပည္၏ ေငၾေဳကး လည္ပတ္မႁ ၈၉ ရာခိုင္ႎႁန္းမႀာ ေပဵာက္ကၾယ္ သၾား႓ပီး ဴပည္သူမဵားအား သံုးစၾဲခၾင့္ ရပ္စဲ လိုက္သည့္ ေငၾစကၠႃမဵား အတၾက္ ေလဵာ္ေဳကး မေပးေပ။
စက္တင္ဘာလ ၆ ရက္။ အစိုးရက တကၠသုိလ္ႎႀင့္ ေကာလိပ္ အားလံုးကို ပိတ္လိုက္သည္။ ဴမန္မာႎိုင္ငံ အထက္ပိုင္းမႀ ရန္ကုန္တၾင္ လာေရာက္ ပညာ သင္ဳကား ေနေသာ ေကဵာင္းသားမဵားကို ေနရပ္သိုႚ ဴပန္ပိုႚ လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၇ ရက္။ အခၾန္ေကာက္ ဥပေဒ အမဵားအဴပားကို ဴပန္လည္ ဴပင္ဆင္ လိုက္သည္။ လယ္သမားမဵား ေငၾအစား ကုန္ပစၤည္း မဵားဴဖင့္ အခၾန္ ေပးရန္ ဥပေဒကို ခဵမႀတ္ခဲ့ရာ ေကဵးလက္ ေဒသမဵားတၾင္ မေကဵနပ္မႁမဵား ေပၞေပၝက္ လာသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၉ ရက္။ ဦးေနဝင္းက ထိုေနႚ မဆလ ပၝတီ အစည္းအေဝး တရပ္တၾင္ "က႗န္ေတာ္တိုႚ အေနနဲႚ ႎိုင္ငံသားတိုင္း ဘယ္သူမဆို ပုဂၢလိက လုပ္ငန္းမဵားကို မႀတ္ပံုတင္႓ပီး လုပ္ကိုင္ႎိုင္တဲ့ အေဳကာင္း ပၾင့္ပၾင့္လင္းလင္း ေဳကညာခဲ့႓ပီး ဴဖစ္ပၝတယ္" ဟူ၍ ေဴပာဳကားသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၁၄ ရက္။ ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္က စက္တင္ဘာလ ၅ ရက္ေနႚတၾင္ ေငၾစကၠႃ တန္ဖိုး ခဵခဲ့မႁကို သေဘာတူေဳကာင္း အတည္ ဴပႂလိုက္သည္။ အသံုး မဴပႂ ႎိုင္ေတာ့သည့္ ၂၅၊ ၃၅ ႎႀင့္ ၇၅ ကဵပ္တန္ ေငၾစကၠႃမဵား အစား ၄၅ ကဵပ္တန္ႎႀင့္ ၉၀ ကဵပ္တန္ ေငၾစကၠႃ မဵားဴဖင့္ အစား ထိုးလိုက္သည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၂၈ ရက္။ နံနက္ ၄ နာရီ ခၾဲခန္ႚတၾင္ ရန္ကုန္ ႓မိႂႚလယ္ရႀိ သမၳတ ႟ုပ္ရႀင္႟ံု၌ ဗံုးေပၝက္ကၾဲမႁ ဴဖစ္ပၾားသည္။ တစံုတေယာက္မႀ ထိခိုက္မႁ မရႀိေပ။
ေအာက္တိုဘာလ ၂၉ ရက္။ ကုလ သမဂၢ စီးပၾားေရးႎႀင့္ လူမႁေရး ေကာင္စီက ဴမန္မာဴပည္သည္ ဖၾံႚ႓ဖိႂး တိုးတက္မႁ အနည္းဆံုး ႎိုင္ငံ အဆင့္အတန္းတၾင္ ပၝဝင္ေဳကာင္း လက္ခံလိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၂-၃ ရက္။ ရခိုင္ဴပည္နယ္ စစ္ေတၾ ေဒသ ေကာလိပ္မႀ ေကဵာင္းသားမဵား အစိုးရ ဆန္ႚကဵင္ေရး ေ႔ကးေဳကာ္သံ မဵားဴဖင့္ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၇ ရက္။ မႎၩေလးတိုင္း ေရဆင္း စိုက္ပဵိႂးေရး တကၠသုိလ္ႎႀင့္ ပဵဥ္းမနား တိရစာၥန္ ေမၾးဴမႃေရးႎႀင့္ ေဆးကုသေရး တကၠသုိလ္မႀ ေကဵာင္းသားမဵားက ဦးေနဝင္း ႟ုပ္ပံုမဵားကို မီး႟ိႁႚ၍ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၁၁ ရက္။ ကုလ သမဂၢ အေထၾေထၾ ညီလာခံက ဴမန္မာႎိုင္ငံသည္ ဖၾံ႓ဖိႂး တိုးတက္မႁ အနည္းဆံုး ႎိုင္ငံမဵား စာရင္းတၾင္ ပၝဝင္ေဳကာင္း သေဘာတူ အတည္ ဴပႂလိုက္သည္။ ကမာၲႚ ေငၾေဳကး ရံပံုေငၾ အဖၾဲႚအစည္း ကိန္းဂဏန္း အရ ဴမန္မာ့ ႎိုင္ငံဴခား ေငၾသည္ အေမရိကန္ ေဒၞလာ ၂၈ သန္း အထိ ကဵဆင္း သၾားသည္။
ဒီဇင္ဘာလ။ ရန္ကုန္ စက္မႁ တကၠသုိလ္မႀ ႒ကိႂးဳကား ႒ကိႂးဳကား သတင္းမဵား ဳကားရသည္။ မႎၩေလးရႀိ ရဲအဖၾဲႚသိုႚ ေဴမေအာက္ ေကဵာင္းသား အဖၾဲႚက ႓ခိမ္ေခဵာက္ စာမဵား ေပးပိုႚသည္။
၁၉၈၈ ခုႎႀစ္။
ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၂ ရက္။ ဴမန္မာ အသံမႀ အဖၾဲႚအစည္း အေနဴဖင့္ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ တသီး ပုဂၢလ အေနဴဖင့္ ေသာ္လည္းေကာင္း ဆန္ႎႀင့္ ဆန္ကၾဲ မဵားကို ႎိုင္ငံဴခားသိုႚ တင္ပိုႚ ေရာင္းခဵခၾင့္ ေပးမည္ ဴဖစ္ေဳကာင္း ေဳကညာသည္။
ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၁၂ ရက္။ ဆိုရႀယ္လစ္ စီပၾားေရး စနစ္ ပန္းတိုင္သည္ သစ္လၾင္႓ပီး ႓ငိမ္းခဵမ္းေသာ လူမႁ အဖၾဲႚအစည္း တည္ေဆာက္ရန္ ဴဖစ္သည္။ ဤတာဝန္မဵား ထမ္းေဆာင္ရန္ အတၾက္ ပၝတီ၊ ႎိုင္ငံေတာ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ယႎၩရား အားလံုးႎႀင့္ လူထု လူတန္းစား အဖၾဲႚအစည္း မဵားသည္ တိုင္းရင္းသား မဵား၏ ပူးေပၝင္း ေဆာင္႟ၾက္မႁ ရရႀိေအာင္ ႒ကိႂးစား ဳကရမည္ ဟူ၍ ဦးစန္းယုက ဴပည္ေထာင္စုေနႚ မိန္းခၾန္းတၾင္ ေဴပာဳကားသည္။
မတ္လ ၇ ရက္။ ည ၉ နာရီ ခၾဲခန္ႚတၾင္ ဴပည္လမ္းေပၞရႀိ ခဵက္သံ႟ံုး အဴပင္ဘက္တၾင္ ဗံုးေပၝက္ကၾဲမႁ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း ဦးေအာင္႒ကီးက ဦးေနဝင္း ထံသိုႚ အိပ္ဖၾင့္ ေပးစာတၾင္ စီးပၾားေရး ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲရန္ႎႀင့္ အစိုးသစ္ ဖၾဲႚစည္းရန္ အဳကံ ဴပႂလိုက္သည္။
မတ္လ ၁၂ ရက္။ ရန္ကုန္ ဆင္ေဴခဖံုး ႒ကိႂႚကုန္း အေနာက္ပိုင္းရႀိ စႎၬာဝင္း လက္ဖက္ရည္ဆိုင္တၾင္ စက္မႁ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းသား တခဵႂိႚႎႀင့္ အရပ္သားမဵား ခိုက္ရန္ ဴဖစ္ပၾားသည္။ စက္မႁ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းသား တဦး ထိခိုက္ ဒဏ္ရာရခဲ့႓ပီး တရားခံ မဵားကို သက္ဆိုင္ရာက ဖမ္းဆီး လိုက္သည္။
မတ္လ ၁၃ ၇က္။ တရားခံအား ဆိုင္ရာက လၿတ္ေပး ခဲ့သဴဖင့္ ေကဵာင္းသား ၂၀၀ ခန္ႚ ရပ္ကၾက္ ဴပည္သူႚ ေကာင္စီ႟ံုးကို သၾားဝိုင္းကာ ကန္ႚကၾက္ ဳကသည္။ လံုထိန္း မဵားႎႀင့္ ေကဵာင္းသား အုပ္စု အဓိက႟ုဏ္း ဴဖစ္ပၾားသည္။ လံုထိန္းမဵား၏ ပစ္ခတ္မႁေဳကာင့္ ေကဵာင္းသား ေမာင္ဖုန္းေမာ္ ေသဆံုးရ႓ပီး ရက္အနည္းငယ္ အဳကာတၾင္ ေကဵာင္းသား ၆ ေယာက္မႀ ၇ ေယာက္ထိ ေသနတ္ ဒဏ္ရာဴဖင့္ ေသဆံုး သၾားဳကသည္။
မတ္လ ၁၄ ရက္။ စက္မႁ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းသား မဵားသည္ ရန္ကုန္ရႀိ အဴခား တကၠသုိလ္ မဵားတၾင္ လက္ကမ္း စာေစာင္မဵား ဴဖန္ႚေဝ ဳကသည္။ လံုထိန္းမဵား၏ ရက္စက္စၾာ သတ္ဴဖတ္မႁႎႀင့္ စက္တင္ဘာလ ၅ ရက္ေနႚက ေငၾစကၠႃမဵား ဖဵက္သိမ္းဴခင္းကို ႟ႁတ္ခဵ ထားေသာ လက္ကမ္း စာေစာင္မဵား ဴဖစ္သည္။
မတ္လ ၁၅ ရက္။ အာအိုင္တီ ေကဵာင္းဝင္း အတၾင္းသိုႚ စစ္တပ္မႀ ဝင္စီး လိုက္သည္။ အစိုးရ၏ ထုတ္ဴပန္ ေဳကညာခဵက္တၾင္ ေကဵာင္းသား မဵားကို အဴပစ္ပံု ခဵထား႓ပီး၊ အာအိုင္တီ ေကဵာင္းသားမဵား အဖမ္း ခံရသည္။
မတ္လ ၁၆ ရက္။ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ (ပင္မ) မႀ ေကဵာင္းသားမဵား လိႁင္ေဒသ ေကာလိပ္ႎႀင့္ စက္မႁ တကၠသုိလ္သိုႚ ဴပည္လမ္းမ အတိုင္း ခဵီတက္ ဳကသည္။ သူတိုႚအား အင္းလဵားကန္ အနီး လံုထိန္း တပ္ဖၾဲႚႎႀင့္ စစ္တပ္က ပိတ္ဆိုႚ ခဲ့သည္။ ေကဵာင္းသား မဵားစၾာ ပစ္သတ္ ခံရသည္။ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ (ပင္မ) ဝင္းထဲသိုႚ လံုထိန္းမဵား ဝင္ေရာက္ လာသည္။
မတ္လ ၁၇ ရက္။ ေမာင္ဖုန္းေမာ္ အသုဘသိုႚ ေနာက္ဆံုး အ႒ကိမ္ ဂၝဝရ ဴပႂရန္ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ လူထုက ကဵန္ေတာ သခဵႇႂင္း အဴပင္ ဘက္တၾင္ စုေဝး ဳကသည္။ သိုႚေသာ္ ေမာင္ဖုန္းေမာ္ ႟ုပ္အေလာင္းကို တေနရာတၾင္ တိတ္တဆိတ္ မီးသ႓ဂႇႂဟ္ ခဲ့႓ပီး ဴဖစ္ေဳကာင္း သိလုိုက္ ရသည္။ ေမာင္ဖုန္းေမာ္ ေသဆံုး ရသည့္ ကိစၤကို စံုစမ္းရန္ စံုစမ္း စစ္ေဆးေရး ေကာင္မရႀင္ တရပ္ ဖၾဲႚစည္း လိုက္ေဳကာင္း အစိုးရက ေဳကညာသည္။ သိုႚေသာ္လည္း အဴခား သူမဵား ထိခိုက္ ေသဆံုးရဴခင္း အတၾက္ စံုစမ္းရန္ ေဖာ္ဴပဴခင္း မရႀိေပ။ ပင္မ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းဝင္း အတၾင္း ဴပႂလုပ္ေသာ အစည္းအေဝး တခုတၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းသားမဵား သမဂၢကို ဖၾဲႚစည္း လိုက္သည္။ ေကဵာင္းသား တေထာင္ခန္ႚကို ဖမ္းဆီး၍ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ေဴမာက္ပိုင္းရႀိ အင္းစိန္ ေထာင္သိုႚ ပိုႚလိုက္သည္။
မတ္လ ၁၈ ရက္။ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ေကဵာင္းသားမဵား ရန္ကုန္ ႓မိႂႚလယ္ရႀိ ဆူးေလ ဘုရားသိုႚ ခဵီတက္ လာဳက႓ပီး တဴခား ေကဵာင္းသား မဵားႎႀင့္ ပူးေပၝင္း ဳကသည္။ အစိုးရက တပ္မ ၂၂၊ ၆၆ႎႀင့္ ၇၇ တိုႚကို ေခၞယူ လိုက္သည္။ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ကန္ႚကၾက္ ဆႎၬဴပသူ မဵားကို ဖမ္းဆီး ဳကသည္။ "ေသၾးစၾန္းေသာ ေသာဳကာေနႚ" အဴဖစ္ လူသိ မဵားေသာ ထိုေနႚတၾင္ လံုထိန္းတိုႚ၏ တပ္မႀႃး ဦးစိန္လၾင္ မႀာလည္း "ရန္ကုန္႓မိႂႚ၏ လူသတ္သမား" ဟု အမည္ စတၾင္ ခဲ့သည္။ ေကဵာင္းမဵားႎႀင့္ တကၠသုိလ္မဵား ပိတ္လိုက္သည္။
မတ္လ ၂၇ ရက္။ ဦးေနဝင္းႎႀင့္ အဖၾဲႚသည္ အေနာက္ ဂဵာမဏီ ႎႀင့္ ဆၾစ္ဇာလန္သိုႚ ထၾက္ခၾာ သၾားသည္။
ဧ႓ပီလ ၉ ရက္။ အစိုးရက ဖၾဲႚစည္း ထားေသာ စံုစမ္း စစ္ေဆးေရး ေကာ္မရႀင္က မတ္လ အဓိက႟ုဏ္းတၾင္ ေကဵာင္းသား ၃ ေယာက္ ေသဆံုး႓ပီး၊ ၆၂၅ ေယာက္ အဖမ္း ခံရကာ ၁၄၁ ေယာက္ကို ဆက္လက္ ထိန္းသိမ္း ထားသည္ဟု ေဳကညာသည္။ စာမဵက္ႎႀာ ၄၀ ပၝေသာ အိပ္ဖၾင့္ ေပးစာကို ဦးေအာင္႒ကီးက ဦးေနဝင္းထံ ေရးသား ေပးပိုႚ ခဲ့သည္။ ထိုစာ၌ စီးပၾားေရး ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁ လိုအပ္ေဳကာင္း ေရးသား ထားသည္။
ေမလ ၁၀ ရက္။ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ လၾတ္႓ငိမ္း ခဵမ္းသာခၾင့္ အဖၾဲႚက ထုတ္ေဝ ခဲ့ေသာ စာမဵက္ႎႀာ ၇၁ မဵက္ႎႀာ ရႀိသည့္ ထုတ္ဴပန္ခဵက္တၾင္ ဴမန္မာ့ တပ္မေတာ္သည္ ဖမ္းဆီး သတ္ဴဖတ္မႁမဵား၊ နယ္စပ္ ေဒသ မဵားတၾင္ ညၟဥ္းပမ္းမႁ၊ အမဵႂိးသမီး မဵားကို အဓမၳ ဴပႂကဵင့္မႁ မဵားႎႀင့္ ႟ၾာသား မဵားကို ေပၝတာ အဴဖစ္ အတင္း ေစခိုင္းကာ လူမဵႂိးစု သူပုန္ မဵားကို တိုက္ခိုက္ရာတၾင္ "လူသား မိုင္းရႀင္း ကရိယာ" အဴဖစ္ တပ္ဖၾဲႚ ေရႀႚမႀ သၾားေစဴခင္းတိုႚ အတၾက္ တာဝန္ ရႀိေဳကာင္း ပၝရႀိသည္။
ေမလ ၂၆ ရက္။ ဥေရာပသိုႚ ခရီး ထၾက္ခဲ့သူ ဦးေနဝင္း ရန္ကုန္သိုႚ ဴပန္ေရာက္ လာသည္။
ေမလ ၃၀ ရက္။ ေကဵာင္းမဵားႎႀင့္ တကၠသုိလ္မဵား ဴပန္လည္ ဖၾင့္လႀစ္ လိုက္ေသာ္လည္း ေကဵာင္းဴပန္ တက္သည့္ ေကဵာင္းသား ဦးေရမႀာ ၃၀ ရာခိုင္ႎႁန္းသာ ရႀိသည္။ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းဝင္း မဵား၌ အစိုးရ ဆန္ႚကဵင္ေရး စာ႟ၾက္ စာတမ္းမဵား ဴပန္လည္ ထၾက္ေပၞ လာသည္။ အင္းစိန္ ေထာင္မႀ ဴပန္လၿတ္ ခဲ့ေသာ ေကဵာင္းသားမဵား ႎႀင့္အတူ ေထာင္တၾင္း အေတၾႚအဳကံႂမဵား ပၝလာသည္။ ၎တိုႚမႀာ ညၟဥ္းပမ္း ႎႀိပ္စက္ ခံရဴခင္း၊ အ႟ိုက္အႎႀက္ ခံရဴခင္းႎႀင့္ လ႖ပ္စစ္ ဓာတ္ဴဖင့္ တိုႚဴခင္းတိုႚ ဴဖစ္သည္။ အကဵဥ္းကဵ ခံေနရသည့္ အတၾင္း လံုထိန္းမဵားက ေကဵာင္းသူမဵားကို အဓမၳ ကဵင့္ခဲ့သည့္ သတင္း မဵားလည္း ထၾက္ေပၞ လာသည္။
ဇၾန္လ ၈ ရက္။ ဦးေအာင္႒ကီးက ဦးေနဝင္း ထံသိုႚအိပ္ဖၾင့္ ေပးစာ ေနာက္ထပ္ တေစာင္ ေရးသား ဴပန္သည္။ ဤ တ႒ကိမ္တၾင္ စီးပၾားေရးႎႀင့္ ႎိုင္ငံေရး ဴပႍနာရပ္ မဵားကို မီးေမာင္း ထိုးဴပ႓ပီး မတ္လတၾင္ ဴဖစ္ပၾား ခဲ့ေသာ လူႚအခၾင့္အေရး ခဵႂိးေဖာက္မႁ ကိစၤမဵားကို ေဖာ္ဴပ ထားသည္။
ဇၾန္လ ၁၃ ရက္။ မတ္လတၾင္ အသတ္ ခံရသူမဵား အတၾက္ ေအာင္းေမ့ဖၾယ္ အခမ္းအနား ကဵင္းပရန္ စီစဥ္ ဳကသည္။ သိုႚေသာ္ အေကာင္အထည္ မေပၞခဲ့။ အခဵႂိႚ ေကဵာင္းသားမဵားက မတ္လ အတၾင္း ဴဖစ္ရပ္မဵားကို ဂ႗န္လ ၁၇ ရက္ေနႚ ေနာက္ဆံုး ထား႓ပီး တိကဵ မႀန္ကန္စၾာ မထုတ္ဴပန္ ေပးပၝက ဴပႍနာမဵား ပိုမို ႒ကီးထၾား လာလိမ့္မည္ဟု ရာဇသံ ေပးခဲ့သည္။
ဇၾန္လ ၁၅ ရက္။ ဆႎၬဴပပၾဲမဵားႎႀင့္ စည္းေဝးပၾဲမဵား အဓိက အားဴဖင့္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ (ပင္မ) ၌ စတင္၍ ေပၞလာ ဴပန္သည္။
ဇၾန္လ ၁၆ ရက္။ ရန္ကုန္ရႀိ တကၠသိုလ္ ေကဵာင္းဝင္း မဵားတၾင္ ဆႎၬဴပမႁမဵား ထပ္မံ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ေမာင္ေမာင္ေကဵာ္၊ မိုးသီးဇၾန္တိုႚ ေဟာေဴပာ ဳကသည္။
ဇၾန္လ ၁၇ ရက္။ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းဝင္း မဵားတၾင္ ဆႎၬဴပပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ (ပင္မ) မႀ သင္တန္း ရပ္စဲ လိုက္သည္။ ဆႎၬဴပပၾဲ မဵားႎႀင့္ ေဆၾးေႎၾးပၾဲမဵား ဴပည္လမ္း ေဆးတကၠသုိလ္ (၁) သိုႚ ေ႟ၾႚေဴပာင္း သၾားသည္။
ဇၾန္လ ၂၀ ရက္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ေကဵာင္းသား ၅၀၀၀ မႀ ၆၀၀၀ အထိႎႀင့္ အဴခား ဴပည္သူမဵား ႓ငိမ္းခဵမ္းစၾာ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ (ပင္မ) တၾင္ ဴပႂလုပ္ေသာ လူထု အစည္းအေဝးပၾဲ မဵားသိုႚ သံဃာေတာ္မဵား တက္ေရာက္ သည္ကို ေတၾႚရ၏။ ေတာင္းဆိုခဵက္ မဵားမႀာ ေကဵာင္းထုတ္ ခံရေသာ ေကဵာင္းသား မဵားကို ေကဵာင္းဴပန္ တက္ခၾင့္ ေပးရန္ႎႀင့္ မတ္လ အတၾင္း သတ္ဴဖတ္မႁ မဵားကို ကဵႃးလၾန္ ခဲ့သူတိုႚအား အဴပစ္ ေပးရန္တိုႚ ဴဖစ္သည္။ ဦးေနဝင္းကို ထိုးႎႀက္ တိုက္ခိုက္ေသာ ပိုစတာမဵား ထၾက္ေပၞ လာသည္။ ဦးေနဝင္း၏ ဆၾစ္ဇာလန္ ဘဏ္တၾင္ ထားရႀိေသာ ေငၾစာရင္းမဵား အေဳကာင္း ကိုလည္း ေဖာ္ဴပ ဳကသည္။ ေကဵာင္းသား မဵားကို စာနာ၍ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ (လိႁင္နယ္ေဴမ) အနီးရႀိ အထည္အလိပ္ စက္႟ုံ အလုပ္သမားမဵား ဆႎၬ ဴပဳကသည္။ တကၠသုိလ္ နယ္ေဴမကို ရဲႎႀင့္ စစ္တပ္က ညေန ၆ နာရီတၾင္ ဝိုင္းရံ ပိတ္ဆိုႚ လိုက္၏။
ဇၾန္လ ၂၁ ရက္။ ဴပည္လမ္းရႀိ ေဆးတကၠသုိလ္ (၁) မႀ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ေကဵာင္းသား မဵားသည္ ရန္ကုန္ ႓မိႂႚလယ္သိုႚ ေ႔ကးေဳကာ္သံ မဵားဴဖင့္ ခဵီတက္ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။ ဟံသာဝတီ လမ္းဆံုတၾင္ ေကဵာင္းသား မဵားကို လံုထိမ္း မဵားက တားဆီးကာ မဵက္ရည္ယို ဗံုးမဵား၊ ႟ိုင္ဖယ္ ေသနတ္ မဵားဴဖင့္ ပစ္ခတ္ ဳကသည္။ ေကဵာင္းသား အုပ္စုက ဂဵင္ဂလိ မဵားဴဖင့္ ဴပန္လည္ ပစ္ခတ္ ဳက၍ လံုထိန္းမဵား ထၾက္ေဴပး သၾားဳက၏။ ရဲႎႀင့္ ဴပည္သူမဵား အဓိက႟ုဏ္း တေနႚလံုး ဆက္ဴဖစ္ ပၾားသည္။ ဴပည္သူ ၈၀ ႎႀင့္ လံုထိန္း ၂၀ ခန္ႚ ေသဆံုး သၾားသည္။ အာဏာပိုင္ မဵားက လူစု ေဝးဴခင္းကို ရက္ေပၝင္း ၆၀ မ႖ မဴပႂ လုပ္ရန္ ေဳကညာ ခဲ့သည္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ ဂ႗န္လ ၂၁ ရက္မႀ ဳသဂုတ္လ ၁၉ ရက္ေနႚ အထိ ညေန ၆ နာရီမႀ နံနက္ ၆ နာရီ အတၾင္း အဴပင္ မထၾက္ရ အမိန္ႚကို အာဏာပိုင္ မဵားက ထုတ္ဴပန္သည္။ ေဆးတကၠသုိလ္ (၁) ႎႀင့္ သၾားဘက္ဆိုင္ရာ ေဆးတကၠသုိလ္ မဵားမႀ သင္တန္း အားလံုး ရပ္စဲ လိုက္သည္။
ဇၾန္လ ၂၂ ရက္။ ေဆးတကၠသုိလ္ (၂) မႀ သင္တန္း အားလုံး ရပ္စဲ လိုက္သည္။ ေကဵာင္းသား မဵားစၾာ တိုႚသည္ သမိုင္းဝင္ ေ႟ၿတိဂံု ဘုရားသိုႚ ေနရာ ေ႟ၿႚေဴပာင္း လိုက္ဳကသည္။
ဇၾန္လ ၂၃ ရက္။ ေကဵာင္းသား မဵားသည္ လူစုေဝးဴခင္း မဴပႂရ ဟူေသာ ပိတ္ပင္ တားဴမစ္မႁကို ဆန္ႚကဵင္၍ ေ႟ၿတိဂံု ေစတီေတာ္၌ သပိတ္ စခန္း ဖၾင့္လိုက္သည္။ လူထု မ႓ငိမ္သက္မႁသည္ ရန္ကုန္ႎႀင့္ ကီလိုမီတာ ၅၀ ကၾာေဝးေသာ ပဲခူး အထိ ဴပန္ႚႎႀံႚ သၾားသည္။ ပဲခူး၌ အနည္းဆံုး လူ ၇၀ ပစ္သတ္ ခံရသည္။ ေမာ္လ႓မိႂင္ႎႀင့္ ဴပည္႓မိႂႚ တၾင္လည္း ဆႎၬဴပမႁမဵား ဴဖစ္ပၾားသည္။ မႎၩေလး ေဆးတကၠသုိလ္ သင္တန္း အားလံုး ရပ္ပစ္ လိုက္သည္။
ဇူလိုင္လ ၁ ရက္။ အဴပင္ မထၾက္ရ အမိန္ႚကို ည ၈ နာရီမႀ နံနက္ ၄ နာရီသိုႚ ေလဵာ့ေပၝ့ ေပးလိုက္သည္။ ထိုကန္ႚသတ္ခဵိန္၌ အဴပင္ဘက္ ထၾက္ခဲ့သူ အေတာ္ မဵားမဵားကို ရဲႎႀင့္ စစ္တပ္က ပစ္သတ္ ခဲ့သည္။
ဇူလိုင္လ ၃ ရက္။ ကုန္သည္ မဵားကို ကုန္ေစဵးႎႁန္း မကစားရန္ အစိုးရက သတိ ေပးလိုက္သည္။ အဴပင္ မထၾက္ရ အမိန္ႚေဳကာင္း လည္းေကာင္း၊ ေငၾစကၠႃမဵား တရား မဝင္ေတာ့ေဳကာင္း ေနာက္ထပ္ ေဳကညာ ဦးမည္ ဟူေသာ ေကာလာဟလ မဵားေဳကာင့္ လည္းေကာင္း ကုန္ေစဵးႎႁန္း ႒ကီးဴမင့္ လာသည္။
ဇူလိုင္လ ၇ ရက္။ မဆလ ပၝတီက အေရးေပၞ ညီလာခံကို ဇူလိုင္လ ၂၃ ရက္ေနႚတၾင္ ဴပႂလုပ္မည္ဟု ေဳကညာ ခဲ့သည္။ ဴမန္မာ့ အသံမႀ မတ္လ အတၾင္း ဖမ္းဆီး ခဲ့ေသာ ေကဵာင္းသား အားလံုးကို ဴပန္လၿတ္ ေပးမည္ဟု ေဳကညာသည္။
ဇူလိုင္လ ၉ ရက္။ ညမထၾက္ရ အမိန္ႚကို ရန္ကုန္တၾင္ ဴပန္လည္ ႟ုပ္သိမ္း လိုက္သည္။ ပဲခူး၊ ဴပည္ႎႀင့္ ေမာ္လ႓မိႂင္ တိုႚတၾင္လည္း အလားတူ ပိတ္ပင္ တားဴမစ္ခဵက္ မဵားကို ဴပန္လည္ ႟ုပ္သိမ္း ေပးသည္။ ေကဵာင္းထုတ္ ခံရေသာ ေကဵာင္းသားမဵား အေနႎႀင့္ သူတိုႚ၏ တကၠသုိလ္ မဵားတၾင္ ေကဵာင္းဴပန္ တက္ခၾင့္ ဴပန္လည္ ေလ႖ာက္ထား ႎိုင္ေဳကာင္း ေဳကညာ ခဲ့သည္။
ဇူလိုင္လ ၁၂ ရက္။ ဗုဒၭဘာသာႎႀင့္ မူဆလင္ ဘာသာဝင္မဵား လူမဵႂိးေရး ပဋိပကၡ ဴဖစ္ပၾား ခဲ့႓ပီးေနာက္ ရႀမ္းဴပည္နယ္ ေတာင္႒ကီး ႓မိႂႚတၾင္ အေရးေပၞ အမိန္ႚ ထုတ္ဴပန္ လိုက္သည္။ ပဋိပကၡ မဵားမႀာ လက္ရႀိ ေတၾႚဳကံႂ ေနရေသာ ဴပႍနာ မဵားကို အာ႟ံု ေဴပာင္းပစ္ရန္ အာဏာပိုင္ မဵားက လႁံႚေဆာ္ ဖန္တီးခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္ေဳကာင္း ေကဵာင္းသား မဵားက ဆိုသည္။
ဇူလိုင္လ ၁၆ ရက္။ အလားတူ ပဋိပကၡမဵိႂး ဴပည္႓မိႂႚတၾင္ ဴဖစ္ပၾား႓ပီး ေနာက္တေနႚတၾင္ လူသူ စုေဝးဴခင္း ကိုလည္း ပိတ္ပင္ တားဴမစ္ လိုက္သည္။
ဇူလိုင္လ ၁၈ ရက္။ ဴပည္ထဲေရးႎႀင့္ သာသနာေရး ဝန္႒ကီး ဦးမင္းေဂၝင္အား ႎႁတ္ထၾက္ခၾင့္ ဴပႂလိုက္သည္။ မတ္လ အတၾင္း အင္းစိန္ေထာင္ အဴပင္ ဘက္၌ ဖမ္းဆီး ခံရသူ ဆႎၬဴပသူ ၄၁ ဦး ေထာင္ကား ေပၞ၌ အသက္႟ႁ ဳကပ္ကာ ေသဆံုး ခဲ့မႁတၾင္ သူ တာဝန္ ရႀိေဳကာင္း ဝန္ခံသည္။ အာဏာပိုင္ မဵားက မတ္လအတၾင္း လူႎႀစ္ဦးထက္ ပို၍ ေသဆံုး ခဲ့ေဳကာင္း ဝန္ခံသည္မႀာ ပထမဆံုး အ႒ကိမ္ ဴဖစ္သည္။
ဇူလိုင္လ ၁၉ - ၂၀ ရက္။ ဴပည္႓မိႂႚ အေရႀႚဘက္ရႀိ ဦးေနဝင္း၏ ဇာတိ ေပၝင္းတလည္ ႓မိႂႚတၾင္လည္း အဓိက႟ုဏ္းမဵား ဴဖစ္ေပၞ သည္ဟု သတင္းမဵား ထၾက္လာသည္။
ဇူလိုင္လ ၂၁ ရက္။ ရန္ကုန္ ဴပည္သူႚ ရဲတပ္ဖၾဲႚမႀ ႌၿန္ဳကားေရးမႀႃးခဵႂပ္ ဦးသိန္းေအာင္ကို အ႓ငိမ္းစား ယူခၾင့္ ဴပႂခဲ့႓ပီး ဴပည္သူႚ ရဲတပ္ဖၾဲႚ ရဲခဵႂပ္ ဦးေဖဳကည္ကို ရာထူးမႀ ခဵကာ စစ္တပ္သိုႚ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ ေစသည္။
ဇူလိုင္လ ၂၂ ရက္။ ဴပည္႓မိႂႚတၾင္ အေရးေပၞ အေဴခအေန ေဳကညာ႓ပီး အုပ္ခဵႂပ္ေရး တာဝန္ အားလံုးကို တပ္မေတာ္သိုႚ လၿဲအပ္ ေပးလိုက္သည္။
ဇူလိုင္လ ၂၃ ရက္။ မဆလ ပၝတီ အေရးေပၞ ညီလာခံ စတင္ ဴပႂလုပ္သည္။ ဦးေနဝင္းက မိန္ႚခၾန္း ေဴပာဳကားကာ သူႎႀင့္ အတူ မဆလ ပၝတီ ဒုဥကၠႉ ဦးစန္းယု၊ အေထၾေထၾ အတၾင္းေရးမႀႃး ဦးေအးကို၊ တၾဲဖက္ အေထၾေထၾ အတၾင္းေရးမႀႃး ဦးစိန္လၾင္၊ ဗဟုိ ေကာ္မတီ အလုပ္အမႁေဆာင္ အဖၾဲႚဝင္မဵား ဴဖစ္ဳကသည့္ ဦးေကဵာ္ထင္ႎႀင့္ ဦးထၾန္းတင္တိုႚ အနား ယူေတာ့ မည္ဟု ေဴပာဳကားသည္။ စီးပၾားေရး ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁမဵား ဴပႂလုပ္ရန္ႎႀင့္ တပၝတီ စနစ္ႎႀင့္ သိုႚမဟုတ္ ပၝတီစံု စနစ္ ကဵင့္သံုးရန္ ကိစၤ အတၾက္ ဴပည္သူႚ ဆႎၬ ခံယူပၾဲ ကဵင္းပရန္ အဆို တင္သၾင္း လိုက္သည္။
ဇူလိုင္လ ၂၄ ရက္။ ကိုယ္စားလည္ မဵားက ဦးေနဝင္းအား ရာထူး၌ ဆက္လက္ ေနရန္ တိုက္တၾန္း ဳက႓ပီး စီးပၾားေရး ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁ အစီအစဥ္ကို ထိခိုက္ ႎိုင္သည္ ဟူေသာ အေဳကာင္း ဴပခဵက္ဴဖင့္ ပၝတီစံု စနစ္ ကဵင့္သံုးေရး အတၾက္ ဴပည္သူႚ ဆႎၬ ခံယူရန္ အဆိုကို ကန္ႚကၾက္ ဳကသည္။
ဇူလိုင္လ ၂၅ ရက္။ စီးပၾားေရး ဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲမႁကို အရႀိန္အဟုန္ ဴမၟင့္ရန္ႎႀင့္ ညီလာခံက ဴပည္သူႚ ဆႎၬ ခံယူပၾဲကို သေဘာ မတူေဳကာင္း ဦးေအးကိုက အဆို တင္သၾင္းသည္။ ညီလာခံက ေနာက္ဆံုးတၾင္ ဦးေနဝင္းအား ပၝတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္မႀ အနားယူမႁ ကိုသာ ခၾင့္ဴပႂခဲ့ကာ ဴပည္သူႚ ဆႎၬ ခံယူပၾဲ မဴပႂလုပ္ရန္ သေဘာတူ ဆံုးဴဖတ္ ခဲ့သည္။
ဇူလိုင္လ ၂၆ ရက္။ မဆလ ပၝတီ ဗဟုိ ေကာ္မတီ အစည္းအေဝး ကဵင္းပ၍ ဦးစိန္လၾင္ကို ပၝတီ ဥကၠႉသစ္ အဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ ခဲ့သည္။ ဦးစန္းယုအား ႎႁတ္ထၾက္ခၾင့္ ဴပႂေသာ္လည္း ဦေကဵာ္ထင္၊ ဦးေအးကိုႎႀင့္ ဦးထၾန္းတင္ တိုႚကို ဴပန္လည္ ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ ဳကသည္။ ႎိုင္ငံေတာ္ ဴပည္သူႚ ဥပေဒ အကဵႂိးေဆာင္ အဖၾဲႚ ဥကၠႉ ဦးဴမင့္ေမာင္ႎႀင့္ အတူ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဦးေမာင္ေမာင္ခ တိုႚကို ရာထူးမႀ ထုတ္ပယ္ လိုက္သည္။
ဇူလိုင္လ ၂၇ ရက္။ ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္ အစည္းအေဝး ကဵင္းပသည္။ ဦးစိန္လၾင္ကို ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီ ဥကၠႉ (ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတ) အဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ လိုက္သည္။ ဦးေကဵာ္ထင္အား ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီ အတၾင္းေရးမႀႃး၊ ဦးထၾန္းတင္အား ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ႎႀင့္ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္အား ႎိုင္ငံေတာ္ ဴပည္သူႚ ဥပေဒ အကဵႂိးေဆာင္ အဖၾဲႚ ဥကၠႉ အဴဖစ္ အသီးသီး ေရၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္လိုက္ဳကသည္။
ဇူလိုင္လ ၂၈ ရက္ (ဝၝဆိုလဴပည့္ေနႚ)။ အဓိက႟ုဏ္း ဴဖစ္ေပၞ ခဲ့႓ပီးေနာက္ ရန္ကုန္႓မိႂႚႎႀင့္ ၃၅၄ ကီလိုမီတာ အကၾာရႀိ ေဴမထဲ႓မိႂႚ (အလံ႓မိႂႚ) တၾင္ ညမထၾက္ရ အမိန္ႚ ထုတ္ဴပန္သည္။ ေ႟ၿတိဂံု ဘုရားတၾင္ ေကဵာင္းသားႎႀင့္ အစိုးရ ဆန္ႚကဵင္ ဆႎၬဴပသူမဵား စု႟ံုးဳကသည္။
ဂဵႃလိုင္ ၂၉ ရက္။ ေ႟ၿတိဂံု အဴပင္ဘက္တၾင္ ေကဵာင္းသားမဵား ဆႎၬ ဴပဳကသည္။ ထိုေနႚ ညေႎႀာင္းပိုင္း အခဵိန္၌ ဦးေအာင္႒ကီး၊ ေအပီ သတင္းေထာက္ ဦးစိန္ဝင္းႎႀင့္ တဴခား အ႓ငိမ္းစား စစ္ဘက္ အရာရႀိ ၉ ဦး အဖမ္း ခံရသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁ ရက္။ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံလံုး ဆိုင္ရာ ေကဵာင္းသားမဵား သမဂၢ အဖၾဲႚခဵႂပ္က ဳသဂုတ္လ ၈ ရက္ေနႚတၾင္ တဴပည္လံုး အႎႀံႚ အေထၾေထၾ သပိတ္႒ကီး ဆင္ႎၿဲရန္ ေဆာ္ဳသသည့္ စာ႟ၾက္ စာတမ္းမဵား ဴဖန္ႚေဝ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၂ ရက္။ ဦးစိန္လၾင္ႎႀင့္ တဴခား ပၝတီ ေခၝင္းေဆာင္မဵားက ပဵက္သုန္း သၾားသည့္ စီးပၾားေရး ဴပန္လည္ ရႀင္သန္ရန္ အစီအစဥ္ မဵားကို ေဆၾးေႎၾး ဳကသည္။ ေ႟ၿတိဂံု ဘုရား အဴပင္ ဘက္၌ ေကဵာင္းသားမဵား အစည္းအေဝး ကဵင္းပကာ ေဟာေဴပာ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၃ ရက္။ ညေန ၆ နာရီတၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ စစ္ဥပေဒ အမိန္ႚ ထုတ္ဴပန္သည္။ ဆႎၬဴပသူ တေသာင္းက အမိန္ႚကို ဖီဆန္၍ ႓မိႂႚတၾင္းသိုႚ လႀည့္လည္ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၅ ရက္။စစ္ဥပေဒကို ဖီဆန္မႁဴဖင့္ ရာေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ဴပည္သူ တိုႚကို ဖမ္းဆီး လိုက္သည္။ သိုႚေသာ္ ဆႎၬ ဴပပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားလဵက္ ရႀိသည္။
ဳသဂုတ္လ ၆ ရက္။ တရားဝင္ နယ္စပ္ ကုန္သၾယ္ေရး ဖၾင့္လႀစ္ရန္ သေဘာ တူညီမႁကို တ႟ုတ္ဴပည္ ယူနန္နယ္ရႀိ ထုတ္ကုန္ သၾင္းကုန္ ေကာ္ပိုေရးရႀင္းႎႀင့္ ဴမန္မာ့ ကုန္သၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး ဌာန တိုႚက လက္မႀတ္ ေရးထိုး ဳကသည္။ အထက္ ဴမန္မာႎိုင္ငံတၾင္ ဆႎၬဴပမႁမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားကာ ေရနံေခဵာင္း၊ သနပၯင္ႎႀင့္ ပဲခူး႓မိႂႚ တိုႚတၾင္ ညမထၾက္ရ အမိန္ႚ ထုတ္ဴပန္ လိုက္သည္။
ဳသဂုတ္လ ၈ ရက္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚ လမ္းေပၞတၾင္ ဆႎၬဴပပၾဲမဵား အမဵားအဴပား ဴပႂလုပ္ဴခင္းဴဖင့္ အေထၾေထၾ သပိတ္႒ကီးကို စတင္ ဳကသည္။ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ဆႎၬဴပ လူထုက ဒီမိုကေရစီႎႀင့္ လူႚအခၾင့္အေရး ရရႀိရန္၊ မဆလ ပၝတီ ႎႁတ္ထၾက္ ေပးရန္ႎႀင့္ ဆိုရႀယ္လစ္ စီးပၾားေရး စနစ္ အဆံုး သတ္ရန္ ေတာင္းဆို ဳကသည္။ တႎိုင္ငံလံုးရႀိ အဓိက ႓မိႂႚမဵားႎႀင့္ အဴခား ႓မိႂႚ႟ၾာ မဵားတၾင္ အလားတူ ဆႎၬဴပပၾဲမဵား တ႓ပိႂင္နက္ ကဵင္းပ ဴပႂလုပ္ ဳကသည္။ အစတၾင္ စစ္တပ္က ေနာက္ကၾယ္၌ ေန႓ပီး ည ၁၁ နာရီ ၄၅ မိနစ္တၾင္ တပ္သားမဵားက ႓မိႂႚေတာ္ခန္းမ အဴပင္ဘက္ရႀိ ဆႎၬဴပ ေနဳကသူ လူအုပ္ ထဲသိုႚ ေမာင္းဴပန္ ေသနတ္မဵားဴဖင့္ ပစ္ခတ္ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၉ ရက္။ လူထု ဆႎၬဴပပၾဲမဵား တႎိုင္ငံ လံုးရႀိ ေနရာေပၝင္း ၄၀ အထိ ဴပန္ႚႎႀံႚ သၾားသည္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ တပ္မ ၂၂ မႀ တပ္ဖၾဲႚ မဵားက ဆႎၬ ဴပသူမဵားကို ပစ္ခတ္ ဳကသည္။ အစိုးရက ၅ ဦးသာ ေသဆံုး ခဲ့သည္ဟု ေဴပာဆို ေသာ္လည္း တဴခား သတင္း ရပ္ကၾက္မဵား အဆိုအရ ရာေပၝင္း မဵားစၾာ ေသဆံုး ခဲ့ရသည္ဟု သိရႀိ ရသည္။ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာ အဖမ္း ခံရသည္။ သိုႚေသာ္ ဆႎၬဴပမႁမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾား ေနသည္။ ေကဵာင္းမဵား အားလံုး ပိတ္လိုက္သည္။ စစ္ကိုင္း႓မိႂႚတၾင္ ရဲႎႀင့္ စစ္တပ္က ဆႎၬ ဴပေနေသာ လူထုကို ပစ္ခတ္ ခဲ့သဴဖင့္ ရာေပၝင္းမဵားစၾာ ေသဆံုး ဳကရသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၀ ရက္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ ဘရင္း ကယ္ရီယာမဵား ေပၞမႀ စစ္သားမဵား၏ ပစ္ခတ္မႁေဳကာင့္ ဆႎၬဴပသူ အေဴမာက္အမဵား ေသဆံုး သၾားဳကရသည္။ ဆႎၬ ဴပသူမဵားက စစ္သား မဵားအား ဓာတ္ဆီဗံုး၊ ဂဵင္ဂလိ၊ ဓားရႀည္ႎႀင့္ လႀံမဵား အသံုးဴပႂကာ ဴပန္လည္ တိုက္ခိုက္ ဳကသည္။ ရန္ကုန္ ေဆး႟ံု႒ကီး၌ စစ္တပ္က ေဆး႟ံု အမႁထမ္း မဵားကို ပစ္ခတ္သည္။ ေဴမာက္ဥကၠလာပတၾင္ ေဒၝသ ထၾက္ေနေသာ လူအုပ္႒ကီးက ရဲတပ္သား တခဵႂိႚအား ပထမဆံုး အ႒ကိမ္ ေခၝင္းဴဖတ္ သတ္လိုက္ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၁ ရက္။ အေထၾေထၾ သပိတ္ေဳကာင့္ အစိုးရ ယႎၩရားမဵား ရပ္ဆိုင္း သၾားသည္။ စစ္တပ္ဖၾဲႚမဵား သၾားလာမႁကို ဟန္ႚတားရန္ တားဆီး ပိတ္ဆိုႚမႁမဵား ခဵထား ဳကသည္။ ရန္ကုန္ တ႓မိႂႚ တည္း၌ ေသဆံုး ခဲ့ေသာ ဆႎၬ ဴပသူမဵား အနည္းဆံုး တေထာင္ ရႀိမည္ဟု အေနာက္တိုင္း သံတမန္ မဵားက ခန္ႚမႀန္း ဳကသည္။ စစ္ကိုင္း႓မိႂႚ ေဴမာက္ဘက္တၾင္ ရဲတပ္သားႎႀင့္ စစ္သား မဵားက ဆႎၬ ဴပသူမဵားကို ပစ္ခတ္ဳကရာ အနည္းဆံုး လူ ၁၀၀ ေသဆံုး ရသည္။ အေမရိကန္ ဆီးနိတ္ လၿတ္ေတာ္က မဆလ အစိုးရႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္မႀ လူသတ္မႁ မဵားအား ႟ႁတ္ခဵသည့္ အဆိုကို တညီ တႌၾတ္တည္း အတည္ ဴပႂလိုက္သည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၂ ရက္။ သက္တမ္း ၁၈ ရက္သာ ခံသည့္ ဦးစိန္လၾင္သည္ သမၳတ ရာထူးမႀ ဆင္းေပး ရသည္။ ရန္ကုန္ ႓မိႂႚလယ္ လမ္းမဵား ေပၞ၌ ဴပည္သူမဵားက ေပဵာ္႟ၿင္စၾာ ကခုန္ ဳကသည္။ ရန္ကုန္ ေဆး႟ံု႒ကီး၌ ေသနတ္ ဒဏ္ရာ ရထားသည့္ လူနာ မဵားဴဖင့္ ဴပည့္ဳကပ္လဵက္ ရႀိ၏။ ဴပည္သူမဵားက ေပဵာ္႟ၿင္ ဴမႃးေနသည့္ တိုင္ေအာင္ စိတ္သက္သာ စရာ မဟုတ္ေသာ ႓ငိမ္သက္ဴခင္းက လၿမ္းမိုးလဵက္ ရႀိသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၅ ရက္။ ဳသဂုတ္လ ၉ ရက္ေနႚမႀ စ၍ ရန္ကုန္၊ စစ္ကိုင္းႎႀင့္ အဴခား ႓မိႂႚမဵားတၾင္ လံုဴခံႂေရး တပ္ဖၾဲႚက ကေလးမဵား၊ ေကဵာင္းသား မဵားႎႀင့္ ဴပည္သူ မဵားကို ေသနတ္ဴဖင့္ ပစ္ခတ္ဴခင္းႎႀင့္ လႀံစၾပ္ဴဖင့္ ထိုးသတ္ဴခင္း တိုႚမႀာ ဖၾဲႚစည္း အုပ္ခဵႂပ္ပံု အေဴခခံ ဥပေဒႎႀင့္ ႎိုင္ငံတကာ လူႚအခၾင့္အေရး ဥပေဒ မဵားကို လံုးဝ ဆန္ႚကဵင္ရာ ေရာက္ေဳကာင္း ရန္ကုန္ ေရႀႚေနမဵား ေကာင္စီက ထုတ္ဴပန္ ေဳကညာသည္။ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္က ေကဵာင္းသားႎႀင့္ အစိုးရ ဳကားတၾင္ ဝင္ေရာက္ ေစ့စပ္ ေပးႎိုင္ရန္ အတၾက္ ဴပည္သူႚ အတိုင္ပင္ခံ ေကာ္မတီ တရပ္ ဖၾဲႚစည္းေပးရန္ အဆို ဴပႂလိုက္သည္။ ဦးႎု၊ ဦးဝင္းေမာင္ အဴပင္ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္ မတိုင္မီက ႎိုင္ငံ ေခၝင္းေဆာင္ တခဵႂိႚ မႀာလည္း သူမ အဆိုကို ေထာက္ခံ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၆ ရက္။ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ဆရာဝန္ အသင္းက ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ အစုလိုက္ အဴပံႂလိုက္ သတ္ဴဖတ္ဴခင္းကို ကန္ႚကၾက္ လိုက္သည္။ ထိုကန္ႚကၾက္ ခဲ့သည့္ ေဳကညာခဵက္မႀာ အစစ္အမႀန္ မဟုတ္ေဳကာင္း အာဏာပိုင္ မဵားက ေဴပာဆိုသည္။ ဳသစေဳတးလဵ၊ ဂဵပန္ႎႀင့္ စကႆာပူမႀ ကုမၯဏီ မဵားႎႀင့္ ပူးေပၝင္း၍ ကမႝာလႀည့္ ခရီးသည္မဵား အတၾက္ ရန္ကုန္၊ မႎၩေလးႎႀင့္ ပုဂံ တိုႚတၾင္ ဟိုတယ္မဵား တည္ေဆာက္ မည္ဟု အစိုးရက ေဳကညာသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၇ ရက္။ ရန္ကုန္ ေဆး႟ံု႒ကီး အဴပင္ဘက္၌ လူ ၃၀၀၀ ခန္ႚ စု႟ံုး မိဳကသည္။ ဘရင္း ကယ္ရီယာ မဵားႎႀင့္ တပ္ဖၾဲႚ မဵားက ဆႎၬ ဴပသူမဵားကို ဝန္းရံ ထားလိုက္သည္။ မႎၩေလး တခၾင္ ဆႎၬဴပပၾဲမဵား ထပ္မံ ဴဖစ္ပၾား ခဲ့ေဳကာင္း သတင္းမဵား ေပၞလာသည္။ ရန္ကုန္ ေဆး႟ံု႒ကီးမႀ ဆရာဝန္ႎႀင့္ သူနာဴပႂ မဵားက သတ္ဴဖတ္မႁ မဵားကို ထပ္မံ ကန္ႚကၾက္ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၁၉ ရက္။ မဆလ ပၝတီ ဥကၠႉသစ္ အဴဖစ္ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္အား ခန္ႚထား လိုက္သည္။ ဴပည္သူႚ တရားသူ႒ကီး အဖၾဲႚ ဥကၠႉ ဦးတင္ေအာင္ဟိန္း ဦးေဆာင္သည့္ ဴပည္သူႚ ဆႎၬ ေလ့လာေရး ေကာ္မရႀင္ကို ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္က ဖၾဲႚစည္း ေပးလိုက္သည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၀ ရက္။ ဆႎၬ ဴပသူမဵားက ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္ ရာထူးမႀ ႎႁတ္ထၾက္ ေပးရန္ႎႀင့္ အေထၾေထၾ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲ မဵားကို ဴပင္ဆင္ရန္ အတၾက္ ဳကားဴဖတ္ အစိုးရ ဖၾဲႚေပးရန္ ေတာင္းဆို ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၂ ရက္။ ဴပည္သူေပၝင္း မဵားစၾာ လမ္းေပၞ ထၾက္၍ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။ အေထၾေထၾ သပိတ္႒ကီးက အစိုးရ ႎႁတ္ထၾက္ ေပးရန္ ေတာင္းဆိုသည္။ မႎၩေလး၊ ဟသႆာတ၊ မေကၾး၊ မံု႟ၾာ၊ ေရဦးႎႀင့္ အထက္ ဴမန္မာဴပည္ ႓မိႂႚမဵားတၾင္ ေနႚစဥ္ ဆႎၬဴပပၾဲမဵား ဴဖစ္ေပၞ ခဲ့သည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၃ ရက္။ ဆႎၬ ဴပပၾဲမဵားတၾင္ လူထု ေဴခာက္သိန္း ပၝဝင္ ဆႎၬ ဴပဳကသည္ဟု ခန္ႚမႀန္း ရသည္။ ေအဒီ လမ္းရႀိ ဦးေနဝင္း အိမ္တၾင္ အေရးေပၞ အစည္းအေဝး တခု ဴပႂလုပ္ ခဲ့ေဳကာင္း သတင္း ထၾက္ေပၞ လာသည္။ ထို အစည္းအေဝးတၾင္ လူထု မ႓ငိမ္သက္မႁကို ႓ဖိႂခၾင္းရန္ ေသနဂႆဗဵႃဟာ အသစ္ ေရးဆၾဲ ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၄ ရက္။ မာရႀယ္ေလာ (စစ္ဥပေဒ) ႟ုပ္သိမ္း လိုက္သည္။ ရန္ကုန္မႀ တပ္မဵား ဴပန္လည္ ႟ုပ္သိမ္း သၾားသည္။ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္က တပၝတီ စနစ္ သိုႚမဟုတ္ ပၝတီစံု စနစ္ ကဵင့္သံုးရန္ ကိစၤ အတၾက္ ဴပည္သူႚ ဆႎၬခံယူပၾဲ ဴပႂလုပ္ေပးရန္ ကတိ ဴပႂလိုက္သည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၅ ရက္။ ဇူလိုင္လ ၂၉ ရက္ေနႚက ဖမ္းဆီး ခဲ့သည့္ ဦးေအာင္႒ကီး၊ ဦးစိန္ဝင္းႎႀင့္ အဴခား သူမဵားကို ဴပန္လၿတ္ ေပးလိုက္သည္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚ စမ္းေခဵာင္း ႓မိႂႚနယ္၌ ဦးေအာင္႒ကီး မိန္ႚခၾန္း ေဴပာရာ ပရိသတ္ ၃၀,၀၀၀ ေကဵာ္ တက္ေရာက္သည္။ တႎိုင္ငံလံုး၌ ဆႎၬဴပပၾဲႎႀင့္ လူထု စည္းေဝးပၾဲမဵား ေနႚစဥ္ ဴပႂလုပ္သည္။ ညဘက္တၾင္ လက္နက္ကိုင္ စစ္သားမဵားက ဴမန္မာ ႎိုင္ငံဴခား ကုန္သၾယ္မႁ ဘဏ္မႀ ကဵပ္သိန္း ၆၀၀ သယ္ယူ သၾားသည္။ ရန္ကုန္တၾင္ တပ္စၾဲ ထားေသာ တပ္ဖၾဲႚ အားလံုးကို ႒ကိႂတင္၍ လစာေငၾ ေဴခာက္လစာ ထုတ္ေပး လိုက္သည္။ ထိုကိစၤကို အသစ္ ဖၾဲႚစည္း လိုက္ေသာ ဘဏ္ အလုပ္သမား သမဂၢက ကန္ႚကၾက္ လိုက္သည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၆ ရက္။ အေထၾေထၾ သပိတ္က ေလေဳကာင္းႎႀင့္ မီးရထား သယ္ယူ ပိုႚေဆာင္ေရး လုပ္ငန္း မဵားကို ရပ္ဆိုင္း လိုက္သည္။ ေ႟ၿတိဂံု ေစတီ အဴပင္ဘက္၌ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ လူထုအား ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္က မိန္ႚခၾန္း ေဴပာဳကားသည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၆ - ၂၈ ရက္။ အင္းစိန္ေထာင္ အတၾင္း အဓိက႟ုဏ္း စတင္ ဴဖစ္ေပၞ လာသည္။ ႎိုင္ငံ အဝန္းရႀိ ႓မိႂႚေပၝင္း ၉ ႓မိႂႚမႀ ေထာင္မဵား တၾင္လည္း အဓိက႟ုဏ္းမဵား တ႓ပိႂက္နက္ ဴဖစ္ေပၞ လာသည္။ အကဵဥ္းသား ၉၀၀၀ နီးပၝး ထၾက္ေဴပး ဳကသည္ (သိုႚမဟုတ္) လၿတ္ေပး လိုက္သည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၇ ရက္။ ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီးႎႀင့္ စစ္ဦးစီးခဵႂပ္ေဟာင္း ဦးတင္ဦး ရန္ကုန္ ေဆး႟ံု႒ကီး ေရႀႚတၾင္ မိန္ႚခၾန္း ေဴပာဳကားသည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၈ ရက္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ဗမာႎိုင္ငံလံုး ဆိုင္ရာ ေကဵာင္းသား သမဂၢမဵား အဖၾဲႚခဵႂပ္ (ဗကသ) ကို ဖၾဲႚစည္း တည္ေထာင္ လိုက္သည္။ မင္းကိုႎိုင္အား ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေရၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ ဳကသည္။ ဦးႎုက ဒီမိုကေရစီႎႀင့္ ႓ငိမ္ခဵမ္းေရး အဖၾဲႚခဵႂပ္ (ယာယီ) ကို တည္ေထာင္သည္။ ယင္း အဖၾဲႚတၾင္ ဦးတင္ဦးက အေထၾေထၾ အတၾင္းေရးမႀႃး ဴဖစ္လာသည္။
ဳသဂုတ္လ ၂၉ ရက္။ ေရႀႚေနမဵား၊ စာေရး ဆရာမဵား၊ ႟ုပ္ရႀင္ သ႟ုပ္ေဆာင္ႎႀင့္ အဆိုေတာ္မဵား ဆႎၬ ဴပပၾဲမဵားတၾင္ ပၝဝင္ လာဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၃၀ ရက္။ လူထု ဆႎၬဴပပၾဲ အမဵားအဴပား ဴဖစ္လာ႓ပီး မဆလ ပၝတီဝင္ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာ ပၝတီမႀ ႎႁတ္ထၾက္ ခဲ့ဳကသည္။
ဳသဂုတ္လ ၃၁ ရက္။ အစိုးရက လမ္းေပၞသိုႚ ထၾက္၍ ဆႎၬဴပဴခင္းႎႀင့္ စည္းေဝးပၾဲမဵား ဴပႂလုပ္ခၾင့္ ေပးခဲ့သည္။ အေနာက္ ဂဵာမဏီက ရန္ကုန္မႀ သတ္ဴဖတ္မႁ မဵားကို သေဘာ မတူေဳကာင္း ဴပသရန္ ဒိၾႂက္ခဵ္မာခ္(DM) ေငၾ ၆၅ သန္း ေထာက္ပံ့ ကူညီမႁကို ရပ္စဲ လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၂ ရက္။ ဴမန္မာ ေရႀႚေနမဵားက ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္ ဖၾဲႚစည္း အုပ္ခဵႂပ္ပံု အေဴခခံ ဥပေဒကို ဖဵက္သိမ္း ေပးရန္ ေတာင္းဆို ဳကသည္။ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္ အာဏာ သိမ္းမႁမႀာ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္ ဖၾဲႚစည္း အုပ္ခဵႂပ္ပံု ဥပေဒကို ခဵႂိးေဖာက္ခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္ေဳကာင္း ေဴပာဳကား လိုက္သည္။ ဆႎၬ ဴပပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားဆဲ ဴဖစ္သည္။ ႓မိႂႚ႒ကီး ႓မိႂႚငယ္ စုစုေပၝင္း ၅၀ ခန္ႚမႀာ ဆႎၬ ဴပသူမဵား လက္ထဲ ကဵေရာက္ သၾားသည္။ ဗုဒၭဘာသာ ဘုန္း႒ကီးမဵားက အဓိက ႓မိႂႚမဵား၌ တရား႟ံုးမဵား ဖၾင့္လႀစ္ကာ ေနႚစဥ္ ဴပႍနာ မဵားကို ေဴဖရႀင္း ေပးဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၃ - ၄ ရက္။ အေမရိကန္ လၿတ္ေတာ္ အမတ္ စတီဗင္ ေဂဵ ဆိုလာဇ္ (Stephen J Solarz) ရန္ကုန္႓မိႂႚသိုႚ ေရာက္ရႀိ ေနသည္။
စက္တင္ဘာလ ၅ ရက္။ အတိုက္အခံ မဵား၏ ေတာင္းဆိုမႁကို လိုက္ေလဵာရန္၊ သိုႚမဟုတ္ ပၝက အဆံုး မသတ္ ႎိုင္သည့္ ကန္ႚကၾက္ ဆႎၬဴပပၾဲ မဵားကို ရင္ဆိုင္ရန္ ဴပည္သူမဵားက အစိုးရအား ရာဇသံ ေပးလိုက္သည္။ အလုပ္သမား မဵားႎႀင့္ အစိုးရ ဝန္ထမ္း မဵားက လၾတ္လပ္ေသာ အလုပ္သမား သမဂၢ မဵားကို ဖၾဲႚစည္း ဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၆ ရက္။ ရဲေဘာ္ သံုးကဵိပ္ဝင္ ၉ ဦးက လူထု အံု႔ကမႁကို ေထာက္ခံရန္ စစ္တပ္အား ေတာင္းဆို လိုက္သည္။ ခဵက္ကိုစလိုဗက္ကီးယား သံ႟ံုး အဴပင္ ဘက္တၾင္ ဆႎၬဴပသူ မဵားက ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္ အစိုးရထံ သဝဏ္လၿာ ေပးပိုႚမႁကို ကန္ႚကၾက္ ဆႎၬ ဴပဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၇ ရက္။ အစိုးရ အဖၾဲႚ ႎႁတ္ထၾက္လ႖င္ ႎႁတ္ထၾက္ သိုႚမဟုတ္ပၝက ဆႎၬဴပမႁ မဵားကို ရင္ဆိုင္ရန္ ဆႎၬဴပ သူမဵား၏ ရာဇသံကို အစိုးရက လစ္လဵႃ ႟ႁလိုက္သည္။
စက္တင္ဘာ ၉ ရက္။ ဦးႎုက မိမိ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ အဴဖစ္ႎႀင့္ ဦးတင္ဦး ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး အဴဖစ္ ပၝဝင္ေသာ စင္႓ပိႂင္ အစိုးရ ဖၾဲႚစည္း လိုက္ေဳကာင္း ေဳကညာသည္။ တပ္မေတာ္ (ေလ) မႀ စစ္သည္ စုစုေပၝင္း ၂၀၀ ခန္ႚ လူထု ဆႎၬဴပပၾဲ မဵားတၾင္ ပူးေပၝင္း ပၝဝင္ လာဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၀ ရက္။ မဆလ ပၝတီ ဒုတိယ အ႒ကိမ္ အေရးေပၞ ညီလာခံ ကဵင္းပ႓ပီး ပၝတီစံု စနစ္ ေအာက္တၾင္ အေထၾေထၾ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲမဵား ဴပႂလုပ္ရန္ အဆို တင္သၾင္း ခဲ့႓ပီး အဳကံ ဴပႂခဲ့ေသာ ဴပည္သူႚ ဆႎၬခံယူပၾဲ အဆိုကို ပယ္ဖဵက္ လိုက္သည္။ တပ္မႀႃးေဟာင္း ၃ ဦး ဴဖစ္ဳကသည့္ ဦးတင္ဦး၊ ဦးေအာင္ေ႟ၿႎႀင့္ ဦးေစာဴမင့္တိုႚ ဒီမိုကေရစီႎႀင့္ ႓ငိမ္ခဵမ္းေရး ပၝတီ (ယာယီ) မႀ ႎႁတ္ထၾက္ ဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္။ ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္ အေရးေပၞ အစည္းအေဝးက အေထၾေထၾ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲမဵား ဴပႂလုပ္ရန္ ဆံုးဴဖတ္ခဵက္ ခဵလိုက္သည္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ဆႎၬဴပပၾဲ မဵားတၾင္ ဴပည္သူႚ ရဲတပ္ဖၾဲႚဝင္မဵား ပၝဝင္ လာဳကသည္။ ဴပည္သူ လူထု ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာ ပၝဝင္သည့္ လူထု အံု႔ကမႁ႒ကီး မဵားႎႀင့္ အစာငတ္ခံ ဆႎၬဴပပၾဲ မဵားက၊ ဒီမိုကေရစီႎႀင့္ ဳကားဴဖတ္ အစိုးရ ေတာင္ဆိုမႁ အေပၞ ဖိအား ေပးဳကသည္။ ဴပည္သူတိုႚက အစိုးရ၏ အဆိုဴပႂခဵက္ကို ပယ္ခဵ လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၂ ရက္။ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္၊ ဦးတင္ဦးႎႀင့္ ဦးေအာင္႒ကီးတိုႚ ပူးတၾဲ၍ ဳကားဴဖတ္ အစိုးရ ဖၾဲႚစည္းရန္ ေထာက္ခံေဳကာင္း ေဳကညာခဵက္ ထုတ္ဴပန္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၃ ရက္။ ဂဵပန္က ဴမန္မာဴပည္သိုႚ မိမိ ကူညီ ေထာက္ပံ့ ေနမႁကို တိုင္းဴပည္ အေဴခအေန မေအးမခဵင္း ရပ္စဲ ထားမည္ဟု ေဳကညာ လိုက္သည္။ ဆႎၬ ဴပပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၆ ရက္။ စုစုေပၝင္း အင္အား တသိန္း ရႀစ္ေသာင္း ရႀိေသာ စစ္တပ္ကို မဆလ ပၝတီမႀ ႎႁတ္ထၾက္ခၾင့္ ဴပႂေဳကာင္း အစိုးရက ေဳကညာသည္။ ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး ဌာန အဴပင္ ဘက္တၾင္ ဆႎၬ ဴပသူမဵားႎႀင့္ စစ္သားမဵား ထိပ္တိုက္ ရင္ဆိုင္မႁ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ဦးေအာင္႒ကီးႎႀင့္ အဴခား ပုဂၢိႂလ္မဵားက အေဴခအေနကို ထိန္း၍ လူစုခၾဲ ေပးလိုက္သည္။ စစ္သားမဵား ဴပန္႟ုပ္ သၾားဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၇ ရက္။ ကုန္သၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး ဌာန အေပၞမႀ ေသနတ္ဴဖင့္ ပစ္ခတ္ ခဲ့ေသာ စစ္သား ႎႀစ္ဆယ့္ေလးဦး စလံုးမႀာ ေနာက္ဆံုးတၾင္ လက္နက္ ခဵလိုက္သည္။ အစိုးရက ႎႁတ္ထၾက္ ေပးရန္ႎႀင့္ ဳကားဴဖတ္ အစိုးရ ဖၾဲႚစည္း ေပးရန္ ဴငင္းဆန္ ခဲ့သဴဖင့္ ဆႎၬဴပမႁမဵား ပို၍ ဴပင္းထန္ လာသည္။ ေကဵာင္းသား အခဵိႂႚမႀာ လူမဵႂိးစု သူပုန္မဵား ထံမႀ စစ္သင္တန္းမဵား တက္ေရာက္ ႎိုင္ရန္ႎႀင့္ လက္နက္မဵား ရရႀိရန္ အတၾက္ ထိုင္းနယ္စပ္ ေဒသ မဵားသိုႚ စတင္၍ ထၾက္ခၾာ သၾားဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၈ ရက္။ ဆႎၬဴပပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ညေန ၄ နာရီတၾင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေစာေမာင္က စစ္တပ္မႀ အာဏာကို လၿဲေဴပာင္း ယူလိုက္႓ပီး ႎိုင္ငံေတာ္ ႓ငိမ္ဝပ္ ပိဴပားမႁ တည္ေဆာက္ေရး အဖၾဲႚကို ဖၾဲႚစည္း လိုက္ေဳကာင္း ေရဒီယိုမႀ ေဳကညာသည္။ ညဘက္တၾင္ ဴပည္သူမဵားက တားဆီး ပိတ္ဆိုႚမႁမဵား ခဵထား လိုက္႓ပီး လ႖ပ္စစ္ ဝၝယာ ႒ကိႂးမဵားကို ဴဖတ္ေတာက္ကာ လမ္းမီးေမႀာင္ ခဵထားဴခင္းဴဖင့္ အဴပင္ မထၾက္ရ အမိန္ႚကို ဆန္ႚကဵင္ ဳကသည္။ စစ္တပ္က ဆႎၬ ဴပသူမဵားအား ပစ္ခတ္သည္။ လူ ၄ ဦးထက္ ပို၍ စုေဝးဴခင္း မဴပႂရန္ အမိန္ႚထုတ္ တားဴမစ္ လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၉ ရက္။ လမ္းမဵား ေပၞတၾင္ စစ္တပ္ႎႀင့္ ဆႎၬ ဴပသူမဵား၏ တိုက္ခိုက္ပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားလဵက္ ရႀိသည္။ ရာေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ဴပည္သူမဵား လံုဴခံႂေရး တပ္ဖၾဲႚဝင္ မဵား၏ ပစ္ခတ္ဴခင္း ခံရသည္။ ႓မိႂႚေပၞေဴပာက္ကဵား မဵားက ရန္ကုန္ ႓မိႂႚလယ္ရႀိ မိုက္က႟ိုေဝ့ဗ္ (microwave antenna) ေဳကးနန္း တိုင္ကို ဒံုးကဵည္ဴဖင့္ ပစ္ခတ္သည္။ ႎိုင္ငံေတာ္ ႓ငိမ္/ပိက ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္၊ ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီႎႀင့္ အဴခား အာဏာပိုင္ အဖၾဲႚအစည္း မဵားကို ဖဵက္သိမ္း လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၂၀ ရက္။ ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေစာေမာင္၏ ႓ငိမ္/ပိ အဖၾဲႚက ကိုယ္ပိုင္ အစိုးရ ဖၾဲႚလိုက္သည္။ ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေစာေမာင္သည္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္၊ ႎိုင္ငံဴခားေရး ဝန္႒ကီးႎႀင့္ ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး ဴဖစ္လာသည္။
စက္တင္ဘာလ ၂၃ ရက္။ အစုလိုက္ အဴပံႂလိုက္ သတ္ဴဖတ္မႁ မဵားကို ကန္ႚကၾက္သည့္ အေနဴဖင့္ အေမရိကန္ ဴပည္ေထာင္စုက ကူညီ ေထာက္ပံ့မႁ မဵားကို ဴဖတ္ေတာက္ လိုက္သည္။ ထိုင္းနယ္စပ္ အနီး KNU သူပုန္ စခန္း မဵားတၾင္ ေကဵာင္းသား အခဵႂိႚ စစ္သင္တန္း စတင္ တက္ေရာက္ ဳကသည္။
စက္တင္ဘာလ ၂၄ ရက္။ ဦးေအာင္႒ကီး၊ ဦးတင္ဦးႎႀင့္ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္ တိုႚက အမဵႂိးသား ဒီမိုကေရစီ အဖၾဲႚခဵႂပ္ကို ဖၾဲႚစည္း လိုက္သည္။ ဒီမိုကေရစီ လုိလားသည့္ ဆႎၬဴပသူ မဵားကို အစုလိုက္ ဖမ္းဆီးဴခင္းႎႀင့္ လ႖ႂိႚဝႀက္စၾာ ညၟဥ္းပမ္း သတ္ဴဖတ္မႁမဵား ႎိုင္ငံအႎႀံႚ ဴပႂလုပ္ လာသည္။ ထိုင္း ေလေဳကာင္း ကုမၯဏီမႀ ရန္ကုန္သိုႚ ပဵံသန္းမႁကို ဴပန္လည္ စတင္ လိုက္သည္။ ကၾန္ဴမႃနစ္ သူပုန္မဵားက တ႟ုတ္ နယ္စပ္ အနီးရႀိ မိုင္းယန္း႓မိႂႚကို သိမ္းပိုက္ လိုက္႓ပီး ရက္အနည္းငယ္ဳကာ ထိန္းထား ႎိုင္ခဲ့သည္။ ဴပင္းထန္ေသာ တိုက္ပၾဲမဵား အဆိုပၝ ေနရာ တဝိုက္၌ ရက္သတၨပတ္ေပၝင္း မဵားစၾာ ဴဖစ္ပၾား ခဲ့သည္။
စက္တင္ဘာလ ၂၆ ရက္။ မဆလ ပၝတီသည္ တိုင္းရင္းသား စည္းလံုး ညီႌၾတ္ေရး ပၝတီ ဴဖစ္လာသည္။ ဥေရာပ ဘံုေစဵး အဖၾဲႚ (European Community) က သတ္ဴဖတ္မႁမဵား ရပ္တန္ႚကာ ဒီမိုကေရစီ တည္ေဆာက္ရန္ ဴမန္မာ အစိုးရအား ေတာင္းဆို လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၂၇ ရက္။ အမဵႂိးသား ဒီမိုကေရစီ အဖၾဲႚခဵႂပ္က ႎိုင္ငံေရး ပၝတီ အဴဖစ္ မႀတ္ပံု တင္လိုက္သည္။
စက္တင္ဘာလ ၂၈ ရက္။ ႓ဗိတိသ႖ ႎိုင္ငံဴခားေရး ဝန္႒ကီး ဆာဂဵက္ဖရီ ေဟာင္း (Sir Geoffrey Howe) က ကုလ သမဂၢတၾင္ မိန္ႚခၾန္း ေဴပာဳကား ခဲ့ရာ၌ ဴမန္မာဴပည္မႀ လူမဆန္စၾာ သတ္ဴဖတ္မႁမဵား အေပၞ စိုးရိမ္မိေဳကာင္း ဴပင္းထန္ေသာ စကားလုံးမဵား သံုး၍ ေဴပာဳကားသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၁ ရက္။ ယူနီဆက္ (UNICEF) ႎႀင့္ ႎိုင္ငံ တကာ ဳကက္ေဴခနီ အဖၾဲႚ႒ကီးက ဴမန္မာဴပည္သိုႚ ေလေဳကာင္းဴဖင့္ ေဆးဝၝးမဵား တင္ပိုႚ ေပးသည္။ ေကဵာင္းသား တေသာင္း ခန္ႚႎႀင့္ အဴခား ဒီမိုကေရစီ လိုလားေသာ ဆႎၬ ဴပသူမဵားသည္ ထိုင္း၊ တ႟ုတ္၊ အႎိၬယႎႀင့္ ဘဂႆလားေဒ့ရႀ္ နယ္စပ္ ေဒသ မဵားသိုႚ ထၾက္ေဴပး လာဳကသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၃ ရက္။ အေထၾေထၾ သပိတ္ ႓ပိႂကၾဲ သၾားသည္။ အစိုးရက ဝန္ထမ္းမဵား အလုပ္ခၾင္သိုႚ ဝင္ေရာက္ရန္ႎႀင့္ မလိုက္နာ ပၝက အလုပ္မႀ ထုတ္ပယ္မည္ (သိုႚမဟုတ္) အဴခား အဴပစ္ ေပးမည္ဟု ႓ခိမ္းေဴခာက္၍ အလုပ္ခၾင္သိုႚ ဴပန္လည္ ဝင္ေရာက္ ေစသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၆ ရက္။ စစ္တပ္ အတၾက္ လက္နက္ ခဲယမ္းမဵား သေဘာႆဴဖင့္ စကႆာပူမႀ ေရာက္လာသည္။ စစ္တပ္က ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ ဴပည္သူ မဵားအား လူမဵႂိးစု သူပုန္မဵားကို တိုက္ခိုက္ရာတၾင္ ေပၞတာ အဴဖစ္ အတင္းအဳကပ္ ေစခိုင္းမႁ စတင္ ဴပႂလုပ္သည္။ အာဏာသိမ္း အ႓ပီး၌ နယ္စပ္သိုႚ ထၾက္ေဴပး သၾားခဲ့သူမဵား အညံ့ခံ၍ ဴပန္လည္ ဝင္ေရာက္ လာႎိုင္ရန္ နယ္စပ္ ေဒသ မဵားတၾင္ ႒ကိႂဆိုေရး စခန္း ၂၇ ခုကို ဖၾင့္လႀစ္ လိုက္သည္။ စစ္တပ္က ေကဵာင္းသားမဵား ႎိုဝင္ဘာလ ၁၈ ရက္ေနႚ ေနာက္ဆံုး ထား၍ ႒ကိႂဆိုေရး စခန္း မဵားသိုႚ ေရာက္မလာ ဳကလ႖င္ ၎တိုႚအား သူပုန္ အဴဖစ္ သတ္မႀတ္ မည္ဟု ေဴပာဳကား လိုက္သည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၇ ရက္။ ဂဵပန္က ယူနီဆက္မႀ တဆင့္ ဴမန္မာဴပည္သိုႚ အေရးေပၞ ကူညီ ေထာက္ပံ့မႁကို ေပးအပ္ သၾားမည္ဟု ေဳကညာသည္။ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ကုလ သမဂၢ အ႓မဲတမ္း ကိုယ္စားလႀယ္ ေမာင္ေမာင္႒ကီးက လၾတ္လပ္႓ပီး တရားမ႖တေသာ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲ ဴပႂလုပ္ ေပးမည္ဟု ကတိ ဴပႂခဲ့သည္။ ဒီမိုကေရစီ လိုလားေသာ ဆႎၬဴပသူ မဵားကို ဖမ္းဆီးဴခင္းႎႀင့္ တိတ္တဆိတ္ ညၟဥ္းပမ္း သတ္ဴဖတ္မႁမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾား ေနသည္။ စစ္တပ္က ဳသဂုတ္လႎႀင့္ စက္တင္ဘာလ အတၾင္းက ဴဖစ္ပၾား ခဲ့ေသာ ဆႎၬဴပပၾဲ မဵားတၾင္ ပၝဝင္ ခဲ့သည့္ ရာေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ဝန္ထမ္း မဵားကို အလုပ္မႀ ဴဖႂတ္ပစ္ လိုက္သည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၁၂ ရက္။ ေကအန္ယူ သူပုန္မဵားက ၁၉၈၄ ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီလတၾင္ စစ္တပ္က သိမ္းပိုက္ ခဲ့ေသာ ထိုင္းနယ္စပ္ အနီးရႀိ သူတိုႚ၏ စခန္းေဟာင္း မယ္သေဝၝကို ဴပန္လည္ သိမ္းပိုက္ လိုက္သည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၁၇ ရက္။ ဳသဂုတ္လ ကတည္းက ပိတ္ခဲ့ေသာ ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ ဘဏ္တိုက္ မဵားကို ဴပန္လည္ ဖၾင့္လႀစ္ လိုက္သည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၂၆ ရက္။ ေ႟ၿတိဂံု ဘုရား အဴပင္ ဘက္တၾင္ ေကဵာင္းသားမဵား စု႟ံုး ဳက႓ပီး အစိုးရ ဆန္ႚကဵင္သည့္ ေ႔ကးေဳကာ္သံ မဵားကို ေအာ္ဟစ္ ဳကသည္။ စစ္တပ္ ေရာက္လာသည့္ အခၝ ေကဵာင္းသား မဵားက လူစု ခၾဲလိုက္ ဳကသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၃၀ ရက္။ လံုဴခံႂေရး တပ္သား မဵားက သူတိုႚ ေပဵာက္သၾားသည့္ ေသနတ္ မဵားကို သရက္ေတာ ေကဵာင္းတိုက္ အတၾင္းမႀ ဴပန္လည္ ေတၾႚရႀိ႓ပီ ဴဖစ္ေဳကာင္း ဴမန္မာ့ အသံမႀ ေဳကညာသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၃၀ ရက္ - ႎိုဝင္ဘာလ ၁၀ ရက္။ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္က ရႀမ္းဴပည္နယ္၊ ပဲခူး၊ မေကၾး၊ မႎၩေလးႎႀင့္ စစ္ကိုုင္းတိုင္း တိုႚရႀိ ႓မိႂႚ/႟ၾာ ၅၀ ေကဵာ္ တိုႚကို လႀည့္လည္၍ စည္း႟ံုးေရး ဆင္းရာ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ လူထု ပရိသတ္ မဵားက ေသာင္းေသာင္းဖဵဖဵ ႒ကိႂဆို ဳကသည္။
ေအာက္တိုဘာလ ၃၁ ရက္။ စစ္အစိုးရ အဖၾဲႚမႀ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ေအဘယ္လ္က ဴမန္မာဴပည္ အေနႎႀင့္ ၂၆ ႎႀစ္ တာမ႖ ကုန္သၾယ္ေရး ခဵႂပ္ကိုင္မႁကို အဆံုး သတ္လိုက္ေဳကာင္း ေဳကညာသည္။ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ေအဘယ္လ္က ႎိုင္ငံဴခားမႀ ရင္းႎႀီး ဴမၟႂပ္ႎႀံမႁ ကိုလည္း ႒ကိႂဆိုေဳကာင္း ထုတ္ေဖာ္ ေဴပာဆို လိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၁ ရက္။ ႎိုင္ငံဴခားတၾင္ အမႁထမ္း ေနသူမဵားကို ဖယ္ရႀားဴခင္းမဵား စတင္သည္။ ႎိုင္ငံဴခားမႀ သံတမန္မဵား ကိုလည္း ဴပန္လည္ ေခၞယူ လိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၂ ရက္။ မႀတ္ပုံတင္ ထားသည့္ ႎိုင္ငံေရး ပၝတီေပၝင္း ၄၃ ခုက နယ္စပ္ ေဒသမဵားမႀ ဴပန္လည္ ေရာက္ရႀိ လာေသာ ေကဵာင္းသား မဵားအား ဖမ္းဆီးဴခင္းႎႀင့္ ေႎႀာင့္ယႀက္ဴခင္း မဵားကို ကန္ႚကၾက္ လိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၄ ရက္။ ႓ဗိတိန္ ႎိုင္ငံက ဴမန္မာ ႎိုင္ငံသိုႚ ေပးအပ္ ေနေသာ အကူအညီ မဵားကို ရပ္စဲ လိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၅ ရက္။ ထိုင္းနယ္စပ္ ေဒသ တဝိုက္ရႀိ ေကဵာင္းသား မဵားက ကရင္ သူပုန္ စစ္စခန္းတၾင္ ဴပႂလုပ္ ခဲ့ေသာ အစည္းအေဝး တရပ္၌ ဴမန္မာႎိုင္ငံလံုး ဆိုင္ရာ ေကဵာင္းသားမဵား ဒီမိုကရက္တစ္ တပ္ဦး (မကဒတ) ေခၞ All Burma Students' Democratic Font (ABSDF) ကို ဖၾဲႚစည္း လိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၈ ရက္။ ကင္ဘရာ႓မိႂႚရႀိ ဴမန္မာ သံ႟ံုးမႀ သံတမန္ ၃ ဦး ဳသစေဳတးလဵ ႎိုင္ငံ၌ ႎိုင္ငံေရး ခိုလံႁခၾင့္ ေတာင္းခံသည္။ အလုပ္ ဴဖႂတ္ဴခင္း၊ ဖမ္းဆီးဴခင္းႎႀင့္ ေခၞယူ စစ္ေဆး သုတ္သင္ဴခင္းမဵား ဆက္လက္ ဴပႂလုပ္လဵက္ ရႀိသည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၉ ရက္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ရဟန္းရႀင္မဵား ဦးစီး ကဵင္းပသည့္ ဆႎၬဴပပၾဲကို တားဆီးဴခင္း ခံရသည္။
ႎုိဝင္ဘာလ ၁၂ ရက္။ ထိုင္း အစိုးရက ထိုင္း ေကဵာင္းသားႎႀင့္ လူႚအခၾင့္အေရး အဖၾဲႚအစည္း မဵား၏ ေဝဖန္ ဴပစ္တင္မႁေဳကာင့္ ထိုင္း ဒုတိယ ႎိုင္ငံဴခားေရး ဝန္႒ကီး ပရာပတ္စ္လင္ပၝဖန္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံသိုႚ အလည္အပတ္ သၾားမည့္ ခရီးစဥ္ကို ဖဵက္လိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၁၅ ရက္။ အေမရိကန္ လၿတ္ေတာ္မႀ ဒၝနာ႟ိုရာဗက္ခဵာ (Dana Rohrabacher) ထိုင္း နယ္စပ္ရႀိ ေသေဘာဘိုး စခန္းသိုႚ သၾား႓ပီး စိတ္ဓာတ္ အရ လည္းေကာင္း၊ ႎိုင္ငံေရး အရ လည္းေကာင္း ကူညီ အားေပးရန္ ကတိ ေပးလိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၁၆ ရက္။ နယ္စပ္သိုႚ ထၾက္ေဴပး သၾားေသာ ေကဵာင္းသား မဵားကို ဴပန္လက္ခံရန္ သတ္မႀတ္ရက္ အခဵိန္ ကာလကို ႎႀစ္ကုန္သည္ အထိ တိုးဴမၟင့္ ေပးလိုက္သည္။
ႎုိဝင္ဘာလ ၁၉ ရက္။ အမဵႂိးသား ဒီမိုကေရစီ တပ္ေပၝင္းစုမႀ လူမဵိႂးစု သူပုန္၁၀ ဖၾဲႚ၊ ေဴမေအာက္ ေကဵာင္းသား အဖၾဲႚ ၁၂ ဖၾဲႚႎႀင့္ အတိုက္အခံ ပၝတီ အဖၾဲႚအစည္း မဵားသည္ ထိုင္းနယ္စပ္ အနီးရႀိ ကလယ္ေဒး စခန္းတၾင္ ေတၾႚဆံု ေဆၾးေႎၾး ဳက႓ပီး ဴမန္မာႎိုင္ငံ ဒီမိုကရက္တစ္ မဟာမိတ္ အဖၾဲႚ (Democratic Alliance of Burma, DAB) ကို ဖၾဲႚစည္း လိုက္သည္။ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေကအန္ယူ ေခၝင္းေဆာင္ ဗိုလ္ဴမ၊ ဒုဥကၠႉ အဴဖစ္ ကခဵင္ သူပုန္ ေခၝင္းေဆာင္ ဘရမ္ဆိုင္း တိုႚအား ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ ဳကသည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၂၂ ရက္။ ထိုင္း အစိုးရက ေစာေမာင္ အာဏာ သိမ္း႓ပီးေနာက္ ထၾက္ေဴပး ခဲ့ေသာ ေကဵာင္းသား မဵားကို ထိုင္းႎိုင္ငံ၌ ယာယီ ခိုလံႁခၾင့္ ေပးလိုက္သည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၂၄ ရက္။ မေလးရႀား ႎိုင္ငံ သံအမတ္သည္ သူ၏ သံတမန္ ခန္ႚအပ္လၿာကို ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေစာေမာင္ အစိုးရအား ေပးအပ္ ခဲ့သဴဖင့္ စစ္အစိုးရႎႀင့္ ပထမဦးဆံုး ဆက္သၾယ္ေသာ ႎိုင္ငံ ဴဖစ္လာသည္။
ႎိုဝင္ဘာလ ၃၀ ရက္။ စစ္အစိုးရသည္ ႎိုင္ငံဴခားေငၾ ရရႀိႎိုင္ရန္ ၎၏ ႎိုင္ငံဴခား ရင္းႎႀီးဴမၟႂပ္ႎႀံမႁ ဥပေဒကို ေဳကညာ ခဲ့သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၃ ရက္။ ဦးေအာင္႒ကီးသည္ အမဵႂိးသား ဒီမိုကေရစီ အဖၾဲႚခဵႂပ္က ကၾန္ဴမႃနစ္ဟု စၾပ္စၾဲဴခင္း ခံရေသာ သူ ၈ ဦးကို ထုတ္ပယ္ရန္ ဴငင္းဆန္ ခဲ့သဴဖင့္ ထို အဖၾဲႚခဵႂပ္မႀ ႎႁတ္ထၾက္ လိုက္သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၁၀ ရက္။ အမဵႂိးသား ဒီမိုကေရစီ အဖၾဲႚခဵႂပ္ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ဦးတင္ဦးအား ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ လိုက္သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၁၄ ရက္။ ထိုင္းႎိုင္ငံ စစ္ဦးစီးခဵႂပ္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ခဵာဗာလစ္ ေယာင္ခဵာယၾတ္ ဴမန္မာဴပည္သိုႚ သၾားေရာက္႓ပီး ထိုင္း - ဴမန္မာ နယ္စပ္ မဵားတၾင္ ေနထိုင္လဵက္ ရႀိသည့္ အစိုးရ ဆန္ႚကဵင္ေရး ေကဵာင္းသား မဵားကို ဴပန္လည္ ပိုႚေဆာင္ ေပးရန္ အတၾက္ အဴပန္အလႀန္ သေဘာဴဖင့္ ရရႀိခဲ့သည့္ ဴမန္မာ အစိုးရ၏ ရက္ေရာ လႀေသာ သစ္ခုတ္ခၾင့္ႎႀင့္ ငၝးဖမ္းခၾင့္မဵား ပိုက္၍ ထိုင္း ႎိုင္ငံသိုႚ ဴပန္လည္ ေရာက္ရႀိ လာသည္
ဒီဇင္ဘာလ ၁၆ ရက္။ ဦးေအာင္႒ကီးက ဴပည္ေထာင္စု အမဵႂိးသား ဒီမိုကေရစီ ပၝတီကို ထူေထာင္ လိုက္သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၁၈ ရက္။ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္ ဴမန္မာဴပည္ အေရႀႚေတာင္ပိုင္း ခရီးမႀ ရန္ကုန္သိုႚ ဴပန္ေရာက္ လာသည္။ ထိုေဒသ တၾင္လည္း ေဒသခံ ဴပည္သူ လူထု အမဵားစု၏ ေထာက္ခံ ႒ကိႂဆိုမႁ ရလာ ခဲ့သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၁၉ ရက္။ လုပ္သား ဴပည္သူႚ ေနႚစဥ္ သတင္းစာ ေခၝင္း႒ကီးပိုင္းတၾင္ ႎိုင္ငံေရး ပၝတီမဵား အေနႎႀင့္ လိုက္နာရမည့္ စည္းကမ္း၊ တရား ဥပေဒႎႀင့္ အစိုးရ အမိန္ႚ ထုတ္ဴပန္ ေဳကညာခဵက္ မဵားကို လိုက္နာ ဳကရန္ ဴဖစ္႓ပီး ဴပည္သူ မဵားကို ေသၾးထိုး လႁံႚေဆာ္ရန္ အခဵိန္ မဟုတ္ ေတာ့ေဳကာင္း ေရးသား လိုက္သည္။ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္က "သန္ႚရႀင္း႓ပီး တရား မ႖တတဲ့ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲ ဴဖစ္ႎိုင္ မဴဖစ္ႎိုင္ က႗န္မတိုႚ ေမးဳက ရပၝမယ္။ က႗န္မတိုႚက ဒၝကို ဆန္ႚကဵင္ ေနတာ ဴဖစ္ပၝတယ္" ဟု ဴပန္လည္ ေဴဖဳကားသည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၂၁ ရက္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ဒီဇင္ဘာလ ၁၄ ရက္ေနႚက ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေစာေမာင္ႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ခဵာဗာလစ္ ေယာင္ခဵာယၾတ္တိုႚ ရခဲ့သည့္ သေဘာ တူညီမႁ၏ တစိတ္ တေဒသ အဴဖစ္ ထိုင္း နယ္စပ္မႀ ေကဵာင္းသား မဵားအား ဴမန္မာဴပည္ ဴပန္ပိုႚရန္ အတၾက္ ထိုင္းႎိုင္ငံ တာ့ခ္ေလဆိပ္ အနီး၌ ႒ကိႂဆိုေရး စခန္း တခု ဖၾင့္လႀစ္ လိုက္သည္။ အစိုးရ စစ္တပ္မႀ မယ္သေဝၝ ကရင္ သူပုန္ စခန္းကို ဴပန္လည္ သိမ္းပိုက္ လိုက္သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၂၆ ရက္။ ပထမ အသုတ္ ဴဖစ္ေသာ ဴမန္မာ ေကဵာင္းသား ၈၀ ကို ထိုင္းႎိုင္ငံ တာ့ခ္႓မိႂႚမႀ ရန္ကုန္႓မိႂႚသိုႚ ေလေဳကာင္းဴဖင့္ ပိုႚေဆာင္ ေပးလိုက္သည္။
ဒီဇင္ဘာလ ၂၇ ရက္။ ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေအာင္ဆန္း၏ ဇနီးႎႀင့္ ေဒၞေအာင္ဆန္းစုဳကည္၏ မိခင္ ဴဖစ္သူ ေဒၞခင္ဳကည္ (အသက္- ၇၆ ႎႀစ္) ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ ကၾယ္လၾန္သည္။ ထိုင္း အစိုးရက ဴမန္မာ အစိုးရအား ထိုင္းေလေဳကာင္း ပိုက္နက္ ထဲတၾင္ ေလယာဥ္ပဵံဴဖင့္ နယ္စပ္ ေဒသ မဵားကို ေကာင္းကင္ ဓာတ္ပံု ႟ိုက္ႎိုင္ရန္ ၁၉၈၉ ခုႎႀစ္ မတ္လ ၃၁ ရက္ေနႚထိ ခၾင့္ဴပႂ လိုက္သည္။
Tuesday, July 6, 2010
သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂)
ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎိုင္ငံအား (၂၆) ႎႀစ္တုိင္တုိင္ အာဏာရႀင္ စနစ္ဴဖင့္ အုပ္ခဵႂပ္သၾား႓ပီး ကမာၲႛ အဆင္းရဲဆံုး ႎိုင္ငံအဆင့္ (LDC) သိုႛ တၾန္းပိုႛခဲ့သူ၊ ယေနႛ ဴမန္မာႎိုင္ငံတၾင္ တည္ရႀိေနသည့္ လက္နက္ဴဖင့္ ရက္ရက္စက္စက္ ဴခယ္လႀယ္အုပ္ခဵႂပ္သည့္ စစ္အာဏာရႀင္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စနစ္ကို အခိုင္အမာ အုတ္ဴမစ္ ခဵသၾားေလသူ၊ အာဏာရႀင္႒ကီး သခင္႟ႁေမာင္ (ေခၞ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂) အေဳကာင္း ဴဖစ္ပၝတယ္။
သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂)
အသက္ (၉၀) ဴပည့္ခဵိန္တၾင္ အာဏာရႀင္အို႒ကီး သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂) ကို သမီးဴဖစ္သူ စႎၬာဝင္းႎႀင့္အတူ ေတၾႚရပံု။
သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂)
သခင္႟ႁေမာင္၊ (ခ) ဗိုလ္ေနဝင္း၊ ဴပည္႓မိႂႚ အနီးရႀိ ေပၝင္းတလည္႓မိႂႚ၌ ၆ ဇူလိုင္ ၁၉၁၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ (ရဲေဘာ္ သံုးကဵိပ္၊ ေကဵာ္႓ငိမ္း၊ ပထမအ႒ကိမ္၊ ၁၉၉၈။) ေမၾးဖၾားသည္။ ကို႟ႁေမာင္သည္ ဂဵပ္ဆင္ ေကာလိပ္တၾင္ တက္ေရာက္ ပညာသင္ဳကားခၾင့္ ရခဲ့ေသာ္လည္း ၁၉၃၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ဘၾဲႚမရဘဲ ေကဵာင္းထၾက္ခဲ့ရ႓ပီး၊ ယခင္ခဵာခဵီလမ္း (ယခု ကိုယ့္မင္းကိုယ္ခဵင္းလမ္း) ရႀိ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၊ ဆင္ေဴခဖုံး ရပ္ကၾက္ စာတုိက္ခၾဲတခုတၾင္ အငယ္တန္းစာေရးေလး ဴဖစ္ခဲ့သည္။ ထိုသိုႛ စာတိုက္စာေရး၊ ထုိႛေနာက္ သခင္ဗစိန္၊ သခင္ထၾန္းအုပ္တုိႛ၏ ေနာက္လုိက္ ဘဝမႀ ရဲေဘာ္သံုးကဵိပ္ဝင္ ဴဖစ္လာ႓ပီး၊ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္ အထိ ဴမန္မာ့ အမဵႂိးသား တပ္မေတာ္၏ စစ္ဦးစီးမႀႃး ဴဖစ္သည္။
၁၉၁၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ေမၾးဖၾားခဲ့သည့္ တ႟ုတ္-ဴမန္မာ ကဴပားဴဖစ္သူ ငယ္နာမည္ ႟ႁေမာင္ (ေခၞ) ဦးေနဝင္းသည္ ဦးႎုထက္ ၄ ႎႀစ္ငယ္႓ပီး ဦးေအာင္ဆန္းထက္ ၅ ႎႀစ္႒ကီးသူ ဴဖစ္သည္။ ဖက္ဆစ္ဂဵပန္ ေတာ္လႀန္ေရး ႓ပီးေနာက္ အမဵိႂးသား ေခၝင္းေဆာင္႒ကီး ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းက ႎိုင္ငံေရးကုိ ေဇာက္ခဵလုပ္ႎိုင္ရန္ အတၾက္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္မႀ ႎႁတ္ထၾက္သၾားေသာ အခၝ မဟာမိတ္ တပ္ေပၝင္းစု ေသနာပတိခဵႂပ္ 'ေလာဒ့္လူးဝစ္ ေမာင့္ဘက္တန္' အား ဴမန္မာ့ တပ္မေတာ္သစ္တၾင္ ဴမန္မာတိုႛဘက္မႀ ထိပ္တန္း ရာထူး ေနရာအတၾက္ ဗိုလ္လကဵ္ာကို ေထာက္ခံ အမည္ ေပးခဲ့သည္။ ဗိုလ္ေနဝင္းကို မဟုတ္ခဲ့ေခဵ။ တခဵိန္တည္း၌ပင္ ဗိုလ္လကဵ္ာ၏ လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ ေနရာကို ယူရန္အတၾက္ အ႓မဲတမ္း ဗမာ့တပ္မေတာ္မႀ အဆင့္အဴမင့္ဆံုး ကရင္ အရာရႀိ ဴဖစ္သည့္ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ဳကာဒိုးကို ခန္ႛအပ္ရန္ စဥ္းစား ေပးေစလိုေဳကာင္း ေမတၨာ ရပ္ခံခဲ့ေလသည္။
ထိုႛေဳကာင့္ ရဲေဘာ္သံုးကဵိပ္ အဖၾဲႚဝင္ ဴဖစ္ပင္ ဴဖစ္ေသာ္ဴငားလည္း ဦးေနဝင္းသည္ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္၊ ေနာက္ပိုင္းကဵမႀသာ ယႀဥ္႓ပိင္သူမဵားကို ရက္ရက္စက္စက္ ဖယ္ရႀား႓ပီး ထိပ္ပိုင္းေနရာသိုႛ မရမေန စတင္ တက္လႀမ္းလာႎုိင္ခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ၁ ဳသဂုတ္လ ၁၉၄၈ တၾင္ ေနဝင္းအား ဒု-စစ္ဦးစီးခဵႂပ္ႎႀင့္ ဒု-ေသနာပတိ (တပ္ေပၝင္းစု) အဴဖစ္ ခန္ႛအပ္ခဲ့႓ပီး၊ ၁၃ ဳသဂုတ္တၾင္ 'ဗိုလ္ခဵႂပ္' အဆင့္သိုႛ ရာထူး တုိးဴမၟင့္ေပးခဲ့သည္။ ၁ ေဖေဖာ္ဝၝရီ ၁၉၄၉ တၾင္မႀ ဗမာ့ တပ္မေတာ္ စစ္ေသနာပတိခဵႂပ္ အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးအပ္ခဲ့႓ပီး၊ ၃ မတ္မႀာမႀ ဒုတိယ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး အဆင့္ ရာထူး ရခဲ့သည္။ ၁ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၅၆ တၾင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ရာထူး တုိးဴမၟင့္ေပးဴခင္း ခံရသည္။
ထိုႛအဴပင္ လၾတ္လပ္ေရး ရ႓ပီးေနာက္ ကၾန္ဴမႃနစ္မဵား၊ ဴပည္သူႛ ရဲေဘာ္မဵား ေတာခိုသၾား႓ပီး အမႀတ္ (၁) ႎႀင့္ အမႀတ္ (၃) ဗမာ့ လက္နက္ကိုင္တပ္မဵား ပုန္ကန္ထ႔ကသည့္ အခဵိန္တၾင္ ဗိုလ္ေနဝင္း၏ အမႀတ္ (၄) ဗမာ့ လက္နက္ကိုင္တပ္သည္ အစိုးရ အတၾက္ တခုတည္းေသာ မီႀခိုအားထားရာ အဓိကမၸိႂင္ ႒ကီးဴဖစ္လာခဲ့သည္။ သိုႛေသာ္လည္း ႎုိင္ငံေတာ္ ကာကၾယ္ေရးကို တဴပည္လံုး ဴဖန္ႛကဵက္ထားႎုိင္ရန္ အတၾက္ ဦးတင္ထၾဋ္၏ ဴပည္ေထာင္စု အရန္ တပ္ဖၾဲႚမဵား ကဲ့သိုႛေသာ တပ္ဖၾဲႚ အသစ္မဵားကိုထူေထာင္ခဲ့ရသည္။
ထိုႛေနာက္ ၁၉၄၉ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္ အထိ တပ္မေတာ္၏ ကာကၾယ္ေရး ဦးစီးခဵႂပ္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ကာ၊ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္တၾင္ စစ္တပ္ဴဖင့္ ႎိုင္ငံေတာ္ အာဏာကို သိမ္းယူခဲ့သည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္ အထိ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ၏ ဥကၠႉ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၈၁ ခုႎႀစ္ အထိ ဆိုရႀယ္လစ္ႎိုင္ငံ သမၳတ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္ အထိ ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ၏ ဥကၠႉ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ႓ပိႂင္ဝံ့သူ မရႀိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။
ဴမန္မာ့ ဆုိရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ ဥကၠႉ ရာထူးမႀ ေနာက္ဆုံး ႎုတ္ထၾက္သည့္ ၁၉၈၇ ခုႎႀစ္၊ ဇူလုိင္လ ၂၃ ရက္ေနႛ တုိင္ေအာင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း၏ (၂၆) ႎႀစ္တာ အာဏာရႀင္ အုပ္စုိးမုိးမႁ ကာလ အတၾင္း ပထမဆုံးမႀ ေနာက္ဆုံးအထိ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္းသည္ မည္သုိႛေသာ ႓ပိင္ဆုိင္မႁႎႀင့္ ဆန္ႛကဵင္မႁကုိမ႖ လက္သင့္ မခံခဲ့ေခဵ။ သူ အာဏာရယူ႓ပီး မဳကာမီပင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းသားမဵားက အနည္းငယ္မ႖ ဆန္ႛကဵင္မႁ ဴပႂရာတၾင္ သူ၏ အမိန္ႛအာဏာကုိ သူက ေဳကညာဴပခဲ့သည္။ သူ၏ လက္မ႟ၾံႚ စစ္ဗိုလ္ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး စိန္လၾင္က သူ၏ အမိန္ႛ (တပ္မေတာ္ကုိ ထိလာရင္ ဓားဓားခဵင္း၊ လႀံလႀံခဵင္း ရင္ဆုိင္မယ္) အတုိင္း လက္နက္မဲ့ ေကဵာင္းသား လူငယ္မဵားကုိ ရာႎႀင့္ခဵီ၍ သတ္ဴဖတ္ ပစ္ခဲ့သည္။ အမႀန္မႀာမူ သူႛကုိ ထိလာလ႖င္ တုံႛဴပန္ လက္စားေခဵရန္ ဆုိလုိရင္း ဴဖစ္သည္။ ဇူလုိင္လတၾင္ ရာထူးမႀ ႎုတ္ထၾက္ေသာ အခၝတၾင္လည္း "တႎုိင္ငံလံုးက လူထုေတၾကိုေဴပာမယ္၊ ဆူဆူပူပူ လုပ္လိုႛ ရႀိရင္ေတာ့ စစ္တပ္ ဆိုတာ ပစ္ရင္ မႀန္ေအာင္ပစ္တယ္" ဟု အားကုိးရာမဲ့ တုိင္းသူဴပည္သားမဵားအား ႒ကိမ္းဝၝး၍ စစ္တပ္အား လမ္းႌၿန္ သၾားခဲ့ေသးသည္။ ေနာက္ ၂ လ အတၾင္းတၾင္ 'သတ္မေတာ္' အဴဖစ္ သူေဴပာင္းလဲခဲ့ေသာ တပ္မေတာ္သည္ မိမိတုိႛ ေသၾးရင္းသားရင္း ဴပည္သူမဵားကုိ ေထာင္ႎႀင့္ခဵီ၍ မညၟာမတာ သတ္ဴဖတ္ပစ္႓ပီး သူႛ မိန္ႛဳကားခဵက္ကို ခဵက္ခဵင္း အေကာင္အထည္ေဖာ္ အတည္ဴပႂေပးခဲ့သည္။
အာဏာရႀင္က သူ၏ မဆလ ဥကၠႉ ရာထူးႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး စန္းယု ႎုတ္ထၾက္ေပးထားေသာ သမၳတ ရာထူးတုိႛကုိ သူ၏ အရင္းႎႀီးဆုံး ဴခံေပၝက္မဵား ဴဖစ္သည့္ ပထမဦးစၾာ စိန္လၾင္ (၂၀ ရက္ သက္တမ္း) ႎႀင့္ ထုိႛေနာက္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၃၀ ရက္ သက္တမ္း) တုိႛထံ မသိ႓မဲ မသိဘာသာဴဖင့္ လက္လၿဲေပးခဲ့သည္။ ႎုိင္ငံသားမဵားက အုံ႔ကလာရာတၾင္ ေနဝင္းကုိယ္တုိင္ တပ္မေတာ္၏ ထိပ္ပုိင္း ဗိုလ္ခဵႂပ္မဵားႎႀင့္ အရာရႀိမဵားကုိ ဆင့္ေခၞ႓ပီး အဴမင့္ဆုံး ရာထူးရႀင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေစာေမာင္ကုိ စက္တင္ဘာ ၁၈ ရက္တၾင္ အာဏာသိမ္းခုိင္း႓ပီး ႎုိင္ငံေတာ္ ေအးခဵမ္း သာယာေရးႎႀင့္ ႓ငိမ္ဝပ္ပိဴပားေရး ေကာင္စီ (ယခု နအဖ - ႎိုင္ငံေတာ္ ေအးခဵမ္း သာယာေရးႎႀင့္ ဖၾံႚ႓ဖိႂးေရး ေကာင္စီ အဴဖစ္ အမည္ေဴပာင္းထား) ကုိ ဖၾဲႚစည္းေစခဲ့သည္ဟု ယုံဳကည္ရသည္။
႟ႁေမာင္သည္ အငယ္တန္း စာေရးေလး အဴဖစ္ အလုပ္လုပ္ဖက္ ေဒၞတင္တင္ကုိ ၁၉၃၀ ခုႎႀစ္လည္တၾင္ လက္ထပ္ခဲ့႓ပီး သား ၂ ဦး ထၾန္းကားခဲ့သည္။ သူတုိႛ ကၾဲ႓ပီးေနာက္ မနာလို ဝန္တုိ႓ပီး ေဒၝသႎႀင့္ အာဃာတတရား ႒ကီးမားလႀသည့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း အဴဖစ္ မစၤစ္ ေကတီေတာင္႒ကီး (ခ) ေကတီဘသန္း (ခ) ခင္ေမသန္းကုိ ၁၉၅၀ ခုႎႀစ္ အေစာပုိင္းတၾင္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ သူႛတၾင္ သမီး သုံးဦး ပၝရႀိလာခဲ့႓ပီး ေနဝင္းႎႀင့္ သမီး ၂ ေယာက္၊ သား ၁ ေယာက္ ရရႀိခဲ့သည္။ သူသည္ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့သည္။ ၁၉၇၀ ခုႎႀစ္လည္တၾင္ ေဒၞဳကာဆန္ဟု ေခၞေသာ ရခုိင္ အမဵႂိးသမီး တဦးကုိ ဇနီးမယား ဴပႂခဲ့သည္ဟု ေကာလာဟလ ဴဖစ္ခဲ့သည္။ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္မႀ ဘုရင္ မင္းတုန္းမင္း၏ ဴမစ္ေတာ္သူ ဂ႗န္႟ုိႛစ္ ဘယ္လာမီ (June Rose Bellamy) (ခ) ရတနာနတ္မယ္ကုိ ၁၉၇၅/၇၆ ခုႎႀစ္တၾင္ တရားဝင္ လက္ထပ္ခဲ့ဴပန္သည္။ ယင္းအိမ္ေထာင္မႀာလည္း ေခတၨမ႖သာ ခံ႓ပီး အိမ္တၾင္း ရန္ဴဖစ္မႁ အတၾင္း ေဆးလိပ္ဴပာ ဖန္ခၾက္ဴဖင့္ ပစ္ေပၝက္မႁနဲႛ အဆုံးသတ္ သၾားခဲ့သည္။ မည္သူက စပစ္ေပၝက္သည္ႎႀင့္ ပတ္သက္၍ သတင္းဴပန္ႛပၾားမႁ အတၾင္း ဝိဝၝဒ ကၾဲလၾဲမႁမဵား ရႀိခဲ့သည္။ ေနာက္ဆုံး သိရႀိရသည့္ လက္ထပ္ထိမ္းဴမားမႁမႀာ ရန္ကုန္တကၠသုိလ္ သမုိင္းဌာနမႀ သုေတသန ကထိက ေဒၞနီနီဴမင့္ႎႀင့္ ဴဖစ္သည္။ သူႛႎႀင့္ ကၾဲ႓ပီး ဴပန္လည္ လက္ထပ္ဴပန္သည့္ အတၾက္ ယင္းကုိ ႎႀစ္႒ကိမ္ဟု တၾက္လ႖င္ စုစုေပၝင္း (၆) ႒ကိမ္ ရႀိသည္။
၂၀၀၂ ခုႎႀစ္၊ မတ္လ ၇ ရက္ေနႛ၌ ေနဝင္း၏ ဳကာဴမင့္လႀေသာ တဦးတည္း စစ္အာဏာရႀင္ အုပ္စုိးမႁသည္လည္း ေနာက္ဆုံးတၾင္ အ႓ပီးတုိင္ လုံးဝဥႍံု ႓ပိႂကဵ ပဵက္ဆီးသၾားခဲ့႓ပီး၊ သူႛမိသားစုသည္လည္း အလားတူ ကဵဆုံး သၾားရေတာ့သည္။ သူ၏ အခဵစ္ဆုံး သမီး ခင္စႎၬာဝင္း၏ ေယာကဵ္ား ေအးေဇာ္ဝင္းႎႀင့္ သူတုိႛ၏ သားသုံးဦး ဴဖစ္သူ ေအးေနဝင္း၊ ေကဵာ္ေနဝင္း၊ ဇၾဲေနဝင္းတုိႛမႀာ မေအာင္ဴမင္ေသာ အာဏာသိမ္းရန္ ဳကံစည္မႁဴဖင့္ ဖမ္းဆီး ခံခဲ့ဳကရသည္။ ထုိအမႁတၾင္ ခင္စႎၬာဝင္းလည္း အတၾင္းကဵကဵ ပၝဝင္ ပတ္သက္ခဲ့သည္ဟု ဆုိေသာ္လည္း အစၾပ္စၾဲခံရေသာ ေယာကဵ္ား ၄ ဦးကုိသာ ေထာင္ထဲ ဆၾဲသၾင္းခဲ့႓ပီး စႎၬာဝင္းႎႀင့္ သူႛ၏ အေဖ အာဏာရႀင္အုိ႒ကီးကို အိမ္တၾင္း အကဵယ္ခဵႂပ္ ခဵခံခဲ့ဳကရသည္။ ႎုိင္ငံေတာ္ အာဏာကုိသိမ္းရန္ ပူးေပၝင္း ဳကံစည္မႁဴဖင့္ တရားစၾဲခံရသူ ၄ ဦးကုိ ၉ လဳကာ ႎုိင္ငံေတာ္ ပုန္ကန္မႁဴဖင့္ စစ္ေဆး တရားစီရင္ကာ ေသဒဏ္ အဴပစ္ ေပးခဲ့သည္။ သူတုိႛအား စီရင္မည့္ရက္ကုိ မသတ္မႀတ္ေသးေသာ္လည္း၊ သူတုိႛမႀာ ေသဒဏ္ကဵခံရန္ ေထာင္တၾင္း တေနရာတၾင္ ရႀိေနဆဲ ဴဖစ္သည္။ ထုိႛေနာက္ အာဏာရႀင္အုိ႒ကီးမႀႀာ အကဵယ္ခဵႂပ္ ကဵေနစဥ္ ၂၀၀၀၂ ခုႎႀစ္၊ ဒီဇင္ဘာလ ၅ ရက္ေနႛ၌ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ေနအိမ္တၾင္ပင္ ေသဆံုးသၾားသည္။
ကိုးကား။
- 'ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းကို ဘယ္သူသတ္သလဲ'၊ ေအာင္ခင္၊ အဂႆလိပ္ဘာသာမႀ ဴမန္မာဘာသာသိုႛ ဴပန္ဆိုသူ ေဒၝက္တာတင့္ေဝႎႀင့္ ေဒၝက္တာေအးေကဵာ္၊ စာတည္းဴဖတ္သူ ဴမဝတီရဲေခၝင္၊ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာ၊ တတိယအ႒ကိမ္ ဴပႂဴပင္တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝဴခင္း၊ ေခတ္႓ပိႂင္ ဂဵာနယ္တိုက္။
▪ - ¤ - ▪
သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂)
အသက္ (၉၀) ဴပည့္ခဵိန္တၾင္ အာဏာရႀင္အို႒ကီး သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂) ကို သမီးဴဖစ္သူ စႎၬာဝင္းႎႀင့္အတူ ေတၾႚရပံု။
သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း (၁၉၁၀ - ၂၀၀၂)
သခင္႟ႁေမာင္၊ (ခ) ဗိုလ္ေနဝင္း၊ ဴပည္႓မိႂႚ အနီးရႀိ ေပၝင္းတလည္႓မိႂႚ၌ ၆ ဇူလိုင္ ၁၉၁၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ (ရဲေဘာ္ သံုးကဵိပ္၊ ေကဵာ္႓ငိမ္း၊ ပထမအ႒ကိမ္၊ ၁၉၉၈။) ေမၾးဖၾားသည္။ ကို႟ႁေမာင္သည္ ဂဵပ္ဆင္ ေကာလိပ္တၾင္ တက္ေရာက္ ပညာသင္ဳကားခၾင့္ ရခဲ့ေသာ္လည္း ၁၉၃၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ဘၾဲႚမရဘဲ ေကဵာင္းထၾက္ခဲ့ရ႓ပီး၊ ယခင္ခဵာခဵီလမ္း (ယခု ကိုယ့္မင္းကိုယ္ခဵင္းလမ္း) ရႀိ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၊ ဆင္ေဴခဖုံး ရပ္ကၾက္ စာတုိက္ခၾဲတခုတၾင္ အငယ္တန္းစာေရးေလး ဴဖစ္ခဲ့သည္။ ထိုသိုႛ စာတိုက္စာေရး၊ ထုိႛေနာက္ သခင္ဗစိန္၊ သခင္ထၾန္းအုပ္တုိႛ၏ ေနာက္လုိက္ ဘဝမႀ ရဲေဘာ္သံုးကဵိပ္ဝင္ ဴဖစ္လာ႓ပီး၊ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္ အထိ ဴမန္မာ့ အမဵႂိးသား တပ္မေတာ္၏ စစ္ဦးစီးမႀႃး ဴဖစ္သည္။
၁၉၁၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ေမၾးဖၾားခဲ့သည့္ တ႟ုတ္-ဴမန္မာ ကဴပားဴဖစ္သူ ငယ္နာမည္ ႟ႁေမာင္ (ေခၞ) ဦးေနဝင္းသည္ ဦးႎုထက္ ၄ ႎႀစ္ငယ္႓ပီး ဦးေအာင္ဆန္းထက္ ၅ ႎႀစ္႒ကီးသူ ဴဖစ္သည္။ ဖက္ဆစ္ဂဵပန္ ေတာ္လႀန္ေရး ႓ပီးေနာက္ အမဵိႂးသား ေခၝင္းေဆာင္႒ကီး ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းက ႎိုင္ငံေရးကုိ ေဇာက္ခဵလုပ္ႎိုင္ရန္ အတၾက္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္မႀ ႎႁတ္ထၾက္သၾားေသာ အခၝ မဟာမိတ္ တပ္ေပၝင္းစု ေသနာပတိခဵႂပ္ 'ေလာဒ့္လူးဝစ္ ေမာင့္ဘက္တန္' အား ဴမန္မာ့ တပ္မေတာ္သစ္တၾင္ ဴမန္မာတိုႛဘက္မႀ ထိပ္တန္း ရာထူး ေနရာအတၾက္ ဗိုလ္လကဵ္ာကို ေထာက္ခံ အမည္ ေပးခဲ့သည္။ ဗိုလ္ေနဝင္းကို မဟုတ္ခဲ့ေခဵ။ တခဵိန္တည္း၌ပင္ ဗိုလ္လကဵ္ာ၏ လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ ေနရာကို ယူရန္အတၾက္ အ႓မဲတမ္း ဗမာ့တပ္မေတာ္မႀ အဆင့္အဴမင့္ဆံုး ကရင္ အရာရႀိ ဴဖစ္သည့္ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ဳကာဒိုးကို ခန္ႛအပ္ရန္ စဥ္းစား ေပးေစလိုေဳကာင္း ေမတၨာ ရပ္ခံခဲ့ေလသည္။
ထိုႛေဳကာင့္ ရဲေဘာ္သံုးကဵိပ္ အဖၾဲႚဝင္ ဴဖစ္ပင္ ဴဖစ္ေသာ္ဴငားလည္း ဦးေနဝင္းသည္ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္၊ ေနာက္ပိုင္းကဵမႀသာ ယႀဥ္႓ပိင္သူမဵားကို ရက္ရက္စက္စက္ ဖယ္ရႀား႓ပီး ထိပ္ပိုင္းေနရာသိုႛ မရမေန စတင္ တက္လႀမ္းလာႎုိင္ခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ၁ ဳသဂုတ္လ ၁၉၄၈ တၾင္ ေနဝင္းအား ဒု-စစ္ဦးစီးခဵႂပ္ႎႀင့္ ဒု-ေသနာပတိ (တပ္ေပၝင္းစု) အဴဖစ္ ခန္ႛအပ္ခဲ့႓ပီး၊ ၁၃ ဳသဂုတ္တၾင္ 'ဗိုလ္ခဵႂပ္' အဆင့္သိုႛ ရာထူး တုိးဴမၟင့္ေပးခဲ့သည္။ ၁ ေဖေဖာ္ဝၝရီ ၁၉၄၉ တၾင္မႀ ဗမာ့ တပ္မေတာ္ စစ္ေသနာပတိခဵႂပ္ အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးအပ္ခဲ့႓ပီး၊ ၃ မတ္မႀာမႀ ဒုတိယ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး အဆင့္ ရာထူး ရခဲ့သည္။ ၁ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၅၆ တၾင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ရာထူး တုိးဴမၟင့္ေပးဴခင္း ခံရသည္။
ထိုႛအဴပင္ လၾတ္လပ္ေရး ရ႓ပီးေနာက္ ကၾန္ဴမႃနစ္မဵား၊ ဴပည္သူႛ ရဲေဘာ္မဵား ေတာခိုသၾား႓ပီး အမႀတ္ (၁) ႎႀင့္ အမႀတ္ (၃) ဗမာ့ လက္နက္ကိုင္တပ္မဵား ပုန္ကန္ထ႔ကသည့္ အခဵိန္တၾင္ ဗိုလ္ေနဝင္း၏ အမႀတ္ (၄) ဗမာ့ လက္နက္ကိုင္တပ္သည္ အစိုးရ အတၾက္ တခုတည္းေသာ မီႀခိုအားထားရာ အဓိကမၸိႂင္ ႒ကီးဴဖစ္လာခဲ့သည္။ သိုႛေသာ္လည္း ႎုိင္ငံေတာ္ ကာကၾယ္ေရးကို တဴပည္လံုး ဴဖန္ႛကဵက္ထားႎုိင္ရန္ အတၾက္ ဦးတင္ထၾဋ္၏ ဴပည္ေထာင္စု အရန္ တပ္ဖၾဲႚမဵား ကဲ့သိုႛေသာ တပ္ဖၾဲႚ အသစ္မဵားကိုထူေထာင္ခဲ့ရသည္။
ထိုႛေနာက္ ၁၉၄၉ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္ အထိ တပ္မေတာ္၏ ကာကၾယ္ေရး ဦးစီးခဵႂပ္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ကာ၊ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္တၾင္ စစ္တပ္ဴဖင့္ ႎိုင္ငံေတာ္ အာဏာကို သိမ္းယူခဲ့သည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္ အထိ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ၏ ဥကၠႉ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၈၁ ခုႎႀစ္ အထိ ဆိုရႀယ္လစ္ႎိုင္ငံ သမၳတ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္ အထိ ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ၏ ဥကၠႉ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ႓ပိႂင္ဝံ့သူ မရႀိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။
ဴမန္မာ့ ဆုိရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ ဥကၠႉ ရာထူးမႀ ေနာက္ဆုံး ႎုတ္ထၾက္သည့္ ၁၉၈၇ ခုႎႀစ္၊ ဇူလုိင္လ ၂၃ ရက္ေနႛ တုိင္ေအာင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း၏ (၂၆) ႎႀစ္တာ အာဏာရႀင္ အုပ္စုိးမုိးမႁ ကာလ အတၾင္း ပထမဆုံးမႀ ေနာက္ဆုံးအထိ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္းသည္ မည္သုိႛေသာ ႓ပိင္ဆုိင္မႁႎႀင့္ ဆန္ႛကဵင္မႁကုိမ႖ လက္သင့္ မခံခဲ့ေခဵ။ သူ အာဏာရယူ႓ပီး မဳကာမီပင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ ေကဵာင္းသားမဵားက အနည္းငယ္မ႖ ဆန္ႛကဵင္မႁ ဴပႂရာတၾင္ သူ၏ အမိန္ႛအာဏာကုိ သူက ေဳကညာဴပခဲ့သည္။ သူ၏ လက္မ႟ၾံႚ စစ္ဗိုလ္ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး စိန္လၾင္က သူ၏ အမိန္ႛ (တပ္မေတာ္ကုိ ထိလာရင္ ဓားဓားခဵင္း၊ လႀံလႀံခဵင္း ရင္ဆုိင္မယ္) အတုိင္း လက္နက္မဲ့ ေကဵာင္းသား လူငယ္မဵားကုိ ရာႎႀင့္ခဵီ၍ သတ္ဴဖတ္ ပစ္ခဲ့သည္။ အမႀန္မႀာမူ သူႛကုိ ထိလာလ႖င္ တုံႛဴပန္ လက္စားေခဵရန္ ဆုိလုိရင္း ဴဖစ္သည္။ ဇူလုိင္လတၾင္ ရာထူးမႀ ႎုတ္ထၾက္ေသာ အခၝတၾင္လည္း "တႎုိင္ငံလံုးက လူထုေတၾကိုေဴပာမယ္၊ ဆူဆူပူပူ လုပ္လိုႛ ရႀိရင္ေတာ့ စစ္တပ္ ဆိုတာ ပစ္ရင္ မႀန္ေအာင္ပစ္တယ္" ဟု အားကုိးရာမဲ့ တုိင္းသူဴပည္သားမဵားအား ႒ကိမ္းဝၝး၍ စစ္တပ္အား လမ္းႌၿန္ သၾားခဲ့ေသးသည္။ ေနာက္ ၂ လ အတၾင္းတၾင္ 'သတ္မေတာ္' အဴဖစ္ သူေဴပာင္းလဲခဲ့ေသာ တပ္မေတာ္သည္ မိမိတုိႛ ေသၾးရင္းသားရင္း ဴပည္သူမဵားကုိ ေထာင္ႎႀင့္ခဵီ၍ မညၟာမတာ သတ္ဴဖတ္ပစ္႓ပီး သူႛ မိန္ႛဳကားခဵက္ကို ခဵက္ခဵင္း အေကာင္အထည္ေဖာ္ အတည္ဴပႂေပးခဲ့သည္။
အာဏာရႀင္က သူ၏ မဆလ ဥကၠႉ ရာထူးႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး စန္းယု ႎုတ္ထၾက္ေပးထားေသာ သမၳတ ရာထူးတုိႛကုိ သူ၏ အရင္းႎႀီးဆုံး ဴခံေပၝက္မဵား ဴဖစ္သည့္ ပထမဦးစၾာ စိန္လၾင္ (၂၀ ရက္ သက္တမ္း) ႎႀင့္ ထုိႛေနာက္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၃၀ ရက္ သက္တမ္း) တုိႛထံ မသိ႓မဲ မသိဘာသာဴဖင့္ လက္လၿဲေပးခဲ့သည္။ ႎုိင္ငံသားမဵားက အုံ႔ကလာရာတၾင္ ေနဝင္းကုိယ္တုိင္ တပ္မေတာ္၏ ထိပ္ပုိင္း ဗိုလ္ခဵႂပ္မဵားႎႀင့္ အရာရႀိမဵားကုိ ဆင့္ေခၞ႓ပီး အဴမင့္ဆုံး ရာထူးရႀင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေစာေမာင္ကုိ စက္တင္ဘာ ၁၈ ရက္တၾင္ အာဏာသိမ္းခုိင္း႓ပီး ႎုိင္ငံေတာ္ ေအးခဵမ္း သာယာေရးႎႀင့္ ႓ငိမ္ဝပ္ပိဴပားေရး ေကာင္စီ (ယခု နအဖ - ႎိုင္ငံေတာ္ ေအးခဵမ္း သာယာေရးႎႀင့္ ဖၾံႚ႓ဖိႂးေရး ေကာင္စီ အဴဖစ္ အမည္ေဴပာင္းထား) ကုိ ဖၾဲႚစည္းေစခဲ့သည္ဟု ယုံဳကည္ရသည္။
႟ႁေမာင္သည္ အငယ္တန္း စာေရးေလး အဴဖစ္ အလုပ္လုပ္ဖက္ ေဒၞတင္တင္ကုိ ၁၉၃၀ ခုႎႀစ္လည္တၾင္ လက္ထပ္ခဲ့႓ပီး သား ၂ ဦး ထၾန္းကားခဲ့သည္။ သူတုိႛ ကၾဲ႓ပီးေနာက္ မနာလို ဝန္တုိ႓ပီး ေဒၝသႎႀင့္ အာဃာတတရား ႒ကီးမားလႀသည့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း အဴဖစ္ မစၤစ္ ေကတီေတာင္႒ကီး (ခ) ေကတီဘသန္း (ခ) ခင္ေမသန္းကုိ ၁၉၅၀ ခုႎႀစ္ အေစာပုိင္းတၾင္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ သူႛတၾင္ သမီး သုံးဦး ပၝရႀိလာခဲ့႓ပီး ေနဝင္းႎႀင့္ သမီး ၂ ေယာက္၊ သား ၁ ေယာက္ ရရႀိခဲ့သည္။ သူသည္ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့သည္။ ၁၉၇၀ ခုႎႀစ္လည္တၾင္ ေဒၞဳကာဆန္ဟု ေခၞေသာ ရခုိင္ အမဵႂိးသမီး တဦးကုိ ဇနီးမယား ဴပႂခဲ့သည္ဟု ေကာလာဟလ ဴဖစ္ခဲ့သည္။ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္မႀ ဘုရင္ မင္းတုန္းမင္း၏ ဴမစ္ေတာ္သူ ဂ႗န္႟ုိႛစ္ ဘယ္လာမီ (June Rose Bellamy) (ခ) ရတနာနတ္မယ္ကုိ ၁၉၇၅/၇၆ ခုႎႀစ္တၾင္ တရားဝင္ လက္ထပ္ခဲ့ဴပန္သည္။ ယင္းအိမ္ေထာင္မႀာလည္း ေခတၨမ႖သာ ခံ႓ပီး အိမ္တၾင္း ရန္ဴဖစ္မႁ အတၾင္း ေဆးလိပ္ဴပာ ဖန္ခၾက္ဴဖင့္ ပစ္ေပၝက္မႁနဲႛ အဆုံးသတ္ သၾားခဲ့သည္။ မည္သူက စပစ္ေပၝက္သည္ႎႀင့္ ပတ္သက္၍ သတင္းဴပန္ႛပၾားမႁ အတၾင္း ဝိဝၝဒ ကၾဲလၾဲမႁမဵား ရႀိခဲ့သည္။ ေနာက္ဆုံး သိရႀိရသည့္ လက္ထပ္ထိမ္းဴမားမႁမႀာ ရန္ကုန္တကၠသုိလ္ သမုိင္းဌာနမႀ သုေတသန ကထိက ေဒၞနီနီဴမင့္ႎႀင့္ ဴဖစ္သည္။ သူႛႎႀင့္ ကၾဲ႓ပီး ဴပန္လည္ လက္ထပ္ဴပန္သည့္ အတၾက္ ယင္းကုိ ႎႀစ္႒ကိမ္ဟု တၾက္လ႖င္ စုစုေပၝင္း (၆) ႒ကိမ္ ရႀိသည္။
၂၀၀၂ ခုႎႀစ္၊ မတ္လ ၇ ရက္ေနႛ၌ ေနဝင္း၏ ဳကာဴမင့္လႀေသာ တဦးတည္း စစ္အာဏာရႀင္ အုပ္စုိးမႁသည္လည္း ေနာက္ဆုံးတၾင္ အ႓ပီးတုိင္ လုံးဝဥႍံု ႓ပိႂကဵ ပဵက္ဆီးသၾားခဲ့႓ပီး၊ သူႛမိသားစုသည္လည္း အလားတူ ကဵဆုံး သၾားရေတာ့သည္။ သူ၏ အခဵစ္ဆုံး သမီး ခင္စႎၬာဝင္း၏ ေယာကဵ္ား ေအးေဇာ္ဝင္းႎႀင့္ သူတုိႛ၏ သားသုံးဦး ဴဖစ္သူ ေအးေနဝင္း၊ ေကဵာ္ေနဝင္း၊ ဇၾဲေနဝင္းတုိႛမႀာ မေအာင္ဴမင္ေသာ အာဏာသိမ္းရန္ ဳကံစည္မႁဴဖင့္ ဖမ္းဆီး ခံခဲ့ဳကရသည္။ ထုိအမႁတၾင္ ခင္စႎၬာဝင္းလည္း အတၾင္းကဵကဵ ပၝဝင္ ပတ္သက္ခဲ့သည္ဟု ဆုိေသာ္လည္း အစၾပ္စၾဲခံရေသာ ေယာကဵ္ား ၄ ဦးကုိသာ ေထာင္ထဲ ဆၾဲသၾင္းခဲ့႓ပီး စႎၬာဝင္းႎႀင့္ သူႛ၏ အေဖ အာဏာရႀင္အုိ႒ကီးကို အိမ္တၾင္း အကဵယ္ခဵႂပ္ ခဵခံခဲ့ဳကရသည္။ ႎုိင္ငံေတာ္ အာဏာကုိသိမ္းရန္ ပူးေပၝင္း ဳကံစည္မႁဴဖင့္ တရားစၾဲခံရသူ ၄ ဦးကုိ ၉ လဳကာ ႎုိင္ငံေတာ္ ပုန္ကန္မႁဴဖင့္ စစ္ေဆး တရားစီရင္ကာ ေသဒဏ္ အဴပစ္ ေပးခဲ့သည္။ သူတုိႛအား စီရင္မည့္ရက္ကုိ မသတ္မႀတ္ေသးေသာ္လည္း၊ သူတုိႛမႀာ ေသဒဏ္ကဵခံရန္ ေထာင္တၾင္း တေနရာတၾင္ ရႀိေနဆဲ ဴဖစ္သည္။ ထုိႛေနာက္ အာဏာရႀင္အုိ႒ကီးမႀႀာ အကဵယ္ခဵႂပ္ ကဵေနစဥ္ ၂၀၀၀၂ ခုႎႀစ္၊ ဒီဇင္ဘာလ ၅ ရက္ေနႛ၌ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ေနအိမ္တၾင္ပင္ ေသဆံုးသၾားသည္။
ကိုးကား။
- 'ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းကို ဘယ္သူသတ္သလဲ'၊ ေအာင္ခင္၊ အဂႆလိပ္ဘာသာမႀ ဴမန္မာဘာသာသိုႛ ဴပန္ဆိုသူ ေဒၝက္တာတင့္ေဝႎႀင့္ ေဒၝက္တာေအးေကဵာ္၊ စာတည္းဴဖတ္သူ ဴမဝတီရဲေခၝင္၊ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာ၊ တတိယအ႒ကိမ္ ဴပႂဴပင္တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝဴခင္း၊ ေခတ္႓ပိႂင္ ဂဵာနယ္တိုက္။
▪ - ¤ - ▪
'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' (The Butcher of Rangoon) (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္
ကမာၲေကဵာ္ 'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' (The Butcher of Rangoon) (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္ အေဳကာင္းကို တင္ဴပထားတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' (The Butcher of Rangoon) (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္
'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' (The Butcher of Rangoon) (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္။
ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္
စိန္လၾင္ (အ႓ငိမ္းစား ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္) သည္ "သားသတ္သမား" အဴဖစ္ ကမာၲေကဵာ္ခဲ့႓ပီး၊ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ဴပည္သူလူထုရဲႚ အမုန္းခံရဆံုး ပုဂၢိႂလ္ တဦးဴဖစ္သည္။ သူ၏ ဘဝ အေစာပိုင္း ကာလမဵား အေဳကာင္းကို ေရေရရာရာ မသိဳကေသာ္လည္း၊ သခင္ အာဏာရႀင္ ေနဝင္းႎႀင့္ နီးစပ္သူဴဖစ္႓ပီး ဘဝတေလ႖ာက္လုံး ယုံဳကည္ စိတ္ခဵရသူ တဦးအေနဴဖင့္ ဂုဏ္ဴပႂ ခဵီးဴမၟင့္ခံရေသာ စၾယ္စုံရ ပုဂၢိႂလ္တဦး အဴဖစ္ သစၤာရႀိစၾာ အမႁေတာ္ ထမ္းခဲ့သူ တဦး အဴဖစ္ လူသိမဵားသည္။ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ မဵႂိးခဵစ္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္တၾင္ ပၝဝင္ခဲ့႓ပီး၊ မဵႂိးခဵစ္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္မႀ ဗမာ့ တပ္မေတာ္ အဴဖစ္ အသၾင္ေဴပာင္းေသာ အခၝ အရာရႀိ ဴဖစ္ရန္ ေလ႖ာက္ထားခဲ့ေသာ္လည္း၊ အရာရႀိ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး အဖၾဲႚက သူႛကုိ မေ႟ၾးခဵယ္ခဲ့ေခဵ။ သိုႛေသာ္လည္း စိန္လၾင္က ရဲေဘာ္ အဴဖစ္ စာရင္းသၾင္းခဲ့႓ပီး အမႀတ္ (၄) ဗဵႃးရစ္ဖ္ (4th Bur:f) တပ္ရင္းမႀႃး ဴဖစ္သူ ဗုိလ္မႀႃး ေနဝင္း၏ ကုိယ္ပုိင္ အမႁထမ္း အဴဖစ္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္ဟု ယုံဳကည္ရသည္။ ထုိႛေနာက္မႀ အရာရႀိ ဴဖစ္လာခဲ့သည္။
၁၉၅၁ ခုႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လတၾင္ ပထမဆုံး နာမည္႒ကီးဖုိႛ ဴဖစ္လာခဲ့သည္။ ထုိစဥ္က ဒု-ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ေအးေမာင္၏ ကၾပ္ကဲမႁေအာက္တၾင္ ကရင္ဴပည္နယ္ လိႁင္းဘၾဲႚ အနီး ေကအဲန္ဒီအုိ စခန္းကုိ ဝုိင္းရာတၾင္ သူပၝဝင္ခဲ့႓ပီး တုိက္ပၾဲအတၾင္း ကရင္ ေခၝင္းေဆာင္ ေစာဘဦး႒ကီးကုိ အေသရမိသည္။ ထုိႛေနာက္ အေဖ႒ကီး၏ သစၤာေတာ္ခံ ေနာက္လုိက္ႎႀင့္ လူသတ္သမား အဴဖစ္ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္၊ ဇူလုိင္လတၾင္ တကၠသုိလ္ေကဵာင္းသား ရာေပၝင္းမဵားစၾာကုိ အေသပစ္ခဵခဲ့ေသာ တပ္စုမဵားကုိ သူ ကၾပ္ကဲခဲ့သည္။ သမုိင္းဝင္ ေကဵာင္းသားသမဂၢ အေဆာက္အအုံကုိလည္း ေဖာက္ခၾဲ ႓ဖိႂခဵခဲ့သည္။ သူႛအေနဴဖင့္ ေသၾးလၿမ္းမႁ အမဵႂိးမဵႂိး အတၾက္ တာဝန္ရႀိခဲ့႓ပီး ဦးသန္ႛ ဈာပန ႟ုပ္ပဵက္ဆင္းပဵက္ ဴဖစ္ရမႁႎႀင့္ ရႀစ္ေလးလုံး ရက္စက္မႁမဵားက သူႛအတၾက္ နာမည္ အပဵက္ရဆုံးမဵား ဴဖစ္ခဲ့သည္။
ေနဝင္းက သူႛကုိ သူ၏ ယုတ္မာ ရက္စက္ေသာ လုပ္ေဆာင္မႁမဵား အတၾက္ ေကာင္းစၾာ ခဵီးဴမၟင့္သည့္ အေနဴဖင့္ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ ဇူလိုင္လ ၂၇ ရက္ေနႛတၾင္ ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတႎႀင့္ မဆလ ပၝတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ တာဝန္ေပးခဲ့သည္။ ဳသဂုတ္လ ၈ ရက္ေနႛတၾင္ တတိုင္းတဴပည္လံုး အႎႀံႛ ဴပည္သူ သန္းေပၝင္းမဵားစၾာသည္ လမ္းမမဵားေပၞသိုႛ ထၾက္၍ စစ္အုပ္စုိးမႁ ရပ္စဲရန္ ေတာင္းဆိုခဲ့ဳကသည္။ ဴပည္သူလူထု အတၾက္ ၂၆ ႎႀစ္ဳကာ ဖိႎႀိပ္ခံခဲ့ရမႁသည္ လံုေလာက္ခဲ့႓ပီ။ စထၾက္သည္ႎႀင့္ စိန္လၾင္က ဳကမ္းဳကမ္းတမ္းတမ္း တံုႛဴပန္သည့္ အေနဴဖင့္ ဆႎၬဴပမႁမဵားအား ေသနတ္ဴဖင့္ ပစ္ခတ္ လူစုခၾဲရန္ ေဴခဴမန္တပ္မ (၂၂) မႀ စစ္သားမဵားကို ေစလၿတ္ခဲ့သည္။ ဆႎၬဴပေနသူ လူအုပ္႒ကီးမဵားထဲသိုႛ စစ္တပ္က လက္လၾတ္စပယ္ ပစ္ခတ္ခဲ့မႁေဳကာင့္ လူ သံုးေထာင္ (၃,၀၀၀) ထက္မနည္း ေသေဳကခဲ့ရသည္။ ထိုသိုႛ ရႀစ္ေလးလံုး ဴပည္သူႛ အေရးေတာ္ပံု အတၾင္း သူ၏ ဴပည္သူလူထု အေပၞ လူမဆန္စၾာ ရမ္းကား သတ္ဴဖတ္မႁမဵားေဳကာင့္ "ရန္ကုန္မႀ သားသတ္သမား" ဟု ကမာၲက အမည္ ေပးခဲ့ရသည္။ သိုႛေသာ္လည္း ဴပည္သူလူထု၏ ဒီေရအလား ဆန္ႛကဵင္ အံု႔ကမႁမဵားေဳကာင့္ စိန္လၾင္၏ သမၳတ သက္တမ္းသည္ ၁၈ ရက္သာ တည္႓မဲခဲ့႓ပီး၊ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လ ၁၂ ရက္ေနႛတၾင္ တာဝန္ အားလံုးမႀ ႎႁတ္ထၾက္ ေပးခဲ့ရသည္။
၂၀၀၂ ခုႎႀစ္၊ မတ္လတၾင္ သူႛဆရာသခင္ အိမ္အကဵယ္ခဵႂပ္သဖၾယ္ ခံရ႓ပီးေနာက္ မဳကာမီပင္ သူလည္း တရားမဝင္ ရရႀိေနေသာ ခံစားခၾင့္မဵား၊ ဳသဇာ အာဏာမဵား ဆုံး႟ႁံးခဲ့႓ပီး မဴဖစ္စေလာက္ေသာ စစ္တပ္ ပင္စင္ လစာေလးဴဖင့္ ဆင္းရဲႎၾမ္းပၝးစၾာ ရႀင္သန္ ေနခဲ့ရသည္။ သူ၏ အစာအိမ္ေရာဂၝ အတၾက္ စင္ကာပူတၾင္ ကုသမႁ ခံယူ႓ပီး အဴပန္ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ဧ႓ပီလ ၉ ရက္ေနႛ အသက္ ၈၁ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္တၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ ေသဆုံးသည္။
ကိုးကား။
- 'ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းကို ဘယ္သူသတ္သလဲ'၊ ေအာင္ခင္၊ အဂႆလိပ္ဘာသာမႀ ဴမန္မာဘာသာသိုႛ ဴပန္ဆိုသူ ေဒၝက္တာတင့္ေဝႎႀင့္ ေဒၝက္တာေအးေကဵာ္၊ စာတည္းဴဖတ္သူ ဴမဝတီရဲေခၝင္၊ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာ၊ တတိယအ႒ကိမ္ ဴပႂဴပင္တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝဴခင္း၊ ေခတ္႓ပိႂင္ ဂဵာနယ္တိုက္။
▪ - ¤ - ▪
'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' (The Butcher of Rangoon) (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္
'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' (The Butcher of Rangoon) (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္။
ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား (ဝၝ) ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္
စိန္လၾင္ (အ႓ငိမ္းစား ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္) သည္ "သားသတ္သမား" အဴဖစ္ ကမာၲေကဵာ္ခဲ့႓ပီး၊ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ဴပည္သူလူထုရဲႚ အမုန္းခံရဆံုး ပုဂၢိႂလ္ တဦးဴဖစ္သည္။ သူ၏ ဘဝ အေစာပိုင္း ကာလမဵား အေဳကာင္းကို ေရေရရာရာ မသိဳကေသာ္လည္း၊ သခင္ အာဏာရႀင္ ေနဝင္းႎႀင့္ နီးစပ္သူဴဖစ္႓ပီး ဘဝတေလ႖ာက္လုံး ယုံဳကည္ စိတ္ခဵရသူ တဦးအေနဴဖင့္ ဂုဏ္ဴပႂ ခဵီးဴမၟင့္ခံရေသာ စၾယ္စုံရ ပုဂၢိႂလ္တဦး အဴဖစ္ သစၤာရႀိစၾာ အမႁေတာ္ ထမ္းခဲ့သူ တဦး အဴဖစ္ လူသိမဵားသည္။ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ မဵႂိးခဵစ္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္တၾင္ ပၝဝင္ခဲ့႓ပီး၊ မဵႂိးခဵစ္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္မႀ ဗမာ့ တပ္မေတာ္ အဴဖစ္ အသၾင္ေဴပာင္းေသာ အခၝ အရာရႀိ ဴဖစ္ရန္ ေလ႖ာက္ထားခဲ့ေသာ္လည္း၊ အရာရႀိ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး အဖၾဲႚက သူႛကုိ မေ႟ၾးခဵယ္ခဲ့ေခဵ။ သိုႛေသာ္လည္း စိန္လၾင္က ရဲေဘာ္ အဴဖစ္ စာရင္းသၾင္းခဲ့႓ပီး အမႀတ္ (၄) ဗဵႃးရစ္ဖ္ (4th Bur:f) တပ္ရင္းမႀႃး ဴဖစ္သူ ဗုိလ္မႀႃး ေနဝင္း၏ ကုိယ္ပုိင္ အမႁထမ္း အဴဖစ္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္ဟု ယုံဳကည္ရသည္။ ထုိႛေနာက္မႀ အရာရႀိ ဴဖစ္လာခဲ့သည္။
၁၉၅၁ ခုႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လတၾင္ ပထမဆုံး နာမည္႒ကီးဖုိႛ ဴဖစ္လာခဲ့သည္။ ထုိစဥ္က ဒု-ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ေအးေမာင္၏ ကၾပ္ကဲမႁေအာက္တၾင္ ကရင္ဴပည္နယ္ လိႁင္းဘၾဲႚ အနီး ေကအဲန္ဒီအုိ စခန္းကုိ ဝုိင္းရာတၾင္ သူပၝဝင္ခဲ့႓ပီး တုိက္ပၾဲအတၾင္း ကရင္ ေခၝင္းေဆာင္ ေစာဘဦး႒ကီးကုိ အေသရမိသည္။ ထုိႛေနာက္ အေဖ႒ကီး၏ သစၤာေတာ္ခံ ေနာက္လုိက္ႎႀင့္ လူသတ္သမား အဴဖစ္ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္၊ ဇူလုိင္လတၾင္ တကၠသုိလ္ေကဵာင္းသား ရာေပၝင္းမဵားစၾာကုိ အေသပစ္ခဵခဲ့ေသာ တပ္စုမဵားကုိ သူ ကၾပ္ကဲခဲ့သည္။ သမုိင္းဝင္ ေကဵာင္းသားသမဂၢ အေဆာက္အအုံကုိလည္း ေဖာက္ခၾဲ ႓ဖိႂခဵခဲ့သည္။ သူႛအေနဴဖင့္ ေသၾးလၿမ္းမႁ အမဵႂိးမဵႂိး အတၾက္ တာဝန္ရႀိခဲ့႓ပီး ဦးသန္ႛ ဈာပန ႟ုပ္ပဵက္ဆင္းပဵက္ ဴဖစ္ရမႁႎႀင့္ ရႀစ္ေလးလုံး ရက္စက္မႁမဵားက သူႛအတၾက္ နာမည္ အပဵက္ရဆုံးမဵား ဴဖစ္ခဲ့သည္။
ေနဝင္းက သူႛကုိ သူ၏ ယုတ္မာ ရက္စက္ေသာ လုပ္ေဆာင္မႁမဵား အတၾက္ ေကာင္းစၾာ ခဵီးဴမၟင့္သည့္ အေနဴဖင့္ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ ဇူလိုင္လ ၂၇ ရက္ေနႛတၾင္ ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတႎႀင့္ မဆလ ပၝတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ တာဝန္ေပးခဲ့သည္။ ဳသဂုတ္လ ၈ ရက္ေနႛတၾင္ တတိုင္းတဴပည္လံုး အႎႀံႛ ဴပည္သူ သန္းေပၝင္းမဵားစၾာသည္ လမ္းမမဵားေပၞသိုႛ ထၾက္၍ စစ္အုပ္စုိးမႁ ရပ္စဲရန္ ေတာင္းဆိုခဲ့ဳကသည္။ ဴပည္သူလူထု အတၾက္ ၂၆ ႎႀစ္ဳကာ ဖိႎႀိပ္ခံခဲ့ရမႁသည္ လံုေလာက္ခဲ့႓ပီ။ စထၾက္သည္ႎႀင့္ စိန္လၾင္က ဳကမ္းဳကမ္းတမ္းတမ္း တံုႛဴပန္သည့္ အေနဴဖင့္ ဆႎၬဴပမႁမဵားအား ေသနတ္ဴဖင့္ ပစ္ခတ္ လူစုခၾဲရန္ ေဴခဴမန္တပ္မ (၂၂) မႀ စစ္သားမဵားကို ေစလၿတ္ခဲ့သည္။ ဆႎၬဴပေနသူ လူအုပ္႒ကီးမဵားထဲသိုႛ စစ္တပ္က လက္လၾတ္စပယ္ ပစ္ခတ္ခဲ့မႁေဳကာင့္ လူ သံုးေထာင္ (၃,၀၀၀) ထက္မနည္း ေသေဳကခဲ့ရသည္။ ထိုသိုႛ ရႀစ္ေလးလံုး ဴပည္သူႛ အေရးေတာ္ပံု အတၾင္း သူ၏ ဴပည္သူလူထု အေပၞ လူမဆန္စၾာ ရမ္းကား သတ္ဴဖတ္မႁမဵားေဳကာင့္ "ရန္ကုန္မႀ သားသတ္သမား" ဟု ကမာၲက အမည္ ေပးခဲ့ရသည္။ သိုႛေသာ္လည္း ဴပည္သူလူထု၏ ဒီေရအလား ဆန္ႛကဵင္ အံု႔ကမႁမဵားေဳကာင့္ စိန္လၾင္၏ သမၳတ သက္တမ္းသည္ ၁၈ ရက္သာ တည္႓မဲခဲ့႓ပီး၊ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လ ၁၂ ရက္ေနႛတၾင္ တာဝန္ အားလံုးမႀ ႎႁတ္ထၾက္ ေပးခဲ့ရသည္။
၂၀၀၂ ခုႎႀစ္၊ မတ္လတၾင္ သူႛဆရာသခင္ အိမ္အကဵယ္ခဵႂပ္သဖၾယ္ ခံရ႓ပီးေနာက္ မဳကာမီပင္ သူလည္း တရားမဝင္ ရရႀိေနေသာ ခံစားခၾင့္မဵား၊ ဳသဇာ အာဏာမဵား ဆုံး႟ႁံးခဲ့႓ပီး မဴဖစ္စေလာက္ေသာ စစ္တပ္ ပင္စင္ လစာေလးဴဖင့္ ဆင္းရဲႎၾမ္းပၝးစၾာ ရႀင္သန္ ေနခဲ့ရသည္။ သူ၏ အစာအိမ္ေရာဂၝ အတၾက္ စင္ကာပူတၾင္ ကုသမႁ ခံယူ႓ပီး အဴပန္ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ဧ႓ပီလ ၉ ရက္ေနႛ အသက္ ၈၁ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္တၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ ေသဆုံးသည္။
ကိုးကား။
- 'ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းကို ဘယ္သူသတ္သလဲ'၊ ေအာင္ခင္၊ အဂႆလိပ္ဘာသာမႀ ဴမန္မာဘာသာသိုႛ ဴပန္ဆိုသူ ေဒၝက္တာတင့္ေဝႎႀင့္ ေဒၝက္တာေအးေကဵာ္၊ စာတည္းဴဖတ္သူ ဴမဝတီရဲေခၝင္၊ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာ၊ တတိယအ႒ကိမ္ ဴပႂဴပင္တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝဴခင္း၊ ေခတ္႓ပိႂင္ ဂဵာနယ္တိုက္။
▪ - ¤ - ▪
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)
ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ (မဆလ) ၏ ဥကၠႉ၊ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံ ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီ ဥကၠႉႎႀင့္ သမၳတ႒ကီး အဴဖစ္ တလေကဵာ္ဳကာ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့ဖူးသူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ စာေရးဆရာ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄) အေဳကာင္း ဴဖစ္ပၝတယ္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)
ဥပေဒ ပၝရဂူဘၾဲႚ ရထားသူ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ေပဵာ့ည့ံသူ တဦး ဴဖစ္႓ပီး ကပ္ဖားသတၨဝၝ ဴဖစ္ရန္ အတၾက္လည္း သူ၏ ယခင္ ပညာတတ္ အရည္အခဵင္းမဵားကို စၾန္ႛလၿတ္ပစ္ရန္လည္း ဝန္မေလးေခဵ။ ထိုႛေဳကာင့္ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လ အတၾင္း ထုိအခဵိန္က ဴမန္မာႎုိင္ငံတၾင္ ဥပေဒအရ ရပ္တည္ႎုိင္ေသာ တခုတည္းေသာ ႎုိင္ငံေရး ပၝတီ႒ကီး ဴဖစ္သည့္ ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ (မဆလ) ၏ ဥကၠႉႎႀင့္ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံ၏ သမၳတ အဴဖစ္ အာဏာရႀင္႒ကီး ဦးေနဝင္းက ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ကို ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ ေစခဲ့ရသူလည္း ဴဖစ္သည္။
၁၉၈၇-၈၈ ခုႎႀစ္မဵား အတၾင္း အာဏာရႀင္ ဦးေနဝင္း၏ မဆလ တပၝတီ မတရား ရက္စၾာ ဖိႎႀိပ္ခဵႂပ္ခဵယ္ အုပ္စိုးေနမႁကို ေတာင္ေပၞ ေဴမဴပန္ႛ ႎိုင္ငံအဝန္းမႀ တုိင္းရင္းသား ဴပည္သူလူထု႒ကီး တရပ္လံုးက အံု႔က ေတာ္လႀန္ဳကေသာ အခၝ၊ ဦးေနဝင္းက သူႎႁတ္ထၾက္ေပး႓ပီး၊ သစၤာရႀိ ေနာက္လိုက္တဦး ဴဖစ္သူ 'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္ကို ႟ုပ္ဴပသမၳတ အဴဖစ္ အာဏာ လၿဲေပးခဲ့သည္။ သိုႛေသာ္လည္း ဴပည္သူလူထု၏ မုန္းတီး ႟ၾံႚရႀာမႁမဵားသည္ ဒီေရအလား တုိးပၾားလာသဴဖင့္ 'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' စိန္လၾင္၏ သမၳတ ရာထူးသည္ ၁၈ ရက္သာ သက္တမ္း တည္႓မဲခဲ့႓ပီး၊ ဳသဂုတ္လ ၁၂ ရက္ေနႛတၾင္ ရာထူးမႀ ႎုတ္ထၾက္ ေပးလိုက္ရသည္။ ဤတၾင္ ဦးေနဝင္းသည္ ဖဲထုပ္ထဲမႀ ေနာက္ထပ္ ဂဵႂိကာတေကာင္ကို ေ႟ၾးရဴပန္ေလသည္။ ယခုတ႒ကိမ္ အေ႟ၾးခံရသူမႀာ ဥပေဒ ပညာရႀင္ တပိုင္း၊ စာေရးဆရာ တပိုင္းဴဖစ္ေသာ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ဴဖစ္သည္။ ဳကမ္းဳကမ္းတမ္းတမ္း ရက္ရက္စက္စက္ ကိုင္တၾယ္မႁမႀာ အ႟ံႁးႎႀင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရ႓ပီ ဴဖစ္၍ ပိုမို ေပဵာ့ေပဵာင္းေသာ လမ္းေဳကာင္းကို အသံုးခဵ ဳကည့္ေလေတာ့သည္။
သိုႛရာတၾင္ ဴပည္သူလူထုကို ဤသိုႛ အ႟ူးလုပ္၍ မရေတာ့ေခဵ။ ဴပည္သူလူထု အေနဴဖင့္ မဆလ အာဏာပိုင္တိုႛ၏ အေဳကာကို ေနာေကဵေနေလ႓ပီ။ ေကဵာင္းသားမဵား၊ ဗုဒၭဘာသာ ရဟန္းေတာ္မဵား၊ ေရႀႚေနမဵား၊ ေကဵာင္းဆရာမဵား၊ ဆရာဝန္မဵား၊ လယ္သမား႒ကီးမဵား၊ စက္႟ံု အလုပ္႟ံု အလုပ္သမားမဵားႎႀင့္ ဆိုက္ကားသမား အစ သူေတာင္းစား အဆံုး ဴပည္သူမဵားသည္ ပိုမို မဵားဴပားစၾာ ဆႎၬဴပမႁမဵားတၾင္ ပၝဝင္လာဳက႓ပီး၊ တပ္မေတာ္ အစိတ္အပိုင္း အခဵိႂႚပၝ ဤလူထု ဆႎၬဴပမႁ႒ကီးတၾင္ ပူးေပၝင္း ပၝဝင္လာဳကသည္။ ဤမ႖ ထုႎႀင့္ ထည္ႎႀင့္ အုတ္ေအာ္ေသာင္းနင္း ဆႎၬဴပမႁမဵႂိး ဳကံႂေတၾႚရလ႖င္ ကမာၲႛ မည္သည့္ ေနရာရႀိ မည္သည့္ အစိုးရမဵႂိး မဆို ႓ပိႂကၾဲ ပဵက္စီးသၾား႓ပီး ပဋိပကၡ ေဴဖရႀင္း၍ ရႎုိင္ေသာ လိုက္ေလဵာမႁမဵႂိး ဴပႂလုပ္ရေပလိမ့္မည္။ သိုႛေသာ္လည္း သုတ္သင္ေရး အေတၾးအေခၞကို အစစ္အမႀန္ ကိုင္တၾယ္ထားေသာ အာဏာရႀင္မဵားႎႀင့္ သူ၏ ေနာက္လိုက္ စစ္တပ္သည္ တလက္မမ႖ ဆုတ္မေပးခဲ့ေခဵ။
လုိက္ေလဵာမႁမဵား ဴပႂလုပ္မည့္ အစား ယင္းတိုႛ၏ လံုးဝဥႍံု အာဏာ ဆုပ္ကိုင္ထားမႁအား ေစာဒက တက္မိေသာ ဴပည္သူလူထုကို အဴပစ္ေပး ဒဏ္ခတ္သည့္ အေနဴဖင့္ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ စက္တင္ဘာလ ၁၈ ရက္ေနႛတၾင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေစာေမာင္ ဦးေဆာင္သည့္ ဴမန္မာ့ တပ္မေတာ္ကို အမည္ခံ အာဏာသိမ္းပၾဲဴဖင့္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္က အာဏာလၿဲေဴပာင္း ေပးခဲ့႓ပီး၊ ေထာင္ႎႀင့္ခဵီေသာ ဴပည္သူလူထုအား လမ္းမမဵားေပၞတၾင္ တဖန္ ပစ္သတ္ခၾင့္ ဴပႂခဲ့သည္။
အာဏာရႀင္ ဦးေနဝင္း အေပၞ မည္သည့္ ႓ခိမ္းေဴခာက္မႁမ႖ မဴဖစ္ေစခဲ့သူ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္သည့္ အာဏာရႀင္႒ကီး၏ အတၪႂပၯတၨိ ဴဖစ္ေသာ 'ဴမန္မာဴပည္ႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း' (Burma and General Ne Win) စာအုပ္ကို ေရးသားခဲ့သူ ဥပေဒပညာရႀင္ စာေရးဆရာ တဦးဴဖစ္သည္။ ထုိစာအုပ္တၾင္ ေကာလိပ္မႀ ပညာ တပိုင္းတစဴဖင့္ ေကဵာင္းထၾက္ခဲ့ရ႓ပီး၊ ေအာက္တန္းစာေရးေလး အဴဖစ္ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကိုင္ေနသူ သခင္႟ႁေမာင္ (ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း၏ အမည္ရင္း ဴဖစ္သည္) အေဳကာင္းကို ေအာက္ပၝအတုိင္း ေရးသား ေဖာ္ဴပခဲ့သည္။
"ထိုစာေရး အလုပ္သည္ သခင္ လူငယ္ကေလးအား စာမဵား၊ ေဳကးနန္းမဵားကို တိတ္တဆိတ္ စစ္ေဆး ဖတ္႟ႁ႓ပီး ပုလိပ္အဖၾဲႚ၏ လႁပ္ရႀားမႁကို သူႛရဲေဘာ္ ရဲဘက္မဵားအား ႒ကိႂတင္ အသိေပးႎုိင္ခဲ့သည္။ သူသည္ ေထာက္လႀမ္းေရး အလုပ္တၾင္ ထက္သန္သည္။ ထုိအလုပ္သည္ သတင္းရယူေရး စခန္းေကာင္း တခု ဴဖစ္ခဲ့သည္။"
ထုိအေဳကာင္းကို ဴမန္မာ့ႎိုင္ငံေရး လႁပ္ရႀားမႁတၾင္ သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္းအား သိဒၭိတင္ေပးသည့္ အေနဴဖင့္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ေရးသားေပးခဲ့ေသာ ထိုစာအုပ္မႀ အပ အဴခား မည္သည့္ စာတမ္း စာအုပ္တၾင္မႀ မေတၾႚရေပ။ ထိုႛအဴပင္ ထူးဆန္းစၾာပင္ ထိုအခဵိန္က သူ၏ ရဲေဘာ္ရဲဘက္ေဟာင္း ဴဖစ္ခဲ့သူ တဦးတေယာက္ကမ႖ ႟ႁေမာင္ထံမႀ တစံုတရာ သတိေပး ခံခဲ့ရသည္ကိုလည္း ဴပန္လည္ မႀတ္မိဴခင္း မရႀိဳကေခဵ။
ဦးေနဝင္း ဴမင္း႓ပိင္ကၾင္း မဳကာခဏ သၾားခဲ့ဴခင္းသည္လည္း သူ၏ ႎုိင္ငံေရး လႁပ္ရႀားမႁကို အကာအကၾယ္ ယူထားမႁ တရပ္ဴဖစ္ေဳကာင္း၊ "ဴမင္း႓ပိင္ကၾင္းသည္ လူအမဵား စုေဝးရာ ေနရာ ဴဖစ္သည္။ သူသည္ ဴမင္းတစ္ေပးမႁမဵားကိုသာ နားေထာင္သည္ မဟုတ္၊ အစိုးရဌာန အသီးသီးတၾင္ လုပ္ကိုင္ေနဳကေသာ သူႛအသိမိတ္ေဆၾမဵားထံ လႀည့္ပတ္ သၾားလာ႓ပီး ေနာက္ဆံုး သတင္းမဵားကို ေမးဴမန္း စံုစမ္းခဲ့သည္" ဟု ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္က သူႛဆရာရင္း ဴဖစ္သူ သခင္႟ႁေမာင္ (ေခၞ) ဦးေနဝင္း၏ လူငယ္ဘဝကို စိတ္ကူးစိတ္သန္း ေကာင္းေကာင္းဴဖင့္ ဆက္လက္ ပံုေဖာ္ထားသည္။
ထိုႛသိုႛ ဦးေနဝင္းအား ေထာက္ခံ အကာအကၾယ္ ေပးသူမဵားထဲတၾင္ တဦး ဴဖစ္ေနဴခင္း အတၾက္ မဆလ ပၝတီတၾင္း မဳကာခဏ ထုတ္ပယ္ပစ္ရာတၾင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ပၝရႀိမသၾားဘဲ ရႀင္သန္ လၾတ္ေဴမာက္ေနဴခင္း ဴဖစ္ေပလိမ့္မည္။ ဤသည္ကို ႒ကိႂတင္ ခန္ႛမႀန္း၍ ရႎိုင္သည္ဟု ဆိုႎုိင္ပၝသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေနႛတၾင္ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္က "ေကာင္စီမဵား၊ ဝန္ထမ္းမဵားနဲႛ ဴပည္သူႛရဲမဵားက ယုိယၾင္း ပဵက္စီးေနတဲ့ ဴပည္သူႛ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ယႎၩရား ဴပန္လည္ပတ္ လာေအာင္ ဴပႂလုပ္ဖိုႛ လိုအပ္ပၝတယ္။ အနီးကပ္ဆံုး ဴဖစ္တဲ့ ကာကၾယ္ေရး အင္အားစုမဵားကလည္း အကူအညီမဵား ေပးအပ္ဖိုႛ သက္ဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္တိုႛ အေနနဲႛ ႌၿန္ဳကားခဵက္မဵား ထုတ္ဴပန္ခဲ့႓ပီး ဴဖစ္ပၝတယ္။ အင္အားသံုး႓ပီး ဴပႍနာ တရပ္ကို ေဴဖရႀင္း ခဵင္ဳကတဲ့ သူေတၾ အခဵိန္ ရႀိတုန္း ေဴပးထားဳကပၝ" ဟူ၍ မိန္ႚခၾန္း ေဴပာဳကားခဲ့သည္။
၁၆ ရက္ေနႛတၾင္ မဆလ ပၝတီက ပေဟဠိ ဆန္ေသာ ေဳကညာခဵက္ တရပ္ ထုတ္ဴပန္ခဲ့သည္။ ထိုေဳကညာခဵက္တၾင္ လက္နက္ကိုင္ စစ္တပ္၊ ဴပည္သူႛရဲႎႀင့္ ဝန္ထမ္းမဵားအား ပၝတီမႀ ႎႁတ္ထၾက္ခၾင့္ ဴပႂေဳကာင္း ေဳကညာခဲ့သည္။ ေနာက္တေနႛတၾင္ ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး ဌာနက လက္နက္ကိုင္ စစ္တပ္မဵားကို အမိန္ႛတရပ္ ခဵမႀတ္ခဲ့ရာတၾင္ စစ္တပ္ အေနႎႀင့္ မူလ တာဝန္႒ကီး ၃ ရပ္ကို အဴပည့္အဝ ထမ္းေဆာင္ ဳကရမည္ဟု ဆိုခဲ့၏။ ထို တာဝန္႒ကီး ၃ ရပ္မႀာ ဴပည္ေထာင္စု တည္တန္ႛ ခိုင္ဴမဲေရး၊ တိုင္းရင္းသား စည္းလံုး ညီႌၾတ္ေရးႎႀင့္ ႎိုင္ငံေတာ္ အခဵႂပ္အခဵာ အာဏာကို ကာကၾယ္ ေစာင့္ေရႀာက္ေရးတိုႛ ဴဖစ္ဳကသည္။ အေရးပၝေသာ အေဴပာင္းအလဲ႒ကီး ဴဖစ္ေပၞ လာမည္မႀာ ထင္ရႀားသည္။
ဤသိုႛအားဴဖင့္ တရားဥပေဒ စိုးမိုးမႁႎႀင့္ အေဴခခံ ဥပေဒ စိုးမိုးေရးတုိႛကို စာအုပ္ အေဴမာက္အဴမား ေရးသားခဲ့သူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ကမာၲေပၞတၾင္ မည္သည့္ႎိုင္ငံ မည္သည့္စနစ္၏ အေဴခခံ ဥပေဒကမႀ ခၾင့္မဴပႂေသာ စစ္အာဏာသိမ္းမႁကို အသာတဳကည္ ခၾင့္ဴပႂခဲ့သူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ တဦးလည္း ဴဖစ္လာသည္။ ထုိႛအဴပင္ ဴပည္သူလူထုအား အကဵိႂးဴပႂခဵင္ေသာ္လည္း မိမိတၾင္ အခၾင့္အာဏာ မရႀိသဴဖင့္ မလုပ္ႎိုင္ဴဖစ္ရကာ ဒီအတိုင္း ထိုင္ ထိုင္ဳကည့္ေနရသည္ဟု မဳကာခဏ ေဴပာဳကားေလ့ရႀိသူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္၏ စကားသည္ စကား အဴဖစ္သာ တၾင္ရစ္ေဳကာင္းကို ဴပည္သူလူထုက ေသၾးဴဖင့္ရင္း႓ပီး သက္ေသ ဴပခဲ့ဳကေလသည္။
အႎႀီ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ကို ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ ၃၁ ရက္ေနႛတၾင္ အဖ အထက္တန္း ေရႀႚေန ဦးဆင့္၊ အမိ ေဒၞေအးတင္တိုႛက မႎၩေလး႓မိႂႚ၌ ဖၾားဴမင္သည္။ ေမၾးခဵင္း ခုႎႀစ္ေယာက္ ရႀိသည့္အနက္ တတိယေဴမာက္ တဦးတည္ေသာသား ဴဖစ္သည္။
ငယ္စဥ္က မႎၩေလး႓မိႂႚ အမဵိႂးသား အထက္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ပညာသင္ယူသည္။ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္တၾင္ မႎၩေလး႓မိႂႚ ဗုဒၭသာသနာ့ႎုဂၢဟေကဵာင္းမႀ ၁၀ တန္း ေအာင္ဴမင္႓ပီး၊ မႎၩေလး ဥပစာေကာလိပ္ သိပၯံတန္းသိုႛ တက္ေရာက္ ပညာ သင္ဳကားသည္ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဗမာ့ ကာကၾယ္ေရး တပ္မေတာ္ (ဘီဒီေအ) ေထာက္ပံ့ေရးတပ္သိုႛ ဝင္ေရာက္ အမႁထမ္းသည္။ တပ္ဳကပ္အဆင့္ ရရႀိ႓ပီးေနာက္ ၁၉၄၄ ခုႎႀစ္တၾင္ မဂႆလာဒံု စစ္တကၺသိုလ္ စတုတၪပတ္ ဗိုလ္သင္တန္း တက္ေရာက္သည္။ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ဗိုလ္သင္တန္းဆင္း႓ပီး စစ္ဝန္႒ကီး႟ံုး စစ္ပညာ ဌာန႒ကီးတၾင္ ဗိုလ္ေလး အဆင့္ဴဖင့္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္သည္။ ေတာ္လႀန္ေရးတၾင္ ဟသႆာတခ႟ိုင္၊ မဵိႂးခဵစ္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္ တိုင္း (၁) ဌာနခဵႂပ္၊ ပဲႎၾယ္ကုန္း၌ တာဝန္ ယူခဲ့သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္တၾင္ ဆက္လက္ ပညာသင္ယူခဲ့ရာ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္မႀ အဂႆလိပ္စာ ဂုဏ္ထူးဴဖင့္ ဝိဇၦာဘဲၾႚ ရရႀိသည္။ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ အဂႆလိပ္စာဌာန နည္းဴပ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္အထိ ဴပန္ဳကားေရး ဌာန၊ နယူတိုင္းေအာ့ဖ္ ဘားမား သတင္းစာ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္၊ ႎႀစ္ဦးပိုင္းမႀ ၁၉၄၉ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တိုဘာလ အထိ ဴမန္မာႎိုင္ငံ မီးရထားဌာန လက္ေထာက္ အတၾင္းဝန္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း တာဝန္မဵား ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။
ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္သည္ ၁၉၄၉ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္ အထိ အဂႆလန္ႎိုင္ငံ လန္ဒန္႓မိႂႚ၌ ဥပေဒ အဴပည္ဴပည္ဆိုင္ရာ ဆက္ဆံေရး၊ ဴပန္ဳကားေရး ပညာမဵားကို ေလ့လာ ဆည္းပူးသည္။ ေဟာ္လန္ႎိုင္ငံရႀိ Academy of International Law မႀ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒ ဒီပလိုမာ ရရႀိသည္။ ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္တၾင္ လန္ဒန္႓မိႂႚ LINCON’S Inn မႀ Barrister-at-Lawဝတ္လံု အဴဖစ္ ခံယူသည္။ ၁၉၅၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ေဟာ္လန္ႎိုင္ငံ UTRECHT တကၠသိုလ္မႀ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒဘာသာရပ္ဴဖင့္ ဥပေဒပၝရဂူ L.L.D. (Doctor of Law) ဘဲၾႚရရႀိသည္။
ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္သည္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း အိမ္ေစာင့္ အစိုးရ လက္ထက္ ၁၉၅၉ ခုႎႀစ္တၾင္ လက္ေထာက္ ေရႀႚေနခဵႂပ္၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ဥပေဒ ကထိက တာဝန္မဵား ထမ္းေဆာင္သည္။ ၁၉၆၀ ဴပည္ႎႀစ္မႀ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္ အထိ အေမရိကန္ႎိုင္ငံ YALE တကၠသိုလ္၌ ကထိက အဴဖစ္ စာေပပိုႛခဵ ကဵမ္းဴပႂကာ ၁၉၆၁ ခုႎႀစ္တၾင္ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒဘာသာရပ္ အတၾက္ ေဒၝက္တာဘဲၾႚကို ရရႀိခဲ့သည္။
ဒုတိယအ႒ကိမ္ စစ္တပ္ အာဏာသိမ္း အဖၾဲႚဴဖစ္သည့္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ လက္ထက္တၾင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ တရား႟ံုးခဵႂပ္ တရားသူ႒ကီး အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးအပ္ဴခင္း ခံရသည္။ ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ (မဆလ) အဴမႂေတ ပၝတီ ကာလတၾင္ ပညာေရးရာ ေကာ္မတီဝင္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္သည္။ ၁၉၇၁ ခုႎႀစ္၊ ပထမအ႒ကိမ္ ပၝတီ ညီလာခံတၾင္ ပၝတီ စည္းကမ္း ထိန္းသိမ္းေရး ေကာ္မတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ဴခင္း ခံရသည္။ ၁၉၇၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ဖဲၾႚစည္းေသာ အဖဲၾႚဝင္ ၉၇ ဦး ပၝဝင္သည့္ ႎိုင္ငံေတာ္ ဖဲၾႚစည္းပံု အေဴခခံ ဥပေဒသစ္ (မူဳကမ္း) ေရးဆဲၾေရး ေကာ္မရႀင္တၾင္ အဖဲၾႚဝင္ အဴဖစ္ ပၝဝင္သည္။ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ အဖဲၾႚဝင္ ဴဖစ္လာ႓ပီး၊ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္ အထိ ေတာ္လႀန္ေရး အစိုးရ အဖဲၾႚဝင္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ မဆလ ဗဟို အလုပ္အမႁေဆာင္ ေကာ္မတီဝင္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ဴပည္သူႛလၿတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလႀယ္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီဝင္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း မဆလ သက္တမ္းတေလ႖ာက္ တာဝန္ ထမ္းေဆင္ခဲ့သည္။၁၉၇၈ ခုႎႀစ္တၾင္ ဥပေဒ ေကာ္မရႀင္ ဥကၠႉ၊ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴပည္သူႛ ဥပေဒ အကဵိႂးေဆာင္ အဖဲၾႚ ဥကၠႉ မႀသည္ ႎိုင္ငံေတာ္ေကာင္စီ ဥကၠႉႎႀင့္ သမၳတ အဴဖစ္ပၝ တာဝန္ ယူခဲ့ဖူးသူ ဴဖစ္သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁတၾင္ ပၝဝင္ခဲ့ဴခင္းေဳကာင့္ ႎိုင္ငံေတာ္က ခဵီးဴမၟင့္သည့္ လၾတ္လပ္ေရး ေမာ္ကၾန္းဝင္ (ဒုတိယဆင့္) ကို ၁၉၇၅ ခုႎႀစ္တၾင္ လည္းေကာင္း၊ မဆလ ပၝတီက ေပးအပ္ခဲ့သည့္ တာဝန္မဵားကို ႒ကိႂးပမ္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့ဴခင္းေဳကာင့္ ခဵီးဴမၟင့္သည့္ ႎိုင္ငံ့ဂုဏ္ရည္ဘဲၾႚ (ပထမဆင့္) ကို ၁၉၈၄ ခုႎႀစ္တၾင္ လည္းေကာင္း ရရႀိသည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ဒီဇင္ဘာ ၃ ရက္ေနႛတၾင္ ဟသႆာတ႓မိႂႚေန ပၝလီမန္အမတ္ ဦးသန္းတင္၊ ေဒၞကဵင္ဴမတိုႛ၏ သမီး ေဒၞခင္ဴမင့္ႎႀင့္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ သားသမီး ခုႎႀစ္ဦး ထၾန္းကားခဲ့သည္။ ၁၉၉၄ ခုႎႀစ္၊ ဇူလိုင္လ ၂ ရက္ေနႛ၌ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ကၾယ္လၾန္သည္။ ကၾယ္လၾန္ခဵိန္တၾင္ ဇနီးေဒၞခင္ဴမင့္ႎႀင့္ သားသံုးဦး၊ သမီးေလးဦး၊ ေဴမး ၁၀ ဦးကဵန္ရစ္သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ေရးသား ဴပႂစုခဲ့ေသာ စာအုပ္မဵား
၁။ ေသၾးနီ ၁၉၄၆
၂။ သက္ရႀိရာဇဝင္ ၁၉၅၆
၃။ တိုႛဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎိုင္ငံ ဖဲၾႚစည္းအုပ္ခဵႂပ္ပံု ၁၉၅၉
၄။ ႎိုင္ငံေတာ္လုပ္႒ကံမႁ ဴပည္ေထာင္စုႎႀင့္ ဦးေစာ ၁၉၆၅
၅။ ဴမန္မာ့ႎိုင္ငံေရးႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီးေနဝင္း ၁၉၆၉
၆။ သားေမာင္စစ္သည္သိုႛ ၁၉၇၂
၇။ တရားဥပေဒ အေထၾေထၾ ဗဟုသုတ ၁၉၇၄
၈။ ဴပည္သူႛဝန္ထမ္းသားသမီးမဵားသိုႛ ၁၉၈၇
၉။ The Forgotten Army ၁၉၄၆
၁၀။ Burma's Teething Time ၁၉၄၉
၁၁။ London Diary ၁၉၅၂
၁၂။ Grim War Against KMT ၁၉၅၃
၁၃။ Burma in the Family of Nations ၁၉၅၆
၁၄။ Burma's Constitution ၁၉၅၉
၁၅။ A Trial in Burma ၁၉၆၂
၁၆။ Aung San of Burma ၁၉၆၂
၁၇။ Law and Custom in Burma And The Burmese Family ၁၉၆၃
၁၈။ Burma and General New Win ၁၉၆၉
၁၉။ To A Soldier Son ၁၉၇၄
ကိုးကား။
(၁) 'ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းကို ဘယ္သူသတ္သလဲ'၊ ေအာင္ခင္၊ အဂႆလိပ္ဘာသာမႀ ဴမန္မာဘာသာသိုႛ ဴပန္ဆိုသူ ေဒၝက္တာတင့္ေဝႎႀင့္ ေဒၝက္တာေအးေကဵာ္၊ စာတည္းဴဖတ္သူ ဴမဝတီရဲေခၝင္၊ ေခတ္႓ပိႂင္ ဂဵာနယ္တိုက္၊ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာ၊ တတိယအ႒ကိမ္ ဴပႂဴပင္တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝဴခင္း။
(၂) ႎႀစ္ဆယ္ရာစု ဴမန္မာ စာေရး ဆရာမဵားႎႀင့္ စာစုစာရင္း (စတုတၪတၾဲ)၊ ဴပန္ဳကားေရးႎႀင့္ ဴပည္သူႛ ဆက္ဆံေရး ဦးစီးဌာန (႟ံုးခဵႂပ္) စာတည္းအဖၾဲႚ၊ ေ႟ၿဟသႆာ စာအုပ္တုိက္၊ ၂၀၀၈ ေဖေဖာ္ဝၝရီ၊ ပထမအ႒ကိမ္။
(၃) Outrage - Burma's Struggle for Democracy by Bertil Lintner, 1st Burmese edition published in the UK in 1990 by Peacock Press, Edinburgh, Scotland, 'ေဒၝမာန္ဟုန္ - ဗမာဴပည္ ဒီမိုကေရစီ တိုက္ပၾဲ'၊ စံဝင္းေမာင္ႎႀင့္ မင္းမဵႂိးႎိုင္တိုႛ ဴမန္မာဴပန္သည္။
▪ - ¤ - ▪
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ (၁၉၂၅-၁၉၉၄)
ဥပေဒ ပၝရဂူဘၾဲႚ ရထားသူ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ေပဵာ့ည့ံသူ တဦး ဴဖစ္႓ပီး ကပ္ဖားသတၨဝၝ ဴဖစ္ရန္ အတၾက္လည္း သူ၏ ယခင္ ပညာတတ္ အရည္အခဵင္းမဵားကို စၾန္ႛလၿတ္ပစ္ရန္လည္း ဝန္မေလးေခဵ။ ထိုႛေဳကာင့္ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လ အတၾင္း ထုိအခဵိန္က ဴမန္မာႎုိင္ငံတၾင္ ဥပေဒအရ ရပ္တည္ႎုိင္ေသာ တခုတည္းေသာ ႎုိင္ငံေရး ပၝတီ႒ကီး ဴဖစ္သည့္ ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ (မဆလ) ၏ ဥကၠႉႎႀင့္ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံ၏ သမၳတ အဴဖစ္ အာဏာရႀင္႒ကီး ဦးေနဝင္းက ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ကို ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ ေစခဲ့ရသူလည္း ဴဖစ္သည္။
၁၉၈၇-၈၈ ခုႎႀစ္မဵား အတၾင္း အာဏာရႀင္ ဦးေနဝင္း၏ မဆလ တပၝတီ မတရား ရက္စၾာ ဖိႎႀိပ္ခဵႂပ္ခဵယ္ အုပ္စိုးေနမႁကို ေတာင္ေပၞ ေဴမဴပန္ႛ ႎိုင္ငံအဝန္းမႀ တုိင္းရင္းသား ဴပည္သူလူထု႒ကီး တရပ္လံုးက အံု႔က ေတာ္လႀန္ဳကေသာ အခၝ၊ ဦးေနဝင္းက သူႎႁတ္ထၾက္ေပး႓ပီး၊ သစၤာရႀိ ေနာက္လိုက္တဦး ဴဖစ္သူ 'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' ဗိုလ္မႀႃးခဵႂပ္ေဟာင္း စိန္လၾင္ကို ႟ုပ္ဴပသမၳတ အဴဖစ္ အာဏာ လၿဲေပးခဲ့သည္။ သိုႛေသာ္လည္း ဴပည္သူလူထု၏ မုန္းတီး ႟ၾံႚရႀာမႁမဵားသည္ ဒီေရအလား တုိးပၾားလာသဴဖင့္ 'ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀ သားသတ္သမား' စိန္လၾင္၏ သမၳတ ရာထူးသည္ ၁၈ ရက္သာ သက္တမ္း တည္႓မဲခဲ့႓ပီး၊ ဳသဂုတ္လ ၁၂ ရက္ေနႛတၾင္ ရာထူးမႀ ႎုတ္ထၾက္ ေပးလိုက္ရသည္။ ဤတၾင္ ဦးေနဝင္းသည္ ဖဲထုပ္ထဲမႀ ေနာက္ထပ္ ဂဵႂိကာတေကာင္ကို ေ႟ၾးရဴပန္ေလသည္။ ယခုတ႒ကိမ္ အေ႟ၾးခံရသူမႀာ ဥပေဒ ပညာရႀင္ တပိုင္း၊ စာေရးဆရာ တပိုင္းဴဖစ္ေသာ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ဴဖစ္သည္။ ဳကမ္းဳကမ္းတမ္းတမ္း ရက္ရက္စက္စက္ ကိုင္တၾယ္မႁမႀာ အ႟ံႁးႎႀင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရ႓ပီ ဴဖစ္၍ ပိုမို ေပဵာ့ေပဵာင္းေသာ လမ္းေဳကာင္းကို အသံုးခဵ ဳကည့္ေလေတာ့သည္။
သိုႛရာတၾင္ ဴပည္သူလူထုကို ဤသိုႛ အ႟ူးလုပ္၍ မရေတာ့ေခဵ။ ဴပည္သူလူထု အေနဴဖင့္ မဆလ အာဏာပိုင္တိုႛ၏ အေဳကာကို ေနာေကဵေနေလ႓ပီ။ ေကဵာင္းသားမဵား၊ ဗုဒၭဘာသာ ရဟန္းေတာ္မဵား၊ ေရႀႚေနမဵား၊ ေကဵာင္းဆရာမဵား၊ ဆရာဝန္မဵား၊ လယ္သမား႒ကီးမဵား၊ စက္႟ံု အလုပ္႟ံု အလုပ္သမားမဵားႎႀင့္ ဆိုက္ကားသမား အစ သူေတာင္းစား အဆံုး ဴပည္သူမဵားသည္ ပိုမို မဵားဴပားစၾာ ဆႎၬဴပမႁမဵားတၾင္ ပၝဝင္လာဳက႓ပီး၊ တပ္မေတာ္ အစိတ္အပိုင္း အခဵိႂႚပၝ ဤလူထု ဆႎၬဴပမႁ႒ကီးတၾင္ ပူးေပၝင္း ပၝဝင္လာဳကသည္။ ဤမ႖ ထုႎႀင့္ ထည္ႎႀင့္ အုတ္ေအာ္ေသာင္းနင္း ဆႎၬဴပမႁမဵႂိး ဳကံႂေတၾႚရလ႖င္ ကမာၲႛ မည္သည့္ ေနရာရႀိ မည္သည့္ အစိုးရမဵႂိး မဆို ႓ပိႂကၾဲ ပဵက္စီးသၾား႓ပီး ပဋိပကၡ ေဴဖရႀင္း၍ ရႎုိင္ေသာ လိုက္ေလဵာမႁမဵႂိး ဴပႂလုပ္ရေပလိမ့္မည္။ သိုႛေသာ္လည္း သုတ္သင္ေရး အေတၾးအေခၞကို အစစ္အမႀန္ ကိုင္တၾယ္ထားေသာ အာဏာရႀင္မဵားႎႀင့္ သူ၏ ေနာက္လိုက္ စစ္တပ္သည္ တလက္မမ႖ ဆုတ္မေပးခဲ့ေခဵ။
လုိက္ေလဵာမႁမဵား ဴပႂလုပ္မည့္ အစား ယင္းတိုႛ၏ လံုးဝဥႍံု အာဏာ ဆုပ္ကိုင္ထားမႁအား ေစာဒက တက္မိေသာ ဴပည္သူလူထုကို အဴပစ္ေပး ဒဏ္ခတ္သည့္ အေနဴဖင့္ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္၊ စက္တင္ဘာလ ၁၈ ရက္ေနႛတၾင္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေစာေမာင္ ဦးေဆာင္သည့္ ဴမန္မာ့ တပ္မေတာ္ကို အမည္ခံ အာဏာသိမ္းပၾဲဴဖင့္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္က အာဏာလၿဲေဴပာင္း ေပးခဲ့႓ပီး၊ ေထာင္ႎႀင့္ခဵီေသာ ဴပည္သူလူထုအား လမ္းမမဵားေပၞတၾင္ တဖန္ ပစ္သတ္ခၾင့္ ဴပႂခဲ့သည္။
အာဏာရႀင္ ဦးေနဝင္း အေပၞ မည္သည့္ ႓ခိမ္းေဴခာက္မႁမ႖ မဴဖစ္ေစခဲ့သူ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္သည့္ အာဏာရႀင္႒ကီး၏ အတၪႂပၯတၨိ ဴဖစ္ေသာ 'ဴမန္မာဴပည္ႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း' (Burma and General Ne Win) စာအုပ္ကို ေရးသားခဲ့သူ ဥပေဒပညာရႀင္ စာေရးဆရာ တဦးဴဖစ္သည္။ ထုိစာအုပ္တၾင္ ေကာလိပ္မႀ ပညာ တပိုင္းတစဴဖင့္ ေကဵာင္းထၾက္ခဲ့ရ႓ပီး၊ ေအာက္တန္းစာေရးေလး အဴဖစ္ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကိုင္ေနသူ သခင္႟ႁေမာင္ (ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း၏ အမည္ရင္း ဴဖစ္သည္) အေဳကာင္းကို ေအာက္ပၝအတုိင္း ေရးသား ေဖာ္ဴပခဲ့သည္။
"ထိုစာေရး အလုပ္သည္ သခင္ လူငယ္ကေလးအား စာမဵား၊ ေဳကးနန္းမဵားကို တိတ္တဆိတ္ စစ္ေဆး ဖတ္႟ႁ႓ပီး ပုလိပ္အဖၾဲႚ၏ လႁပ္ရႀားမႁကို သူႛရဲေဘာ္ ရဲဘက္မဵားအား ႒ကိႂတင္ အသိေပးႎုိင္ခဲ့သည္။ သူသည္ ေထာက္လႀမ္းေရး အလုပ္တၾင္ ထက္သန္သည္။ ထုိအလုပ္သည္ သတင္းရယူေရး စခန္းေကာင္း တခု ဴဖစ္ခဲ့သည္။"
ထုိအေဳကာင္းကို ဴမန္မာ့ႎိုင္ငံေရး လႁပ္ရႀားမႁတၾင္ သခင္႟ႁေမာင္ (ခ) ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္းအား သိဒၭိတင္ေပးသည့္ အေနဴဖင့္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ေရးသားေပးခဲ့ေသာ ထိုစာအုပ္မႀ အပ အဴခား မည္သည့္ စာတမ္း စာအုပ္တၾင္မႀ မေတၾႚရေပ။ ထိုႛအဴပင္ ထူးဆန္းစၾာပင္ ထိုအခဵိန္က သူ၏ ရဲေဘာ္ရဲဘက္ေဟာင္း ဴဖစ္ခဲ့သူ တဦးတေယာက္ကမ႖ ႟ႁေမာင္ထံမႀ တစံုတရာ သတိေပး ခံခဲ့ရသည္ကိုလည္း ဴပန္လည္ မႀတ္မိဴခင္း မရႀိဳကေခဵ။
ဦးေနဝင္း ဴမင္း႓ပိင္ကၾင္း မဳကာခဏ သၾားခဲ့ဴခင္းသည္လည္း သူ၏ ႎုိင္ငံေရး လႁပ္ရႀားမႁကို အကာအကၾယ္ ယူထားမႁ တရပ္ဴဖစ္ေဳကာင္း၊ "ဴမင္း႓ပိင္ကၾင္းသည္ လူအမဵား စုေဝးရာ ေနရာ ဴဖစ္သည္။ သူသည္ ဴမင္းတစ္ေပးမႁမဵားကိုသာ နားေထာင္သည္ မဟုတ္၊ အစိုးရဌာန အသီးသီးတၾင္ လုပ္ကိုင္ေနဳကေသာ သူႛအသိမိတ္ေဆၾမဵားထံ လႀည့္ပတ္ သၾားလာ႓ပီး ေနာက္ဆံုး သတင္းမဵားကို ေမးဴမန္း စံုစမ္းခဲ့သည္" ဟု ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္က သူႛဆရာရင္း ဴဖစ္သူ သခင္႟ႁေမာင္ (ေခၞ) ဦးေနဝင္း၏ လူငယ္ဘဝကို စိတ္ကူးစိတ္သန္း ေကာင္းေကာင္းဴဖင့္ ဆက္လက္ ပံုေဖာ္ထားသည္။
ထိုႛသိုႛ ဦးေနဝင္းအား ေထာက္ခံ အကာအကၾယ္ ေပးသူမဵားထဲတၾင္ တဦး ဴဖစ္ေနဴခင္း အတၾက္ မဆလ ပၝတီတၾင္း မဳကာခဏ ထုတ္ပယ္ပစ္ရာတၾင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ပၝရႀိမသၾားဘဲ ရႀင္သန္ လၾတ္ေဴမာက္ေနဴခင္း ဴဖစ္ေပလိမ့္မည္။ ဤသည္ကို ႒ကိႂတင္ ခန္ႛမႀန္း၍ ရႎိုင္သည္ဟု ဆိုႎုိင္ပၝသည္။
စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေနႛတၾင္ ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္က "ေကာင္စီမဵား၊ ဝန္ထမ္းမဵားနဲႛ ဴပည္သူႛရဲမဵားက ယုိယၾင္း ပဵက္စီးေနတဲ့ ဴပည္သူႛ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ယႎၩရား ဴပန္လည္ပတ္ လာေအာင္ ဴပႂလုပ္ဖိုႛ လိုအပ္ပၝတယ္။ အနီးကပ္ဆံုး ဴဖစ္တဲ့ ကာကၾယ္ေရး အင္အားစုမဵားကလည္း အကူအညီမဵား ေပးအပ္ဖိုႛ သက္ဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္တိုႛ အေနနဲႛ ႌၿန္ဳကားခဵက္မဵား ထုတ္ဴပန္ခဲ့႓ပီး ဴဖစ္ပၝတယ္။ အင္အားသံုး႓ပီး ဴပႍနာ တရပ္ကို ေဴဖရႀင္း ခဵင္ဳကတဲ့ သူေတၾ အခဵိန္ ရႀိတုန္း ေဴပးထားဳကပၝ" ဟူ၍ မိန္ႚခၾန္း ေဴပာဳကားခဲ့သည္။
၁၆ ရက္ေနႛတၾင္ မဆလ ပၝတီက ပေဟဠိ ဆန္ေသာ ေဳကညာခဵက္ တရပ္ ထုတ္ဴပန္ခဲ့သည္။ ထိုေဳကညာခဵက္တၾင္ လက္နက္ကိုင္ စစ္တပ္၊ ဴပည္သူႛရဲႎႀင့္ ဝန္ထမ္းမဵားအား ပၝတီမႀ ႎႁတ္ထၾက္ခၾင့္ ဴပႂေဳကာင္း ေဳကညာခဲ့သည္။ ေနာက္တေနႛတၾင္ ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီး ဌာနက လက္နက္ကိုင္ စစ္တပ္မဵားကို အမိန္ႛတရပ္ ခဵမႀတ္ခဲ့ရာတၾင္ စစ္တပ္ အေနႎႀင့္ မူလ တာဝန္႒ကီး ၃ ရပ္ကို အဴပည့္အဝ ထမ္းေဆာင္ ဳကရမည္ဟု ဆိုခဲ့၏။ ထို တာဝန္႒ကီး ၃ ရပ္မႀာ ဴပည္ေထာင္စု တည္တန္ႛ ခိုင္ဴမဲေရး၊ တိုင္းရင္းသား စည္းလံုး ညီႌၾတ္ေရးႎႀင့္ ႎိုင္ငံေတာ္ အခဵႂပ္အခဵာ အာဏာကို ကာကၾယ္ ေစာင့္ေရႀာက္ေရးတိုႛ ဴဖစ္ဳကသည္။ အေရးပၝေသာ အေဴပာင္းအလဲ႒ကီး ဴဖစ္ေပၞ လာမည္မႀာ ထင္ရႀားသည္။
ဤသိုႛအားဴဖင့္ တရားဥပေဒ စိုးမိုးမႁႎႀင့္ အေဴခခံ ဥပေဒ စိုးမိုးေရးတုိႛကို စာအုပ္ အေဴမာက္အဴမား ေရးသားခဲ့သူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ကမာၲေပၞတၾင္ မည္သည့္ႎိုင္ငံ မည္သည့္စနစ္၏ အေဴခခံ ဥပေဒကမႀ ခၾင့္မဴပႂေသာ စစ္အာဏာသိမ္းမႁကို အသာတဳကည္ ခၾင့္ဴပႂခဲ့သူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ တဦးလည္း ဴဖစ္လာသည္။ ထုိႛအဴပင္ ဴပည္သူလူထုအား အကဵိႂးဴပႂခဵင္ေသာ္လည္း မိမိတၾင္ အခၾင့္အာဏာ မရႀိသဴဖင့္ မလုပ္ႎိုင္ဴဖစ္ရကာ ဒီအတိုင္း ထိုင္ ထိုင္ဳကည့္ေနရသည္ဟု မဳကာခဏ ေဴပာဳကားေလ့ရႀိသူ ဥပေဒ ပညာရႀင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္၏ စကားသည္ စကား အဴဖစ္သာ တၾင္ရစ္ေဳကာင္းကို ဴပည္သူလူထုက ေသၾးဴဖင့္ရင္း႓ပီး သက္ေသ ဴပခဲ့ဳကေလသည္။
အႎႀီ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ကို ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ ၃၁ ရက္ေနႛတၾင္ အဖ အထက္တန္း ေရႀႚေန ဦးဆင့္၊ အမိ ေဒၞေအးတင္တိုႛက မႎၩေလး႓မိႂႚ၌ ဖၾားဴမင္သည္။ ေမၾးခဵင္း ခုႎႀစ္ေယာက္ ရႀိသည့္အနက္ တတိယေဴမာက္ တဦးတည္ေသာသား ဴဖစ္သည္။
ငယ္စဥ္က မႎၩေလး႓မိႂႚ အမဵိႂးသား အထက္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ပညာသင္ယူသည္။ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္တၾင္ မႎၩေလး႓မိႂႚ ဗုဒၭသာသနာ့ႎုဂၢဟေကဵာင္းမႀ ၁၀ တန္း ေအာင္ဴမင္႓ပီး၊ မႎၩေလး ဥပစာေကာလိပ္ သိပၯံတန္းသိုႛ တက္ေရာက္ ပညာ သင္ဳကားသည္ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဗမာ့ ကာကၾယ္ေရး တပ္မေတာ္ (ဘီဒီေအ) ေထာက္ပံ့ေရးတပ္သိုႛ ဝင္ေရာက္ အမႁထမ္းသည္။ တပ္ဳကပ္အဆင့္ ရရႀိ႓ပီးေနာက္ ၁၉၄၄ ခုႎႀစ္တၾင္ မဂႆလာဒံု စစ္တကၺသိုလ္ စတုတၪပတ္ ဗိုလ္သင္တန္း တက္ေရာက္သည္။ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ဗိုလ္သင္တန္းဆင္း႓ပီး စစ္ဝန္႒ကီး႟ံုး စစ္ပညာ ဌာန႒ကီးတၾင္ ဗိုလ္ေလး အဆင့္ဴဖင့္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္သည္။ ေတာ္လႀန္ေရးတၾင္ ဟသႆာတခ႟ိုင္၊ မဵိႂးခဵစ္ ဗမာ့ တပ္မေတာ္ တိုင္း (၁) ဌာနခဵႂပ္၊ ပဲႎၾယ္ကုန္း၌ တာဝန္ ယူခဲ့သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္တၾင္ ဆက္လက္ ပညာသင္ယူခဲ့ရာ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္မႀ အဂႆလိပ္စာ ဂုဏ္ထူးဴဖင့္ ဝိဇၦာဘဲၾႚ ရရႀိသည္။ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ အဂႆလိပ္စာဌာန နည္းဴပ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္အထိ ဴပန္ဳကားေရး ဌာန၊ နယူတိုင္းေအာ့ဖ္ ဘားမား သတင္းစာ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္၊ ႎႀစ္ဦးပိုင္းမႀ ၁၉၄၉ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တိုဘာလ အထိ ဴမန္မာႎိုင္ငံ မီးရထားဌာန လက္ေထာက္ အတၾင္းဝန္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း တာဝန္မဵား ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။
ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္သည္ ၁၉၄၉ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္ အထိ အဂႆလန္ႎိုင္ငံ လန္ဒန္႓မိႂႚ၌ ဥပေဒ အဴပည္ဴပည္ဆိုင္ရာ ဆက္ဆံေရး၊ ဴပန္ဳကားေရး ပညာမဵားကို ေလ့လာ ဆည္းပူးသည္။ ေဟာ္လန္ႎိုင္ငံရႀိ Academy of International Law မႀ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒ ဒီပလိုမာ ရရႀိသည္။ ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္တၾင္ လန္ဒန္႓မိႂႚ LINCON’S Inn မႀ Barrister-at-Lawဝတ္လံု အဴဖစ္ ခံယူသည္။ ၁၉၅၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ေဟာ္လန္ႎိုင္ငံ UTRECHT တကၠသိုလ္မႀ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒဘာသာရပ္ဴဖင့္ ဥပေဒပၝရဂူ L.L.D. (Doctor of Law) ဘဲၾႚရရႀိသည္။
ေဒၝက္တာ ေမာင္ေမာင္သည္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီး ေနဝင္း အိမ္ေစာင့္ အစိုးရ လက္ထက္ ၁၉၅၉ ခုႎႀစ္တၾင္ လက္ေထာက္ ေရႀႚေနခဵႂပ္၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ဥပေဒ ကထိက တာဝန္မဵား ထမ္းေဆာင္သည္။ ၁၉၆၀ ဴပည္ႎႀစ္မႀ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္ အထိ အေမရိကန္ႎိုင္ငံ YALE တကၠသိုလ္၌ ကထိက အဴဖစ္ စာေပပိုႛခဵ ကဵမ္းဴပႂကာ ၁၉၆၁ ခုႎႀစ္တၾင္ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ ဥပေဒဘာသာရပ္ အတၾက္ ေဒၝက္တာဘဲၾႚကို ရရႀိခဲ့သည္။
ဒုတိယအ႒ကိမ္ စစ္တပ္ အာဏာသိမ္း အဖၾဲႚဴဖစ္သည့္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ လက္ထက္တၾင္ ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ တရား႟ံုးခဵႂပ္ တရားသူ႒ကီး အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးအပ္ဴခင္း ခံရသည္။ ဴမန္မာ့ ဆိုရႀယ္လစ္ လမ္းစဥ္ပၝတီ (မဆလ) အဴမႂေတ ပၝတီ ကာလတၾင္ ပညာေရးရာ ေကာ္မတီဝင္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္သည္။ ၁၉၇၁ ခုႎႀစ္၊ ပထမအ႒ကိမ္ ပၝတီ ညီလာခံတၾင္ ပၝတီ စည္းကမ္း ထိန္းသိမ္းေရး ေကာ္မတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမၟာက္ဴခင္း ခံရသည္။ ၁၉၇၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ဖဲၾႚစည္းေသာ အဖဲၾႚဝင္ ၉၇ ဦး ပၝဝင္သည့္ ႎိုင္ငံေတာ္ ဖဲၾႚစည္းပံု အေဴခခံ ဥပေဒသစ္ (မူဳကမ္း) ေရးဆဲၾေရး ေကာ္မရႀင္တၾင္ အဖဲၾႚဝင္ အဴဖစ္ ပၝဝင္သည္။ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ အဖဲၾႚဝင္ ဴဖစ္လာ႓ပီး၊ ၁၉၇၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္ အထိ ေတာ္လႀန္ေရး အစိုးရ အဖဲၾႚဝင္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ မဆလ ဗဟို အလုပ္အမႁေဆာင္ ေကာ္မတီဝင္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ဴပည္သူႛလၿတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလႀယ္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ႎိုင္ငံေတာ္ ေကာင္စီဝင္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း မဆလ သက္တမ္းတေလ႖ာက္ တာဝန္ ထမ္းေဆင္ခဲ့သည္။၁၉၇၈ ခုႎႀစ္တၾင္ ဥပေဒ ေကာ္မရႀင္ ဥကၠႉ၊ ၁၉၈၈ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴပည္သူႛ ဥပေဒ အကဵိႂးေဆာင္ အဖဲၾႚ ဥကၠႉ မႀသည္ ႎိုင္ငံေတာ္ေကာင္စီ ဥကၠႉႎႀင့္ သမၳတ အဴဖစ္ပၝ တာဝန္ ယူခဲ့ဖူးသူ ဴဖစ္သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁတၾင္ ပၝဝင္ခဲ့ဴခင္းေဳကာင့္ ႎိုင္ငံေတာ္က ခဵီးဴမၟင့္သည့္ လၾတ္လပ္ေရး ေမာ္ကၾန္းဝင္ (ဒုတိယဆင့္) ကို ၁၉၇၅ ခုႎႀစ္တၾင္ လည္းေကာင္း၊ မဆလ ပၝတီက ေပးအပ္ခဲ့သည့္ တာဝန္မဵားကို ႒ကိႂးပမ္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့ဴခင္းေဳကာင့္ ခဵီးဴမၟင့္သည့္ ႎိုင္ငံ့ဂုဏ္ရည္ဘဲၾႚ (ပထမဆင့္) ကို ၁၉၈၄ ခုႎႀစ္တၾင္ လည္းေကာင္း ရရႀိသည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္သည္ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ဒီဇင္ဘာ ၃ ရက္ေနႛတၾင္ ဟသႆာတ႓မိႂႚေန ပၝလီမန္အမတ္ ဦးသန္းတင္၊ ေဒၞကဵင္ဴမတိုႛ၏ သမီး ေဒၞခင္ဴမင့္ႎႀင့္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ သားသမီး ခုႎႀစ္ဦး ထၾန္းကားခဲ့သည္။ ၁၉၉၄ ခုႎႀစ္၊ ဇူလိုင္လ ၂ ရက္ေနႛ၌ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ကၾယ္လၾန္သည္။ ကၾယ္လၾန္ခဵိန္တၾင္ ဇနီးေဒၞခင္ဴမင့္ႎႀင့္ သားသံုးဦး၊ သမီးေလးဦး၊ ေဴမး ၁၀ ဦးကဵန္ရစ္သည္။
ေဒၝက္တာေမာင္ေမာင္ ေရးသား ဴပႂစုခဲ့ေသာ စာအုပ္မဵား
၁။ ေသၾးနီ ၁၉၄၆
၂။ သက္ရႀိရာဇဝင္ ၁၉၅၆
၃။ တိုႛဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎိုင္ငံ ဖဲၾႚစည္းအုပ္ခဵႂပ္ပံု ၁၉၅၉
၄။ ႎိုင္ငံေတာ္လုပ္႒ကံမႁ ဴပည္ေထာင္စုႎႀင့္ ဦးေစာ ၁၉၆၅
၅။ ဴမန္မာ့ႎိုင္ငံေရးႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္႒ကီးေနဝင္း ၁၉၆၉
၆။ သားေမာင္စစ္သည္သိုႛ ၁၉၇၂
၇။ တရားဥပေဒ အေထၾေထၾ ဗဟုသုတ ၁၉၇၄
၈။ ဴပည္သူႛဝန္ထမ္းသားသမီးမဵားသိုႛ ၁၉၈၇
၉။ The Forgotten Army ၁၉၄၆
၁၀။ Burma's Teething Time ၁၉၄၉
၁၁။ London Diary ၁၉၅၂
၁၂။ Grim War Against KMT ၁၉၅၃
၁၃။ Burma in the Family of Nations ၁၉၅၆
၁၄။ Burma's Constitution ၁၉၅၉
၁၅။ A Trial in Burma ၁၉၆၂
၁၆။ Aung San of Burma ၁၉၆၂
၁၇။ Law and Custom in Burma And The Burmese Family ၁၉၆၃
၁၈။ Burma and General New Win ၁၉၆၉
၁၉။ To A Soldier Son ၁၉၇၄
ကိုးကား။
(၁) 'ဗိုလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္းကို ဘယ္သူသတ္သလဲ'၊ ေအာင္ခင္၊ အဂႆလိပ္ဘာသာမႀ ဴမန္မာဘာသာသိုႛ ဴပန္ဆိုသူ ေဒၝက္တာတင့္ေဝႎႀင့္ ေဒၝက္တာေအးေကဵာ္၊ စာတည္းဴဖတ္သူ ဴမဝတီရဲေခၝင္၊ ေခတ္႓ပိႂင္ ဂဵာနယ္တိုက္၊ ၂၀၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာ၊ တတိယအ႒ကိမ္ ဴပႂဴပင္တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝဴခင္း။
(၂) ႎႀစ္ဆယ္ရာစု ဴမန္မာ စာေရး ဆရာမဵားႎႀင့္ စာစုစာရင္း (စတုတၪတၾဲ)၊ ဴပန္ဳကားေရးႎႀင့္ ဴပည္သူႛ ဆက္ဆံေရး ဦးစီးဌာန (႟ံုးခဵႂပ္) စာတည္းအဖၾဲႚ၊ ေ႟ၿဟသႆာ စာအုပ္တုိက္၊ ၂၀၀၈ ေဖေဖာ္ဝၝရီ၊ ပထမအ႒ကိမ္။
(၃) Outrage - Burma's Struggle for Democracy by Bertil Lintner, 1st Burmese edition published in the UK in 1990 by Peacock Press, Edinburgh, Scotland, 'ေဒၝမာန္ဟုန္ - ဗမာဴပည္ ဒီမိုကေရစီ တိုက္ပၾဲ'၊ စံဝင္းေမာင္ႎႀင့္ မင္းမဵႂိးႎိုင္တိုႛ ဴမန္မာဴပန္သည္။
▪ - ¤ - ▪
ငဇကႆာႎႀင့္ သီတာ
ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း (ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ပုသိမ္ခ႟ိုင္ မဂၢဇင္း အတၾဲ - ၁၊ အမႀတ္ - ၅၊ ၁၉၆၀ - ၆၁၊ ၁၂၅ - ၃၂ မႀာ) ေရးသားတဲ့ "ငဇကႆာႎႀင့္ သီတာ" သမိုင္း သုေတသန စာတမ္းကို The Waves မဂၢဇင္း 6/07. July. 2007 ကေန ဴပန္လည္ ကူးယူး ေဖာ္ဴပလိုက္တာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ငဇကႆာႎႀင့္ သီတာ
ယေနႛ ထက္တိုင္ ကဵန္ရႀိ ေနေသးတဲ့ အင္းဝ နန္းေတာ္၏ နန္းဴမင့္ေမ႖ာ္စင္။
ငဇကႆာႎႀင့္ သီတာ
ငဇင္ကာ ဟူသည္၊ ဒီဘရီတုိ (Filip de Brito Nicote) ပင္ ဴဖစ္သည္ဟူေသာ အမဵား အယူအဆ မႀားေလဟန္၊ မႎၩေလး ပိဋကတ္ေတာ္ ဴပန္ႚပၾားေရး ပုံႎႀိပ္တုိက္မႀ၊ (၁၉၅၃ တၾင္) မႎၩေလး တကၠသုိလ္ သုေတသန အဖၾဲႚ စာစဥ္ (၂) အဴဖစ္ဴဖင့္ ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝေသာ၊ ပၝေမာကၡ ဦးခဵမ္းဴမ တည္းဴဖတ္သည့္ ေတာင္ငူဘုရင္ နတ္ရႀင္ေနာင္ဆုိရတုမဵား စာအုပ္၊ နိဒၝန္း စာမဵက္ႎႀာ ၂၆ မႀ ၂၈ ထိ 'ကုလား ငဇင္ကာ' ဟူေသာ စာပုိဒ္၌၊ ေရးသား ပၝရႀိသည္။ ဦးခဵမ္းဴမပင္၊ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္က ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း အတၾက္၊ အဆုိပၝ ရတုမဵားကုိ တည္းဴဖတ္ ေပးခဲ့စဥ္ ကလည္း၊ အထက္ပၝ အယူအဆကုိ နိဒၝန္း၌ တင္ဴပ ခဲ့သည္ဟု ထင္ပၝသည္။ ဦးခဵမ္းဴမသည္ ရန္ကုန္ သူရိယတုိက္မႀ ၁၉၁၈ ခု ပုံႎႀိပ္သည့္၊ ဘုရင္ဂဵီ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ေဒၝင္ဘီနာရႀႃႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ သီရိေဇတရတ္ေကဵာ္တုိႚ ဘာသာဴပန္ေသာ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ကုိ ကုိးကားလဵက္၊ ငဇင္ကာ ဟူေသာ အမည္သည္ မူရင္း ဇၾင္ကာကူမႀ ဴဖစ္ေပၞလာေသာ အမည္ဴဖစ္၍၊ ဒီဘရီတုိ ဆုိသူႎႀင့္ မဆုိင္ဟု ေရးသားဴခင္း ဴဖစ္သည္။
ထုိႚေဳကာင့္၊ မူလ ဴဖစ္ေသာ ေပၞတုဂီ ရာဇဝင္၌ ရႀာေဖၾေသာ အခၝတၾင္၊ ေအာက္ပၝအတုိင္း ေတၾႚရပၝသည္။ စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၀ အပုိဒ္ ၈၄။
ဂုိဝၝ စစ္ဘုရင္က၊ ေပၞတုဂီမင္း အံတရိတ္ အမိန္ႚအမႀာ ပၝခဵက္ အတုိင္း၊ တုိက္သေဘႆာ ၁၂ စင္းတၾင္၊ ေသနတ္၊ အေဴမာက္၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ ဆန္ေရ အလုံအေလာက္ႎႀင့္၊ ဒီဘရီတူကုိ ဗုိလ္မႀႃး ခန္ႚ၍၊ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၅၇၀ ဴပည့္၊ သကၠရာဇ္ ၉၃၂ ခု တၾင္၊ ဂုိဝၝ႓မိႂႚမႀ ရခုိင္သုိႚ ခဵီသၾား လုပ္ဳကံ ေစသည္။
ယင္းသုိႚ ေစလၿတ္ဴခင္း ခံရေသာ ဗုိလ္မႀႃး ဒီဘရီတူသည္၊ စစ္႟ႀႂံး သဴဖင့္ ဂုိဝၝသုိႚ ဴပန္အေရာက္တၾင္ အကၾပ္မဵက္ ခံရသည္ ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ မိမိဘာသာ အဆုံး စီရင္သည္ ဟူ၍ လည္းေကာင္း အဆုိ ႎႀစ္မဵႂိး ရႀိဳကေသာ္လည္း ဤတၾင္ပင္ ဒီဘရီ၏ ဘဝ လမ္းဆုံး၍၊ ၎ႎႀင့္ သံလဵက္ႎႀင့္ သက္ဆုိင္သူ၏ အေဳကာင္းကုိ၊ ဤ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၈ အပုိဒ္ ၈၇ ၌ …
ဂုိဝၝ စစ္ဘုရင္က၊ ပဲခူးတုိင္း ဴပည္တဴပည္သုိႚ အဳကည့္အ႟ႁ အရႀာအေဖၾ အဴပႂအစု ဇၾင္ကာကူကုိ ဗုိလ္မႀႃး ခန္ႚထား၍၊ သေဘႆာ ၁၂ စင္းတၾင္ အေဴမာက္၊ ေသနတ္၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း၊ အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ ဆန္ေရ အလုံအေလာက္ႎႀင့္၊ ကုလား သုိးေဆာင္းတုိႚ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၆ ခု၊ ဴမန္မာတုိႚ သကၠရာဇ္ ၉၆၈ ခုတၾင္ ဂုိဝၝ႓မိႂႚမႀ ပဲခူးသုိႚ ခဵီလာသည္။
ဟု ေဖာ္ဴပ၏။ ယင္းအေထာက္အထားမဵား အရ ဆုိလ႖င္ ဒီဘရီတူႎႀင့္ ဇၾင္ကာတူ တဦးစီ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိရမည္ကဲ့သုိႚ ရႀိသည္။
ေပၝတု ဂီရာဇဝင္၌ ပၝသည့္ အတိုင္း၊ သံလဵင္ တည္ပုံႎႀင့္ ပဵက္ပုံကုိ ဆက္လက္၍ ေဖာ္ဴပဦးသည္။ ဇၾင္ကာကူသည္၊ ဦးစၾာ ပထမ ရခုိင္မင္းထံ ဝင္သည္။ ပေဂၝႎုိင္ငံ၌ အေဴခစုိက္၍ ဆိပ္ကမ္း ေဆာက္ခၾင့္ ဴပႂသင့္ေဳကာင္း၊ ရခုိင္မင္းက ပဲခူးမင္းသုိႚ ေထာက္ခံစာ ေရးေပးလ႖င္ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾန္ကာကူက … ေမတၨာစာ ေပးလုိက္သည့္ အရာမႀာ အလၾန္ေကာင္းသည္ပင္ ဴဖစ္ေတာ့သည္။ သာသာယာယာ အခၾင့္ ေပးလ႖င္လည္း ေကာင္းေတာ့သည္။ အကယ္၍ မေပးဘဲ ေနခဲ့လ႖င္လည္း၊ ေလဵာ့မည္ မဟုတ္။ စစ္ဘုရင္က မိန္ႚမႀာ လုိက္သည့္ အတုိင္း၊ ႎုိင္ေအာင္ယူ၍ ေနမည္ပင္ ဴဖစ္သည္ဟု ေဴပာဆုိ၍၊ ပဲခူးဴပည္ သံလ႖င္ အရပ္သုိႚ လၿင့္သၾား ဆုိက္ေရာက္ ေလသတည္း။
(စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၈၉၊ အပုိဒ္ ၈၈)
ထုိသုိႚ၊ ေပၝတုဂီက သံလဵင္၌ ေနထုိင္ ဴပႂစု၍ ေရာင္းဝယ္ လုိသည္ကုိ၊ မေဂၝမင္းက ဝမ္းသာစၾာ လက္ခံပၝသည္။ သုိႚေသာ္၊ ရႀမ္းစစ္ကုိ ကူ၍ ႎႀိမ္ႎႀင္းေပးပၝ ဆုိသဴဖင့္ ကူညီရ၏။ ရႀမ္းတုိႚ ေဴပးလ႖င္၊ ပေဂၝမင္း အားရ၍ ေနလုိရာ ေနပၝေတာ့ဟု ခၾင့္ေပးသည္။
ထုိအခၝ ေပၝတုဂီ ဗုိလ္မႀႃးက က႗ႎု္ပ္ ႒ကိႂက္ရာ အရပ္တၾင္ ေနပၝမည္၊ က႗ဲေရ တခဵပ္ရာမ႖ေသာ နယ္ေဴမကုိ ေပးပၝဟု ေတာင္းဆုိလ႖င္၊ ပဲခူးမင္းက၊ အမႀတ္မထင္ ယူေတာ့ဟု အခၾင့္ေပးသည္။ ထုိသုိႚ အခၾင့္ရလ႖င္ က႗ဲေရ တခဵပ္ကုိ ေသးေသးမ႖င္မ႖င္ လႀီး၍၊ သံလဵင္ အရပ္တၾင္ ကုန္းေကာင္းရာမႀာ တုိင္းတာ၍ ယူသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၉၊ အပုိဒ္ ၈၉)
ယင္းသုိႚ စဥ္းလဲေသာ္လည္း မူလ ကတိရႀိသည္ တေဳကာင္း၊ ရႀမ္းတုိႚကုိ တုိက္ခုိက္ေပးသည့္ ေကဵးဇူး ရႀိသည္ တေဳကာင္း၊ ေပၝတုဂီတုိႚ၏ လက္နက္ အင္အားကုိ ေလးစားသည္ တေဳကာင္း၊ ထုိအေဳကာင္းတုိႚေဳကာင့္ ပေဂၝမင္းက မကန္ႚမကၾက္၊ ႓မိႂႚတည္ရာ၌ပင္ လူသူ မေလာက္မင ရႀိသည္ကုိ ကူညီ ေပးသဴဖင့္၊ ေဴခာက္လႎႀင့္ ႓မိႂႚ႓ပီး၏။
သံလဵင္ ႓မိႂႚကုိလည္း၊ ထုိအခၝ ကာလတၾင္ ႓မိႂႚတည္ ဗိသုကာ ဇၾန္သရယိန၊ စီရင္ ဴပသ တည္လုပ္သည္ ဴဖစ္၍ ဗိသုကာ အမည္အတုိင္း သရယိန တၾင္သည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၀၊ အပုိဒ္ ၈၉)
ဤသုိႚ၊ သံလဵင္တၾင္ ေပၝတုဂီတုိႚ အေဴခစုိက္ မိလ႖င္၊ ရခုိင္မင္းက ေဳကာက္႟ၾံႚစိတ္ ဴဖစ္လာသဴဖင့္ တုိက္ဖဵက္ ေစသည္။ ရခုိင္တုိႚ စစ္႟ႁံး၍ စစ္ဦးစီး ရခုိင္ မင္းသားလည္း အဖမ္း ခံရသည္။ သုိႚေသာ္ ေကာင္းမၾန္စၾာ ထား၍ ရခုိင္မင္းက အေကဵအေအး ေဴပာဆုိ ေတာင္းပန္ သဴဖင့္၊ ဴပန္၍ လၿတ္လုိက္သည္။ ဤအတၾင္းဝယ္၊ အဝမင္းက ေတာင္ငူမင္းကုိ ဖမ္းယူ႓ပီးမႀ၊ ေတာင္ငူ၌ပင္ လက္ေအာက္ခံမင္း ဴပႂေစဴပန္ရာ ေတာင္ငူမင္းက သံလဵင္ကုိ အကူအညီ ေတာင္းသည္။ ဂုိဝၝမႀ ခၾင့္ဴပႂခဵက္ကုိ ေတာင္းခံ၍၊ ရခုိင္တၾင္ ရႀိေသာ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား အားလုံးကုိ စု႟ုံး ေခၞယူ၍၊ ဇၾန္ေဒကရ သီယာ ဆုိသူကုိ အမႀႃးထားလဵက္ ေတာင္ငူသုိႚ ခဵီေစသည္။ ေတာင္ငူကုိ ရလ႖င္ နတ္ရႀင္ေနာင္ႎႀင့္ လူ ၃,၀၀၀ ေကဵာ္ သံလဵင္သုိႚ ပၝလာသည္။ အဝမင္းက ေတာင္ငူကုိ တုိက္ေစလ႖င္ အေဴမာက္ ေသနတ္ ထူထပ္ လႀေသာေဳကာင့္၊ ကာလ ဳကာဴမင့္စၾာ ႓မိႂႚအနီးအနား ကုိမ႖ မခဵဥ္းကပ္ႎုိင္ ရႀိရသည္။ ႓ပီးမႀ -
ဴမန္မာတုိႚက ေဴမကုိ တူးဆၾ၍ ခဵဥ္းကပ္သည္။ ႓မိႂႚ အနီးအပၝးသုိႚ ေရာက္လ႖င္ တၾင္းထဲမႀ ေနသည္ဴဖစ္၍၊ အေဴမာက္ခင္း မသာ ရႀိသည္တၾင္ ေပၝတုဂီ တုိႚက (၈၇ နတ္) ႎႀင့္ ပစ္လ႖င္ တၾင္းထဲမႀာ (၈၇ နတ္) ကၾဲ၍ လူအမဵား ထိခုိက္ ေသဆုံးသည္တၾင္၊ မဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္ စစ္သည္တုိႚ သတိရ၍ တၾင္းကုိ ပဵဥ္မုိးသည္။ ညည့္/ေနႚ မေနမနား တုိက္ခုိက္ရသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၇၊ အပုိဒ္ ၉၄)
ယင္းသုိႚ တၾင္းေအာင္းေသာ္လည္း ခဵမ္းသာရာ ရဳကသည္ မဟုတ္ေခဵ။ ေပၝတုဂီတုိႚက ဗုိလ္မႀႃး ဇၾန္ကာကူ ကုိယ္တုိင္ ေခၝင္းေဆာင္လဵက္ နတ္သ႖င္ေနာင္ နံနက္ ၄ ခဵက္မတီးမီ အေရႀႚ တံခၝးက ထၾက္၍၊ ႓မိႂႚနား ပတ္လည္ ကဵႂံးကဲ့သုိႚ တူး႓ပီးလ႖င္၊ တၾင္းထဲမႀာ ရႀိေနသည့္ တပ္ရင္းသုိႚ ေရာက္လ႖င္ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္တုိႚ တစ္ေယာက္မ႖ မသိဳက။ ေပၝတုဂီတုိႚ ဳကည့္လ႖င္ တၾင္းတၾင္ ပုန္းလဵက္ ကာလဵက္ ေနသည့္ အရာမဵားကုိ မဴမင္ရေသာေဳကာင့္၊ ေသနတ္ တခဵက္ ပစ္ေဖာက္သည္တၾင္ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္တုိႚ၊ ႓ဖိႂး႓ဖိႂးဖဵဖဵ ထ႔က ဟစ္ေဳကာ္ ေခၞဳကလ႖င္၊ လႀည္းရထား အေဴမာက္ (၈၇ လက္) ေသနတ္ ပၝသမ႖ တိုႚကုိ မရပ္မဆုိင္း မေနမနား၊ လက္ဝဲ လကဵ္ာ ေတာင္ ေဴမာက္ ကဵႂံးေဴမာင္း (ကဲ့သုိႚ) တၾင္းတူးေနသည့္ တေလ႖ာက္ကုိ ပစ္ေဖာက္ ေလလ႖င္၊ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္တုိႚ ကဵႂံးတၾင္းတၾင္ အမဵား ထိခုိက္ ေသဆုံးဳက၍ မရပ္မခံႎုိင္ လၾတ္မိလၾတ္ရာ တက္ေဴပး ဆုတ္ခၾာ ဳကရသည္။ တၾင္းေအာင္း ေနသမ႖ လူတုိႚတၾင္ အနည္းငယ္မ႖သာ လၾတ္သည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၈ - ၉၊ စာပုိဒ္ ၉၅)
သုိႚေသာ္…ေဴမာက္မဵက္ႎႀာက ဴမန္မာတုိႚ ထံသုိႚ စစ္ကူ လာသဴဖင့္ ေပၝတုဂီ ႓မိႂႚတၾင္းသုိႚ ဴပန္၍ ဝင္ခဲ့ရသည္။ ဤတုိက္ပၾဲတၾင္ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူ၏ ေပၝင္၌ ေသနတ္ဒဏ္ရာ အနည္းငယ္ ရသည္။ ရန္သူ အင္အားႎႀင့္ ႎႁိင္းစာလ႖င္ ေပၝတုဂီ အင္အား နည္းလႀသည္ကုိ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူ ေဴပာသည့္ အေနဴဖင့္ က႗ႎု္ပ္တုိႚ လူအင္အားႎႀင့္ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ လူအင္အားကုိ ငလၾင္ ငဴပင္ ကဵင္းပ၍ တုိက္ရသည့္ အရာ၊ လင္ပန္းနား ဆားစု ခန္ႚမ႖သာ ရႀိေခဵသည္။ လက္ခုပ္ႎႀင့္ ကဵႂံး၍ ယူေသာ္လည္း ရလၾယ္ ခမန္းပင္ ရႀိေခဵသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၉၊ စာပုိဒ္ ၉၆)
ဟု ေဖာ္ဴပထားသည္။ ထုိအတၾင္း ပေဂၝမင္း လူႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္း လူမဵားကလည္း စိတ္ဓာတ္ ကဵဆင္းလဵက္ ရန္သူဘက္သုိႚ ေဴပးဝင္သည္လည္း အမဵား ရႀိသည္။ ေတာင္ငူမင္းကုိ အပ္လ႖င္ စစ္ေဴပ ႓ငိမ္းမည္ဟု ကမ္းလႀမ္း လာသည္ကုိလည္း ဴငင္းဆုိ လုိက္၏။ ဤသုိႚ ဒုကၡ ေရာက္လဵက္ ရႀိစဥ္ ကမ္းတၾင္ ဆုိက္ကပ္ ထားေသာ သေဘႆာ ႎႀစ္စင္းလည္း မီးေဘာင္လၿတ္၍ မီးတုိက္ သဴဖင့္ ပဵက္စီး ဆုံးပၝးရသည္။ စစ္တေကာင္းမႀ ေလမသင့္၍ ရခုိင္သုိႚ ေရာက္လာေသာ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား မာရကဵစ္ ဓေမၳက သံလဵင္ သတင္းကုိ ဳကားလ႖င္ ကူညီရန္ မိမိ သေဘာဴဖင့္ ခရီး ဆက္လက္ လာသည္ မႀာလည္း ဴမန္မာတုိႚက လႀည့္ဴဖား ဖမ္းယူသည္။ ႓ပီးမႀ ဖမ္းမိသူတုိႚကုိ နား၊ ႎႀာ ဴဖတ္၍ စာဆၾဲကာ ေလႀငယ္ႎႀင့္ သံလဵင္သုိႚ ေမ႖ာလုိက္သည္။ ဤမ႖ ရက္စက္သည္ကုိ ဴမင္လ႖င္ ေတာင္ငူမင္းသည္ စိတ္နာ၍ ငၝလည္း ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသားတုိႚ အသင္းဝင္ ဴဖစ္လုိသည္ ဆုိသဴဖင့္ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ႟ုဇာ႟ူႎႀင့္ အံေတာ္နီ အာလေမတူ ႎႀစ္ပၝးတုိႚက ခရစ္ဘာသာဝင္ ဴဖစ္ေအာင္ ေဆာင္႟ၾက္၍ ေပးရသည္။
သံလဵင္ ႓မိႂႚတၾင္းသားတုိႚ အင္အား ကုန္ခမ္း၍ လာသည္ မႀန္ေသာ္လည္း ၁၆၁၂ - ခု၊ ႎႀစ္သစ္ကူးေနႚတၾင္ ဴမန္မာတုိႚ ေဴမာက္မဵက္ႎႀာမႀ တက္၍ ႓မိႂႚတၾင္းသုိႚ လူ ၁၅၀၀ ေကဵာ္ ဝင္မိေသာ္လည္း ဝင္မိသမ႖ တေယာက္မကဵန္ ေသရသည္။ ထုိႚေနာက္ ၃ ရက္ဳကာလ႖င္ ႓မိႂႚတၾင္းမႀ ပေဂၝသား တုိႚဟု ထင္ရေသာ လူတစုက ညအခဵိန္ အေရႀႚတံခၝးကုိ ဖၾင့္ေပးသဴဖင့္ ႓မိႂႚေပၝက္၍ ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ နတ္သ႖င္ေနာင္ တုိႚကုိ ဖမ္းမိသည္။ သံလဵင္တၾင္ ဇၾင္ကာကူ ႒ကီးစုိး ေနသည္မႀာ ၆ ႎႀစ္ႎႀင့္ ၃ လေကဵာ္ ဳကာသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၆၊ အပုိဒ္ ၁၀၃)
ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ နတ္သ႖င္ေနာင္ တုိႚကုိ တေနႚ တည္းပင္ ကၾပ္မဵက္ရာ ရဲဝံ့စၾာ အေသခံဳကသည္။ သံလဵင္ တုိက္ပၾဲမႀာလည္း ၂ လေကဵာ္ ဳကာသည္။ တုိက္ပၾဲ အေဳကာင္းကုိ ထုိက္တန္သည့္ အေလဵာက္ ေပၝတုဂီတုိႚ၏ အစၾမ္းကုိ ေဖာ္ထုတ္လဵက္ ဤသုိႚ ေရးခဲ့၏။
ေပၝတုဂီ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူမႀာ ကုလားဴဖႃ ၅၃၀၊ (ကပၯလီ) ၅၀၀၊ လူေပၝင္း ၁၅၀၀ ႎႀင့္ သုိႚစင္ အဓိပတိ ဴမန္မာ ရႀင္ဘုရင္ကုိ ဳကည္းေဳကာင္း ေရေဳကာင္း၊ ဆင္လုံး ဴမင္းရင္း ရဲမက္ ဗုိလ္ပၝ မေရမတၾက္ ႎုိင္ေသာ တပ္အေပၝင္း တုိႚႎႀင့္ ၂ လ ေကဵာ္ခန္ႚ ဆီးခံ တုိက္လႀန္သည္ အရာ ေဴပာပ၍ မကုန္ႎုိင္ေအာင္ပင္ ရႀိေပသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၇၊ အပိုဒ္ ၁၀၃)
ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ကုိ ကုိးကားလဵက္ ဦးခဵမ္းဴမက ဒီဘရီတူႎႀင့္ ဇၾင္ကာကူ တုိႚမႀာ တဦးစီ ဴဖစ္၍ သံလဵင္တၾင္ တပ္စၾဲလဵက္ နတ္သ႖င္ေနာင္ႎႀင့္ ပူးတၾဲကာ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္းကုိ ရန္စစ္ဖက္ ႓ပိႂင္ဝံ့သူကား ဇၾင္ကာကူ ဆုိသူ ဴဖစ္သည္ဟု စတင္ ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့ေသာ္လည္း ေရႀးအထက္ေကဵာ္ ကာလက စ၍ ရာဇဝင္ သုေတသီ တုိႚက ဦးခဵမ္းဴမ ကဲ့သုိႚ မယူဆ ဳကေခဵ။ ဤေနရာတၾင္ ေပၝတုဂီ ဘာသာဴဖင့္ ေရးသားထားေသာ ေခတ္႓ပိႂင္ မႀတ္တမ္း တုိႚကုိ ရႀာေဖၾ ရရႀိႎုိင္ပၝမူ အထူး ေလဵာကန္ သင့္ဴမတ္မည္ ဴဖစ္ေသာ္လည္း အခုိက္အတန္ႚ အားဴဖင့္ လက္လႀမ္း မီႎုိင္ပၝေသာေဳကာင့္ စု႟ုံး၍ ရႎုိင္သမ႖ေသာ တစ္ဆင့္ စကား မႀတ္တမ္း အေထာက္အထား တုိႚကုိသာ တင္ဴပ ႎုိင္ပၝသည္။
ပထမဆုံး တင္ဴပ လုိသည္ကား ၁၈၂၉ - ခုႎႀစ္က လစ္ဘၾန္တၾင္ ပုံႎႀိပ္ေသာ ပေဂၝ ႎုိင္ငံအေဳကာင္း အကဵဥ္း ေဖာ္ဴပခဵက္ စာအုပ္ပၝ အေဳကာင္းအရာတုိႚ ဴဖစ္ပၝသည္။ ဤစာအုပ္မႀာ မူလအားဴဖင့္ စပိန္ ဘာသာႎႀင့္ ၁၆၁၇ ခု ကပင္လ႖င္ လစ္ဘၾန္မႀ ထုတ္ေဝခဲ့ဖူး (J.l.Ma Callum: "Olk Kingdom of Pegu". JBRS XXIII. Iii. 130 တၾင္ ဳကည့္ပၝ) ရာ စာေရးသူ၏ အမည္ကား Manuelde Abreu Mousinho ဴဖစ္၏။ ယင္းကုိ ေပၝတုဂီ ဘာသာဴဖင့္ ၁၈၂၉ တၾင္ ထပ္မံ ပုံႎႀိပ္လဵက္ ထုိမူမႀ တဆင့္ Alexander Macgocgor က အဂႆလိပ္ ဘာသာဴပန္၍ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္တၾင္ ထည့္သၾင္း ခဲ့ပၝသည္ (JBRS XVI, ii. 101-38)။ အခဵႂပ္အားဴဖင့္ ၁၆၁၇ ခုႎႀစ္ကပင္ ပထမ ပုံႎႀိပ္ဖူးေသာ စာအုပ္ ဴဖစ္ဴခင္းေဳကာင့္ ေခတ္႓ပိႂင္ မႀတ္တမ္း အဝင္အပၝပင္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ယင္းစာအုပ္ အရ ဆုိင္ရာ အခဵက္အလက္ မဵားကုိ ေအာက္၌ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
ေပၝတုဂီႎုိင္ငံ ေဒၝေရာမိေညာနယ္သား ဆာလ္ဗာေဒၝရိေဘေရာ ဒီဇူဇာသည္ စင္စစ္အားဴဖင့္ သံလဵင္ကုိ တည္သူ ဴဖစ္ပၝသည္။ ၎သည္ အိႎၬိယ၌ ခုနစ္ႎႀစ္၊ သီဟုိဠ္၌ ေဴခာက္ႎႀစ္ အမႁထမ္း႓ပီး ကပၯတိန္ ရာထူး အထိ ႒ကီးဴမင့္ ႓ပီးသည့္ေနာက္ ေပၝတုဂီသုိႚ အဴပန္တၾင္ ေလမုိး အခန္ႚမသင့္ သဴဖင့္ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ဇၾန္လတၾင္ သံလဵင္ ဆိပ္သုိႚ ေရာက္လာရာ ပေဂၝမင္းက ေတာင္ငူမင္းကုိ အညံ့ခံ ႓ပီးသည္မႀာ တဆယ့္ ရႀစ္ရက္မ႖သာ ရႀိေသးေဳကာင္း ေတၾႚရသည္။ ထုိအခဵိန္၌ ရခုိင္မင္းလည္း ေလႀ႒ကီး ေလႀငယ္ တရာမ႖ႎႀင့္ သံလဵင္တၾင္ ရႀိေနလဵက္ ထုိမင္း၏ ထံပၝးတၾင္ အမႁထမ္းလဵက္ ရႀိေသာ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား တုိႚကုိ ေတၾႚရႀိရ၏။ ယင္းတုိႚအနက္ ထင္ရႀားသူကား ဖိလစ္ဒီဘရစ္တုိ ဒီနိကုိေတ (Filip de brito denicote) ပင္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ထုိသူမႀာ လစ္ဘၾန္ ႓မိႂႚသားဴဖစ္၍ ေ႟ၿတုိက္စုိးဟု အနက္သေဘာ သက္ေရာက္ေသာ ဆန္ဂၝဘၾဲႚကုိ ခံယူသူ ဴဖစ္ပၝသည္။ ရခုိင္မင္း၏ ေကဵးဇူးေတာ္ကုိ ခံယူလဵက္ ဤအရပ္ ေဒသတုိႚ၌ အႎႀစ္ ႎႀစ္ဆယ္မ႖ ကုန္သၾယ္ ေနသူလည္း ဴဖစ္သည္။ ဤအရပ္၌ မက္ေမာစရာကား ပင္လယ္ကူး သေဘႆာေဆာက္ရန္ က႗န္းသစ္ ေပၝဴခင္းဴဖစ္ရာ ယခုကဲ့သုိႚ ဴပည္႟ၾာ မ႓ငိမ္မသက္ ရႀိစဥ္ အခၾင့္ေကာင္း ယူ၍ ေနရာ ယူလ႖င္ ရႎုိင္ေဳကာင္းကုိ ဒီဇူဇာႎႀင့္ ဒီဘရီနိတုိ တုိႚ စကား စပ္မိဳကသည္။ ဒီဘရီတုိက ရခုိင္ မင္းထံ၌ ကုန္ေလႀာင္႟ုံ အခၾင့္ ယူေပးေသာ အခၝတၾင္ ဒီဇူဇာက ေဴမႎႀင့္ သစ္ကုိ သုံး၍ ခံတပ္ တခုကုိ စတင္ ေဆာက္ခဲ့သည္။ ဤအတၾင္းဝယ္ ပေဂၝမင္း၏ ဘၸာကုိ ရခုိင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတုိႚ ခၾဲေဝ ယူေရး အတၾက္ ေ႟ၿတုိက္စုိး ဴဖစ္သူ ဒီဘရီတုိကုိ ေတာင္ငူသုိႚ ေစလၿတ္သဴဖင့္ ေဴခာက္လဳကာမ႖ သၾားခဲ့ရ ေသးသည္။ ပသီဘာသာဝင္ တုိႚက ေပၝတုဂီ တုိႚကုိ သံလဵက္၌ အေဆာက္အဦ တည္ေဆာက္ခၾင့္ မဴပႂသင့္ေဳကာင္း ေဴပာေသာ္လည္း ရခုိင္မင္းက မနာယူခဲ့ေခဵ။ ရခုိင္မင္း ဴပန္လ႖င္ ခံတပ္႒ကီးလည္း အထင္အရႀား ဴဖစ္လာေတာ့၏။ ထုိအခၝတၾင္မႀ ရခုိင္မင္းက ႟ၾံႚေဳကာက္လာကာ ေဒသ ဆုိင္ရာ ဗညားတုိႚႎႀင့္ ဴပည္မင္းကုိ တားဴမစ္ ေစသည္။ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၁ ခုႎႀစ္ဦး၌ တုိက္ခုိက္ လာေသာ ဴပည္မင္း၏ စစ္သည္တုိႚကုိ သံလဵင္ ႓မိႂႚတၾင္းက ေကာင္းစၾာ ခုခံ တၾန္းလႀန္ ႎုိင္ခဲ့သည္။ ဴပည္မင္း တပ္ပဵက္လ႖င္ ဒီဇူဇာသည္ ခံတပ္ကုိ ပုိ၍ ခုိင္လုံေအာင္ ဴပႂဴပင္ မၾမ္းမံဴပန္၏။ ဒုတိယ တုိက္လာသူကား ေလာဗညား ဴဖစ္သည္။ ထုိရန္စစ္ ကုိလည္း ေကာင္းစၾာ ႓ဖိႂခၾင္းႎုိင္သည့္ဴပင္ ဒီဇူဇာ ကုိယ္တုိင္ ေလာဗညားကုိ သတ္လုိက္ရ၏။ ပေဂၝႎုိင္ငံ၌ မင္း အမည္ မခံေသာ္လည္း တန္ခုိး အ႒ကီးဆုံးကား ေလာဗညား၏ ေယာကၡမ ဴဖစ္သူ ဒလဗညား ဴဖစ္ရာ သမက္၏ ကံဆုိးပုံကုိ သိရႀိရ ႓ပီးေနာက္ ႒ကီးစၾာေသာ တပ္ဖၾဲႚႎႀင့္ ေပၝတုဂီ တုိႚကုိ ဝုိင္းလာသည္။ ရံသည္လည္း ခုနစ္လ ေကဵာ္ခဲ့လ႖င္ ႓မိႂႚတၾင္းလူတုိႚ မဵားစၾာ စိတ္ဝမ္းငယ္လဵက္ ရႀိဳကရသည္။ ဒီဇူဇာတၾင္ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား ငၝးဦး၊ အဘ ေပၝတုဂီမႀ ေမၾးသူ ခုနစ္ဦးႎႀင့္ တုိင္းရင္းသား ခရစ္ယာန္ အယူရႀိသူ ေဴခာက္ဦး အားဴဖင့္ အစုစု တဆယ့္ရႀစ္ဦးသာ အကူအပံ့ ရႀိ၏။ ထုိသူတုိႚ ထၾက္ေဴပးမည္ စုိး၍ ဒီဇူဇာသည္ မိမိပုိင္ သေဘႆာမဵားကုိ ညအခၝ ရန္သူ မီးတင္ ႟ႁိႚေလဟန္ ေဆာင္လဵက္ မီးတုိက္ ဖဵက္ဆီး လုိက္သည္။ ဤအေဴခအေန၌ ရႀစ္လ ရႀိလ႖င္ အံ့ဳသဖၾယ္ ဳကံႂေတၾႚရ သည္ကား ဂုိဝၝမႀ စစ္ကူ ေရာက္လာဴခင္း ဴဖစ္၏။ ၎တုိႚသည္ ယခုကဲ့သုိႚ ရန္သူကုိ ရန္သူမထင္ စၾမ္းအင္ သတၨိ ရႀိသည္ကုိ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္က အထူး ခဵီးကဵႃးလဵက္ ဒီဘရီတုိကုိ ကပၯတိန္ ရာထူးပင္ ေပးလုိက္သည္။ ရခုိင္မင္း ေစသဴဖင့္ ေဘးအႎၩရာယ္ ကင္းေဝးရာ ဘဂႆလား၌ တခဵိန္လုံး ေရာက္ေနေသာ ဒီဘရီတုိသည္ မထုိက္တန္ဘဲ အခဵီးကဵႃး ခံရေသာ္လည္း ဒီဇူဇာက သေဘာထား ႒ကီးစၾာဴဖင့္ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ စာမဵားကုိ ဒီဘရီတုိႚ ထံသုိႚ အေရာက္ ေပးပုိႚ လုိက္ရ၏။ ထုိေနာက္ (? ၁၆၀၂ - ခု) ေမလတၾင္ သေဘႆာမဵား လာဴပန္ရာ ေပၝတုဂီ ဘုရင္က ဒီဘရစ္တုိကုိ ခဵီးမၾမ္းေသာစာ ပၝ၍ လာဴပန္သည္။ ထုိစာကုိလည္း အထက္နည္း ပုိႚေပးသည္။ ဗညားဒလသည္ မိမိ အစၾမ္းဴဖင့္ ေပၝတုဂီတုိႚကုိ မႎုိင္လ႖င္ ယခင္ ပေဂၝမင္း၏ အႎၾယ္ေတာ္ကုိ မင္းေဴမၟာက္မည္ ေခၞယူလ႖င္ ယခင္ ေကဵးေဟာင္း က႗န္ေဟာင္း တုိႚသည္ အကူအညီ ေပးလာမည္ဟု တၾက္၍ မစင္ဂၝကုိ ပင့္သည္။ မစင္ဂၝ ေရာက္လာ၍ ဘိသိက္ပၾဲ ဴပင္ဆင္ ေနဆဲမႀာပင္ ဒီဇူဇာက ညအခၝ တိတ္တဆိတ္ ေလႀဴဖင့္ သၾား၍ ထုိမင္းကုိ သတ္ခဲ့သည္။ ထုိအခၝတၾင္မႀ ဗညားဒလသည္ မိမိ ပုိင္ဆုိင္ရာ တလသုိႚ ဆုတ္ခၾာ သၾား၍ ဒီဇူဇာ လုိက္တုိက္လ႖င္ ဴပည္အေရာက္ ဆန္တက္ ေဴပးေလသည္။ ဒီဇူဇာ၏ အစၾမ္းသည္ကား ေဝးနီး ေကဵာ္ဳကားလဵက္ ဗညား တဆယ့္ ငၝးဦး ေပၝင္း၍ သစၤာ ခံလာသည္။ နန္းကဵ ပေဂၝမင္း မႀာလည္း ၎ မႀီခုိေနေသာ ေတာင္ငူမင္းက သတ္သဴဖင့္ ေသရသည္။ ထီးေမၾ ဆက္ခံႎုိင္သူ ေတာင္ငူ မင္းကလည္း ဒီဇူဇာ မင္းဴပႂပၝေတာ့ဟု သံေစ၍ ေဴပာလာသည္။ မစင္ဂၝ ဘၾဲႚကုိပင္ ယူရန္လည္း ေ႟ၿဴပားတၾင္ ေရး၍ ေပးလုိက္၏။ ဆုိသည့္ အတုိင္းပင္ ဒီဇူဇာက မစင္ဂၝဘဲၾႚ ယူ၍ မင္းဴပႂသည္။ အဝမင္း ကပင္ ယင္းကုိ အသိအမႀတ္ ဴပႂေဳကာင္း သံေစလာ၏။ ထုိႚေနာက္ဝယ္ သံလဵင္ ခံတပ္ကုိ ထာဝစဥ္ ႓မဲေအာင္ မဵားစၾာ ခဵဲႚထၾင္ ဴပႂဴပင္ ဴပန္သည္။ ဘုရင္ခံ ခဵႂႚ္ေအရတ္စ္ဒီဆယ္ဒည ထံမႀလည္း ပုိႚ႓မဲ ခဵီးမၾမ္းစာကုိ ဒီဘရီတုိထံ ပုိႚဴပန္သည္။ ဒီဘရီတုိ မႀာလည္း ယခုမႀပင္ သံလဵင္သုိႚ လာခၾင့္ရ၍ ဒီဇူဇာက အသာတဳကည္ ႒ကိႂယူလဵက္ ေပၝတုဂီမင္း၏ သစၤာေတာ္ခံ ပီပီ မိမိကုိယ္တုိင္ ႒ကိႂးစား ထူေထာင္ရေသာ ႓မိႂႚကုိ ဒီဘရီတုိ လက္တၾင္းသုိႚ ဳကည္ဴဖႃစၾာ အပ္ႎႀင္း ခဲ့သည္။ ထုိႚဴပင္ ပေဂၝဘက္တၾင္ ထ႔ကသည္မဵား ကုိပၝ သၾားေရာက္ ႎႀိမ္ႎႀင္း ေပး႓ပီးလ႖င္ ၁၆၀၃ ခု၊ မတ္လတၾင္ သံလဵင္မႀ ထၾက္ခၾာ၍ သၾားခဲ့ ေလသည္။ ဤတၾင္ က႗ႎု္ပ္တုိႚ မႀတ္သားရမည္မႀာ သံလဵင္ကုိ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ဇၾန္လ လၾန္မႀ ထူေထာင္၍ ဒီဘရီတုိမႀာ ၁၆၀၃ ခုႎႀစ္ဦး တၾင္မႀ သံလဵင္သုိႚ လာေရာက္ ေနထုိင္ေဳကာင္း ဴဖစ္ပၝသည္။
ဒုတိယ အားဴဖင့္ ဆာအာသာဖယ္ရာ ေရး၍ ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္က ပုံႎႀိပ္ခဲ့ေသာ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ စာအုပ္ (စာမဵက္ႎႀာ ၁၂၄ မႀ ၁၃၀ အတၾင္း) ၌ ေရးသား ပၝရႀိေသာ ဒီဘရီတုိ၏ အေဳကာင္းပင္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ဖယ္ရာ ေရးသားေသာ အခဵက္အလက္ မဵားမႀာ ဟက္ကလၾတ္ ခရီးသၾား မႀတ္တမ္းမဵား အတၾဲ (၁၀) တၾင္ ပၝေသာ ဂဵက္စဝတ္ ရဟန္းေတာ္ ေဗာဗစ္၏ ၁၆၀၀ ခရီးသၾား မႀတ္တမ္း (စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၆) ႎႀင့္ လစ္ဘၾန္တၾင္ ၁၆၆၆ ခုႎႀစ္က စ၍ ပုံႎႀိပ္ခဲ့ေသာ မင္ႎုရယ္ ဒိဖရီယာ ဒီဇူဇာ ေရးသည့္ အာရႀ ေပၝတုဂီ ေခၞ အာရႀတုိက္ရႀိ ေပၝတုဂီမဵား အေဳကာင္း စာအုပ္ သုံးတၾဲတၾင္ တတိယတၾဲ၌ ေဖာ္ဴပ ပၝရႀိသည့္ အတုိင္း ဴဖစ္ပၝသည္။ ယင္းစာအုပ္ကုိ ကပၯိတန္ ဂ႗န္စတီဗင္စ္က ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝခဲ့၏။ ဤတၾင္ ေဖာ္ဴပ ပၝရႀိသည္ကား ရခုိင္ မင္းမႁထမ္း ဒီဘရီတုိသည္ သေဘႆာ အေစခံငယ္ ဘဝမႀ ဘုရင့္ က႗န္ယုံေတာ္ ဴဖစ္လာ၍ သံလဵင္တၾင္ ဆိပ္ကမ္းခၾန္ ႒ကီးဳကပ္ေရး၏ အလုိႚငႀာ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ပုိႚထားသူ ဴဖစ္ရကား အဴခား ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသားတုိႚ အေပၞ၌ ဳသဇာရႀိသူ မဟုတ္ေခဵ။ သုိႚေသာ္ ရခုိင္မင္းက ေစလၿတ္ထားသူ ဴဖစ္လဵက္ ရခုိင္ကုိ ပုန္စား ပုန္ကန္ဴပႂ၍ မိမိ တန္ခုိး႒ကီးရန္ အခၾင့္သာ သဴဖင့္ အခၾန္႟ုံးကုိ ကာကၾယ္ရန္ဟု အေဳကာင္းဴပခဵက္ဴဖင့္ ခံတပ္ငယ္ စတင္၍ ေဆာက္သည္။ ေပၝတုဂီ အရာရႀိ ဆာလ္ဗာ ေဒၝရီေဘေရာ၏ အကူအညီဴဖင့္ အဴခား ရခုိင္ မင္းမႁထမ္း တုိႚကုိ ႎႀင္ထုတ္သည္။ ထုိေနာက္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ထံ သၾား၍ ၎အား အသိအမႀတ္ ဴပႂပၝရန္ ခၾင့္ပန္သည္။ ဤသုိႚ ဒီဘရီတုိ မရႀိခုိက္တၾင္ ရခုိင္မင္း စစ္သည္ႎႀင့္ ဴပည္မင္း စစ္သည္တုိႚ ေပၝင္း၍ သံလဵင္ကုိ ရႀစ္လ ဝုိင္းဝန္း တုိက္ခုိက္လ႖င္ ႟ုိေဘေရာက အညံ့မခံဘဲ၊ ရဲဝံ့စၾာ ခုခံ၍ လက္ေအာက္ငယ္သားတုိႚ ငတ္မၾတ္ သဴဖင့္ ထၾက္ေဴပး လုိစိတ္ မေမၾးႎုိင္ေအာင္ ဆိပ္ကမ္းတၾင္ ရႀိေသာ သေဘႆာ သုံးစင္းကုိ မီး႟ႁိႚ ပစ္လုိက္သည္။ စစ္ကူ ေရာက္လာေသာ အခၝ၌ ရိေဘေရာ၏ ႒ကိႂးစားခဵက္ဴဖင့္ ေဒသဆုိင္ရာ တုိင္းရင္းသား အ႒ကီးအကဲမဵားက ဒီဘရီတုိကုိ မင္းဟု အသိအမႀတ္ ဴပႂလာဳကသည္။ ဒီဘရီတုိသည္ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလၾီဇာဒီဆယ္ဒညႎႀင့္ လက္ဆက္႓ပီးေနာက္ ကပၯိတန္ ဂဵင္နရယ္ ဟူေသာ ဘၾဲႚဴဖင့္ သံလဵင္သုိႚ ဴပန္လာကာ ခံတပ္ကုိ ဴပႂဴပင္ဴခင္း၊ ႓မိႂႚ၏ နယ္နိမိတ္ကုိ သတ္မႀတ္ဴခင္း၊ ခရစ္ ဘုရားေကဵာင္းေတာ္ ေဆာက္ဴခင္း တုိႚကုိ ဴပႂသည္။ ရခုိင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတုိႚ ေပၝင္း၍ စစ္သည္မဵား လၿတ္သည္ကုိလည္း ႎုိင္သည့္ဴပင္ ရခုိင္ မင္းသားကုိပင္ ဖမ္းမိသည္။ ရန္သူ ေရတပ္ကုိ ႎုိင္နင္းသူကား ပင္န႟ုိ ဆုိသူ ဴဖစ္၏။ ၁၆၀၄ ခုတၾင္ တ႒ကိမ္ တုိက္လာဴပန္ေသာ အခၝ ပင္န႟ုိသည္ ေရတုိက္ပၾဲ တခု၌ ရန္သူႚလက္သုိႚ ကဵအံ့ဆဲဆဲတၾင္ မိမိသေဘႆာကုိ ေဖာက္ခၾဲ၍ အေသခံ လုိက္သည္။ သုိႚေသာ္ ရန္သူတုိႚက သံလဵင္ကုိ မသိမ္းယူႎုိင္ေခဵ။ ရခုိင္ မင္းသား ကုိလည္း ေတာင္းေသာ ေ႟ၿဒဂႆၝး ငၝးေသာင္း ေပး၍ ေ႟ၾးယူရ၏။ ဒီဘရိတုိကား ယခု အခၝတၾင္ မဵားစၾာ အေဴခခုိင္လဵက္ ရႀိေခဵ႓ပီ။ ပတ္ဝန္းကဵင္မႀ ႓မိႂႚစား ႟ၾာစားက အညံ့ခံ ဳကသည့္ဴပင္ ေတာင္ငူမင္းက မဟာမိတ္ ဴဖစ္လုိေဳကာင္း ကမ္းလႀမ္း လာသည္။ ဒီဘရီတုိ၏သား ဆုိင္မၾန္ကုိ ယုိးဒယား လက္ေအာက္ခံ မုတၨမစား ဗညားဒလ၏ သမီးႎႀင့္ ေပးစား လုိက္သည္တၾင္ ေပၝတုဂီ အေရာင္းအဝယ္သည္ ပုိ၍ နယ္ကဵယ္ လာသည္။ ေနာက္ဆုံး၌ ေတာင္ငူမင္း နတ္သ႖င္ေနာင္ ကုိယ္တုိင္ သံလဵင္တၾင္ ခုိဝင္ လာရသည္။ အေနာက္ဘက္လၾန္မင္း လာေရာက္ တုိက္ခုိက္ပုံႎႀင့္ သံလဵင္ ကဵဆုံးပုံ တုိႚကုိကား အထက္က ေရး႓ပီး ဴဖစ္သည့္ အတုိင္း ဴဖစ္၍ အထူး ေနာက္ထပ္ ေရးဘၾယ္ မရႀိေခဵ။ ဆာ အယ္သာဖယ္ရာ ေရးပုံမဵႂိး အတုိင္းပင္ ဂဵီအီး ဟာေဗ ကလည္း ၎၏ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ကဵမ္း (Longmans 1925) စာမဵက္ႎႀာ ၁၈၅ - ၉ တုိႚ၌ ေထာက္ခံ ေရးသား ထားပၝသည္။
တတိယ အားဴဖင့္ ၁၉၁၅ ခုႎႀစ္က သတုိး သီရိသုဓမၯ ေဂဵအက္စ္ ဗာနီဗယ္ ရႀာေဖၾ ေတၾႚရႀိသည့္ ၁၈၄၃ ခု၊ ေမလ ၂၈ ရက္ တနဂႆေႎၾ ေနႚတၾင္ ေရကူး ႓ပီးစီးေသာ 'သံလဵင္ ရာဇဝင္'၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္၊ အတၾဲ ၅ စာမဵက္ႎႀာ ၁ - ၁၁၊ ၄၉ - ၅၇၊ ႎႀင့္ ၁၂၉ - ၅၁ တၾင္ ပၝေသာ ငဇင္ကာ ဆုိင္ရာ အေဳကာင္းအခဵက္ မဵားကုိ ထုတ္ႎုတ္ ေဖာ္ဴပ လုိပၝသည္။ ဤတၾင္ အထက္ပၝ ရာဇဝင္ကုိ အဂႆလိပ္ ဴပန္ေသာ ေဂဵအက္စ္ ဗာနီဗာက မႀတ္ခဵက္ ၂၂ ၌ ငဇကႆာ ဟူသည္ ဖိလစ္ ဒီဘရီတုိ ဒီနိကုိေတ ဴဖစ္ေဳကာင္း ေဖာ္ဴပခဲ့၏။
ရခုိင္႓မိႂႚက ဘရင္ဂဵီ ကုလား ငဇကႆာသည္။ သိမ္ဂုတၨရကုန္း၊ ေ႟ၿဆံေတာ္ ဘုရား၊ ရႀင္စီ ေစတီေကာင္းမႁ၊ ေခၝင္းေလာင္း႒ကီးကုိ ခဵ၍၊ အေဴမာက္ သၾန္းမည္ ဳကံသည္တၾင္၊ ဘုရားရႀင္ တံခုိးေတာ္ေဳကာင့္၊ ပန္ အလၾဲတၾင္ သေဘႆာႎႀင့္ တကၾ နစ္မၾန္း၍ အေဴမာက္ မသၾန္းရ ရႀိသည္တၾင္ ငဇကႆာသည္၊ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္း တရား႒ကီး ဴပည္႓မိႂႚကုိ အလုိေတာ္ ဴပည့္သည္ႎႀစ္ (သကရစ္ ၉၇၄)၊ လက္နက္ ကိရိယာ၊ ေဆး၊ ခဲယမ္း၊ လက္ေဆာင္ ပၸာ အမဵားႎႀင့္၊ က႗န္ေတာ့္ကုိ သံလဵင္႓မိႂႚတၾင္ ႓မိႂႚရာ သားေရ တခဵပ္ရာ၊ သနားေတာ္မူပၝ၊ အသနားေတာ္ ခံ၍၊ ေဴမ သားေရ တခဵပ္ရာ သနားေတာ္ မူသည္တၾင္ ငဇကႆာသည္၊ သေရကုိ နန္းငင္၍၊ အေရႀႚ အေနာက္ ေတာင္ေဴမာက္ သေရ႒ကိႂး တဆန္ႚစီ တုိင္းထၾာ႓ပီးလ႖င္ ႓မိႂႚတည္ေလသည္ …။ အေနာက္လၾန္မင္း တရား႒ကီး ေတာင္ငူသုိႚ ၉၇၆ ခုတၾင္ ခဵီ၍ လုပ္ဳကံေတာ္ မူသည္၊ အလုိေတာ္ ဴပည့္လ႖င္ ေတာင္ငူ ဘေထၾးေတာ္ နတ္သ႖င္ေနာင္ကုိ စည္းစိမ္ (မ) ပဵက္ သနားေတာ္ မူသည္။ တူေတာ္ အေနာက္လၾန္ က႗န္မခံလုိ႓ပီ၊ ငဇကႆာ အစီရင္ကုိ ပၝေတာ့မည္၊ ရာဇသံမႀာ စာႎႀင့္ ဳကက္႟ုမ္းပင္စား တုိႚကုိ သံလဵင္႓မိႂႚ ငဇကႆာ ထံသုိႚ ေစလၿတ္သည္တၾင္၊ ဳကက္႟ုမ္းပင္စား တုိႚႎႀင့္ ငဇကႆာကုိ ဗုိလ္လုံး တပ္ရင္း အမဵား ေတာင္ငူသုိႚ ေရာက္လာ၍၊ ဘဝရႀင္ မင္းတရားက ထားခဲ့သည္။ ဝန္ရႀင္ေတာ္ ဗုိလ္မႀႃး တပ္မႀႃး၊ လႀံကုိင္ အေစာင့္အေန တုိႚက ဆီး႒ကိႂ တုိက္လန္လ႖င္၊ ဝန္ရႀင္ေတာ္ ဆင္ဦးေပၞတၾင္ လက္နက္သင့္၍ ဆုံးသည္ႎႀင့္၊ ရဲမက္ လက္နက္ကုိင္တုိႚ မခံမရပ္ႎုိင္၊ ေ႟ၿဘဝၝးေအာက္ အင္းဝသုိႚ ထၾက္ေဴပး၍ ေတာင္ငူ႓မိႂႚကုိ ကုလားတုိႚ ရေလသည္။ ၉၀၁ ခု၊ သံလဵင္သုိႚ ခဵီေတာ္မူသည္၊ သံလဵင္႓မိႂႚကုိ ေအာင္ေတာ္မူလ႖င္၊ ဘေထၾးေတာ္ကုိ စစ္ေဳကာ ေမးဴမန္း၍၊ သာသနာေတာ္ဖဵက္ လူဆုိး လူသၾမ္းတုိႚႎႀင့္ ေပၝင္းဘက္သသူ ဴဖစ္သည္။ ဘေထၾးေတာ္ ဴဖစ္ေသာ္လည္း၊ မထားသင့္ အမိန္ႚေတာ္ ရႀိ၍၊ ရင္ကုိ ဖၾင့္ေစသည္။ ငဇကႆာ ကုိလည္း သာသနာေတာ္ကုိ ဖဵက္၍ ပစ္သည္ဆုိ၍ သံလဵင္႓မိႂႚ ႟ုံးေရႀႚတၾင္ သံတံကဵင္ တင္သည္။ စီရင္ ကၾပ္မဵက္ေတာ္ မူ႓ပီးလ႖င္ သံလ႖င္႓မိႂႚ ကုိလည္း သေဘႆာဆိပ္ ဴဖစ္၍ သေဘႆာ အစီးအ႒ကိႂ ကင္းေစာင့္၊ ကင္းရဲေလႀ ၁၂ စင္း ခန္ႚေတာ္မူသည္။ (JBRS V,ii, 49)
ဤရာဇဝင္၌ပင္ ဆက္လက္၍ ေဖာ္ဴပသည္ကား ရခုိင္မင္းက ငဇကႆာ ထံသုိႚ သေဘႆာ ၃ စင္း စစ္ကူ လၿတ္လုိက္ သည္မႀာလည္း အေရာက္ ေနာက္ကဵသဴဖင့္ ဴမန္မာမင္းက ရသည္။ မိမိကုိ ပုန္စား ပုန္ကန္ ဴပႂခဲ့သူကုိ ကူညီဴခင္း မႀာလည္း ဆန္းသည္ဟု ထင္မိပၝသည္။ ထုိသေဘႆာ ၃ စင္းသား တုိႚကုိ သစၤာေတာ္ ေပး၍ အမႁေတာ္ကုိ ဆက္လက္ ထမ္း႟ၾက္ ေစသည္။ ငဇကႆာ၏ ေဆၾသား မဵႂိးသား တုိႚကုိမူ တပယင္းတၾင္ ေနရာေပး၍ ေနထုိင္ ဳကေစသည္။ ငဇကႆာ ေပၝတုဂီ အမႁထမ္း တုိႚကုိ ေဳကာက္ရစ္၊ ပနက္၊ ယင္းေတာ္ ႓မိႂႚ႟ၾာမဵား၌ လည္းေကာင္း၊ ကုလား အမႁထမ္း တုိႚကုိ ေဴမတူး၌ လည္းေကာင္း ေနရာ ခဵထားေတာ္ မူသည္။ ယင္းေဖာ္ဴပခဵက္ပၝ အခဵက္တုိႚႎႀင့္ အထက္က ႌၿန္းခဲ့ေသာ ဘရင္ဂဵီ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ေဒၝင္ဘီနာ႟ႁႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ သီရိေဇတရက္ေကဵာ္တုိႚ ဘာသာဴပန္သည့္ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ႎႀင့္ တူညီေသာ အခဵက္မဵား ရႀိ၍ ငဇကႆာကုိ သာသနာဖဵက္ဟု စၾပ္စၾဲခဵက္ တခုကုိသာ ခဵန္လႀပ္၍ ထားသည္ကုိ ေတၾႚရသည္။ ထုိႚဴပင္ သံလဵင္ တုိက္ပၾဲကုိကား ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္က ပုိမုိ စုံလင္ေအာင္ ေဖာ္ဴပေပသည္။ သံလဵင္ ရာဇဝင္ႎႀင့္ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ ႎႀစ္ကဵမ္းကုိ ႎႁိင္းယႀဥ္လဵက္ သတုိး သီရိသုဓမၳ ေဂဵအက္စ္ ဗာနိဗယ္ကပင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ အတၾဲ ၂ အပုိင္း ၂ စာမဵက္ႎႀာ ၁၆၁ - ၇ တၾင္ (ေမ့ေပဵာက္ ေနခဲ့ေသာ ရာဇဝင္ကဵမ္း တေစာင္) ဟု ေဆာင္းပၝး ေရးခဲ့ဖူးပၝသည္။ သံလဵင္ ရာဇဝင္ပၝ သကၠရစ္မဵားကား မႀန္ႎုိင္မည္ မထင္၊ ငဇကႆာသည္ သံလဵင္ကုိ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ခု၊ ဇၾန္လ၌ ေခတၨ ေရာက္လာ၍ တဖန္ ၁၆၀၃ ခု၊ ႎႀစ္ဦးမႀ စ၍ သံလဵင္႓မိႂႚ၌ လာေရာက္ ေနခဲ့ရာ ၁၆၁၃ ခု၊ ႎႀစ္သစ္ ကူး႓ပီးစ မဳကာမီ အတၾင္းမႀပင္ ကၾပ္မဵက္ ခံရသည္။
စတုတၪ တင္ဴပ လုိသည္မႀာ၊ ဦးခဵမ္းဴမသည္ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္က စ၍ ၁၉၅၃ ခု ႎႀစ္ေလာက္ ေရာက္သည္အ ထိ ငဇင္ကာ ဟူေသာ အမည္သည္ မူရင္း ဇၾင္ကာကူမႀ ဴဖစ္ေပၞလာ၍ ဒီဘရီတုိ ဆုိသူႎႀင့္ မဆုိင္ဟူေသာ အယူအဆကုိ အနည္းဆုံး ၁၉၅၈ ခုတၾင္ စၾန္ႚလၿတ္၍ ဒီဘရီတုိ ကုိပင္ ဴမန္မာတုိႚက ငဇင္ကာဟု မႀတ္ယူ ေရးသားေဳကာင္း ေရႀးအယူအဆ ကုိပင္ ဴပန္၍ လက္ခံ လုိက္ဟန္ တူပၝသည္။ အဘယ့္ေဳကာင့္ဆုိေသာ္ (ဴမဝတီ အတၾဲ ၄၊ အမႀတ္ ၁၀၊ ၁၉၅၆ ခု၊ ဳသဂုတ္လ၊ စာမဵက္ႎႀာ ၁၇၂ - ၁၈၁) တၾင္ ဴမေကတု (ဦးခဵမ္းဴမ) ၏ 'နတ္သ႖င္ေနာင္ သစၤာ မေဖာက္' ေဆာင္းပၝး၌ အဆုိပၝ ကိစၤကုိ ဴပန္၍ မေရးသည့္ အဴပင္၊ ဆရာ ကုိးကားေသာ သာသနာဴပႂ ရန္းေဗာဗစ္၏ မႀတ္တမ္း ထုတ္ႎုတ္ခဵက္၌ ဒီဘရီတုိဟု ပၝရႀိသည္ကုိ ဴငင္းခဵက္ မထုတ္ဘဲ လက္ခံ၍ ကုိးကားသည္ကုိ ေတၾႚရပၝသည္။
ငဇင္ကာ၏ အမည္ႎႀင့္ ပတ္သက္၍ အယူအဆ ႎႀစ္မဵႂိး ေတၾႚရပၝသည္။ ဂဵီအီဟာေဗ၏ ရာဇဝင္ (စာမဵက္ႎႀာ ၁၈၉) ၌ ဒီဘရီတုိကား သူႎႀင့္ ဖက္႓ပိႂင္ရေသာ တုိင္းရင္းသား မင္းမဵား နည္းတူ စဥ္းလဲသည္။ လူအမဵားက ၎အေပၞတၾင္ မည္သုိႚေသာ သေဘာ ထားသည္ကုိ အမည္မႀန္ ေပဵာက္လဵက္ ငဇင္ကာဟု ေခၞဴခင္းဴဖင့္ ထင္ရႀား၏။ ထုိအခၝ သေဘႆာဆိပ္မဵား၌ သုံးစၾဲေလ့ ရႀိေသာ ဘန္းစကား အရ ဆန္ဂၝ ဟူသည္ (လူေကာင္း) ဟု ဆုိလုိ၏။ ပန္ခဵာပီ ဘာသာ ဆန္ဂၝသည္ ေကာင္း၏ဟု အဓိပၯာယ္ရသည္။ P.W. Schmidt ဂဵာမန္လုိ ဘာသာဴပန္၍ ဗီယန္နာမႀာ ၁၉၀၆ ခုႎႀစ္က ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝဖူး၍ R. Halliday က တဖန္ ၁၉၂၃ တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ အတၾဲ ၁၃ အပုိင္း ၁ စာမဵက္ႎႀာ ၁ - ၆၇ အထိ၊ မူလကဵမ္းႎႀင့္ တကၾ အဂႆလိပ္ ဘာသာဴပန္ႎႀင့္ မႀတ္စုမဵားပၝ ပူးတၾဲ၍ ထုတ္ေဝ ဖူးေသာ သပတ္ ရာဇဝင္ ဒေတာင္သၮိေရာင္ ေခၞ မင္းတုိႚ အေဳကာင္း ဟူသည့္ မၾန္ရာဇဝင္တၾင္ ႎုိင္ငံဴခားသား သေဘႆာသူ႒ကီး ကပၯီတာန္ ဇရာသည္ သံလဵင္၌ ၁၂ ႎႀစ္ မင္းမူ၍ အဝမင္း က သကရစ္ ၉၇၄ ခု၊ တန္ခူး လဆန္း ၈ ရက္ ဗုဒၭဟူး ေနႚတၾင္ လာေရာက္ တုိက္သည္ ပၝရႀိရာ၊ (JBRS, XII, I, 26 and 59) ထုိကပၯီတာန္ ဇရာသည္ Captain. General (Capitem General) ကုိ ဆုိလုိသည္။ ဒီဘရီတုိသည္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ ထံမႀ ထုိရာထူးကုိ ရယူ ခဲ့သည္လည္း မႀန္၏။ ထုိႚေဳကာင့္ C.O.Blagden က ငဇင္ကာ ဟူေသာ အမည္သည္ အဆုိပၝ ကပၯီတာန္ ဇရာမႀ ေ႟ၾႚေလဵာ၍ လာအံ့ေလာဟု ဳကံဆမိေဳကာင္းကုိ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ (JBRS, III, I, 80) ၌ တခၝက ေရးဖူးသည္။ (ဦးဝန္က စစ္တေခၝင္းနယ္ရႀိ ဒိယန္ဂၝ Dianga အရပ္ အမည္ႎႀင့္ ငဇကႆာ ဆင္ဆင္ရႀိသည္ဟု ေဴပာဖူး ပၝသည္။) ငဇင္ကာ၏ သားမယားတုိႚ အေဳကာင္း သိသမ႖ ေရးရေပဦးမည္။ ငဇင္ကာသည္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလီဇာဒီဆယ္ဒညႎႀင့္ လက္ထပ္ေဳကာင္းကုိ လည္းေကာင္း၊ (ဒီဖရိယာ ဒီဇူဇာ၏ စာအုပ္အတၾဲ ၃၊ စာမဵက္ႎႀာ ၂၃၈ - ၉ ဳကည့္၊) သားဆုိင္မၾန္ကုိ မတၨမစား သမီးႎႀင့္ ေပးစားသည္ကုိ လည္းေကာင္း (ဟက္ကလၾတ္ အတၾဲ ၁၀၊ ေဗာမစ္၏ ၁၆၀၀ ခရီးသၾား မႀတ္တမ္းဳကည့္)၊ အထက္က ေတၾႚခဲ့ရ႓ပီ။ ဤတၾင္ သံလဵင္၌ မင္းမူေသာ တဆယ့္ႎႀစ္ႎႀစ္ အတၾင္းမႀာပင္ ေဒၞညာလီဇာႎႀင့္ လက္ထပ္ဴခင္း၊ သားဆုိင္မၾန္ကုိ မယား ေပးစားဴခင္း ဴပႂသဴဖင့္ ဆုိင္မၾန္၏ အမိသည္ ေဒၞညာလီဇာ မဴဖစ္ႎုိင္ေခဵ။ ငဇင္ကာကုိ သံတံကဵင္ တင္ရာ ႎႀစ္ရက္ဳကာမႀ ေသသည္။ မယား ေဒၞညာလီဇာကုိ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္းက သိမ္းပုိက္ေတာ္မူမည္ အဳကံႎႀင့္ စင္ဳကယ္ေစရန္ ဴမစ္တၾင္းဝယ္ သုံးရက္ ထားခဲ့၏။ ႓ပီးမႀ ေရႀႚေတာ္သုိႚ သၾင္းလ႖င္ အမဵက္ေစာင္းမာန္ ခက္ထန္လႀ သဴဖင့္ အေစခံ က႗န္မ ႟ုိး႟ုိး အေနႎႀင့္ အဝသုိႚ ပုိႚလုိက္သည္။ သားဴဖစ္သူ ဆုိင္မၾန္ကုိလည္း မတၨမစားအား သတ္ရန္ ေစခုိင္းသဴဖင့္ သတ္ရသည္။ ဤမ႖ဴဖင့္ ငဇင္ကာ၏ အမဵႂိးအဆက္ ကုန္႓ပီဟု မဆုိသာေခဵ။ တုိင္းရင္းသူႎႀင့္ ရေသာ သားသမီးမဵား အေဳကာင္းကုိ ေကဵာက္စာ တခုတၾင္ ေတၾႚရ ဴပန္ပၝသည္။ (ဴမန္မာႎုိင္ငံ ကမၯည္း ေကဵာက္စာဝန္၏ ၁၉၁၅ ခု ႎႀစ္ပတ္လည္ အစီရင္ခံစာ၊ အပုိဒ္ ၃၃ ႎႀင့္ ဟာေဗ၊ ရာဇဝင္ စာမဵက္ႎႀာ ၁၈၉ ဳကည့္)။ ထုိေကဵာက္စာကား ဟင္သာတခ႟ုိင္ ကုန္းဴပင္ ႟ၾာ၏ေဴမာက္ ၂ ဖာလုံကၾာတၾင္ ရႀိေသာ သီတာ႟ၾာ၊ ဴမသိန္းတန္ ဘုရား၌ ရႀိပၝသည္။ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၈၇၁ ခုတၾင္ ေရးထုိးေသာ ေကဵာက္စာ ဴဖစ္ေသာ္လည္း အသင့္အတင့္ အားကုိး ေလာက္သည္ဟု ယူဆ မိပၝသည္။ ေကဵာက္စာ အတၪႂပၯတၨိကား သနားဖၾယ္လည္း ဴဖစ္သည္။ ရာဇဝင္တၾင္ လူသိနည္းေသာ အစိတ္အပုိင္းလည္း ဴဖစ္သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ မူရင္း အတုိင္း ေရးကူး ေဖာ္ဴပ လုိက္ပၝသည္။
ေဇယဵတု။ ဘုနာပရံ။ တံပဒီပတုိင္း။ ရတနာ။ ပူရ။ အင္းဝ ဴပည့္ရႀင္။ အေနာက္ သံလၾင္ မင္းတရား႒ကီးသည္။ ပဲကူး ဟံသာဝတီ႓မိႂႚတၾင္ ႓မိႂးက႗င္း သကၠရာဇ္ ၉၇၀ ဴပည့္။ ၁၂ ႎႀစ္ နန္းစံေသာ သံလၾင္႓မိႂႚသား ကုလား ငဇင္ဂၝ။ ေလာင္း႒ကိႂက္႓မိႂႚသူ ရခုိင္မ။ မိဖုရား ေစာသဒၭာ သားေတာ္ နႎၭဘရ သမီးေတာ္ သုပဘာေဒဝီ။ ဘုိးေတာ္။ မင္းေစာထၾတ္ တုိႚကုိ။ လက္ရ ဖန္းယူရာ၊ သံလၾင္႓မိႂႚသား ကုလား ေမာင္ဇင္ဂၝ ကုိသာ မိ၍။ ရာဇဝတ္ဴဖင့္ ကၾပ္ညၟပ္ေတာ္ မူသည္။ ဘုိးေတာ္ႎႀင့္ တကၾ။ မိဖုရား သၳီားတုိႚကုိ။ မမိ၍။ ဘုိးေတာ္ကား၊ မၾန္႓မိႂႚပုိင္ အေနာက္ေခဵာင္း လက္တက္သုိႚ ထၾက္ေပဵး တိန္းေရႀာင္ ပုံး၍ ေနေသာေဳကာင့္။ ဖုိးေတာ္ေခဵာင္း (ေခၞ) သည္၊ မိဖုရား ေစာသဒၬာသည္၊ သားေတာ္ နႎၬာဘရ။ သၳီးေတာ္ သုပဘာေဒဝီ တုိႚႎႀင့္ တကၾ ေလာင္းကဵႂိက္႓မိႂႚသုိႚ ထၾက္ေဴပး တိန္းေရႀာင္ ဴပံလာရာ၊ ကဵႂိက္ပၾင့္ပေဒၝ႓မိႂႚ၊ အေနာက္ေခဵာင္းကုံးဴပင္ ႟ၾာတၾင္ မိဘုရာသည္၊ ဖဵားေသာ ေရာဂၝႎႀင့္ ေသေလ၏ သားႎႀင့္ သၳီး ေမာင္ႎႀမ ႎႀစ္ေယာံတုိႚကုိ၊ ဓညဝဒီ အမတ္ သူထိန္ႎႀင့္ ေတၾႚ၍ ေကာက္ယူ ေမၾး၍ ႒ကီးေမဵာက္ေသာ ကာလ ဘုံမ္ပညာ လကၡဏာႎႀင့္ ဴပည့္စုံသဴဖင့္၊ မင္း႓မိႂးမႀန္း သိ၍ ဗုိ (ဘာ) စု႟ုံး (႓ပီ) လ႖င္ သကၠရဇ္၊ ၉၈၅ ခုႎႀစ္ တပုိႚတၾဲလဆန္း ၅ ရက္ ၆ ကဵာေနႚ ကဵႂိက္ယသီ႓မိႂႚကုိ တည္၍၊ နႎၬဘရသုဘာေဒဝီ ၎ေမာင္ႎႀမ ႎႀစ္ေယာက္တုိႚကုိ မင္းေမ႖ာက္၍ နန္းစံေစ၏။ မၾန္တုိႚဘာသာ၊ ကဵႂိက္ရသီ႓မိႂႚကုိ ဴမမၳာဘာသာ သီတာ႓မိႂႚ ေခၞ၏။ ထုိအေဳကာင္းကုိ အေနာက္ဘက္ သံလၾင္ မင္းတရား ဳကားသိေတာ္ မူလ႖င္၊ ဖမ္းယူအံ့ဟု တက္ေတာ္မူ၍၊ ၎ေမာင္ႎႀမ ႎႀစ္ေရာက္ တုိႚသည္၊ ကဵႂိက္သထုံ လႀံဒၝး႓မိႂႚ အနီး ေဂၝင္ေပၝင္႒ကီးတၾင္ ႟ၾာသုိႚ ထၾက္ေဴပး တိန္းေရႀာင္ ပုံး၍ ေနကဵေလ၏။ ၎သံလၾန္ မင္းတရားကဵီးသည္ မေတၾႚ၍ ပဵံလီသည္ေနာက္ သကၠရာဇ္ ၉ (၈)၆ ခု တကူးလ အတၾင္း မင္းသား၊ မင္းသၳီး ႎႀစ္ေယာက္တုိႚသည္ မိမိေနရင္း၊ သီတာ႓မိႂႚသုိႚ ပဵံလာရာ အင္ဂပူ႓မိႂႚ အေနာက္ေတာင္ ေပၞတၾင္ ေခတၨခန္ ႓မိႂႚတီ၍ ၃ ႎႀစ္ နန္းစံ႓ပီးမႀ သီတာ႓မိႂႚသုိႚ ကဆုံ လေကဵာ္ေကဵာ္ ၁၂ ရက္ တနဂႆေႎၾေနႚ ပဵံေရာက္ေတာ္ မူ၍ သကၠရာဇ္ ၉၈၉၊ ခုႎႀစ္ တေပၝင္းလဆန္း ၇ ရက္ ေသာကဵာေနႚတၾင္၊ နန္းဦးဘုရား၊ ကူနီဘုရားကုိ၊ တကဵိမ္ တည္တယ္၏၊ ၎ေနာက္ သုပဘာ ေဒဝီ မည္ေသာ မင္းသမီးသည္၊ အညီန္ဧးရင္ ကစားရား ဴဖစ္ေသာ တုံပဵင္ေတာင္မူဇာ ေပၞတၾင္ ေ႟ၿဒန္းဦး ဘုရားကုိ တည္၏။ ထုိေနာက္ သကၠရာဇ္ ၉၉၉ ခု ဴပာသုိလ အတၾင္း ပဵင္းစၾာေသာ ေဘးတုိး ရင္ကဵတ္နာႎႀင့္ ေမာင္နႎၬဘရ နတ္႟ၾာ စံေလ့၏ ကဵံရစ္ေသာ အေလာင္းကုိ ေ႟ၿနန္းဦး ဘုရား ဘီနပ္ေတာ္၊ ပန္းတင္ကုံနားတၾင္ သံစကာ နံသာဒင္းတုိႚႎႀင့္ သင္းကဵႂိ၏။ ၎ေနာက္ တေပၝင္းလဆန္း ၁ ရက္၊ ႎႀမေတာ္၊ သုပဘာေဒဝီ မင္းသမီးသည္၊ ေမာင္ေတာ္ကုိ လၾန္ႚဆၾပ္ေသာ စိပ္ႎႀင့္ ပဵင္းစၾာ ဖဵား၍ နတ္႟ၾာစံ၏။ ၎ အေလာင္းေတာ္ကုိ ေ႟ၿသား(တ)လာ မိဖုရား အသုံးအေဆာင္ႎႀင့္ ကုံပဵင္ ေတာင္ပူဇာ ေပၞတၾင္၊ သုမ္မိရ ဇာပနာကုိ၊ သင္ကဵႂိမူတထား၏ ၎မင္းသား ေမာင္ႎႀင္းမ တုိႚသည္၊ တိတ္ပၝးေသာ အယူႎႀင့္၊ နတ္စိန္ ဴဖစ္၏။
ယင္းနတ္ ေမာင္ႎႀမကုိ သီတာ ေမာင္ႎႀမဟု ေခၞ၍ ပုသိမ္ အေနာက္ေခဵာင္း ငၝးသုိင္းေခဵာင္း ေလးမဵက္ႎႀာ နယ္သူနယ္သား တုိႚက ကုိးကၾယ္ ပူေဇာ္ဳကသည္။ ငဝံဴမစ္ ေခၞ အေနာက္ေခဵာင္း ဴမစ္ေရလ႖ံခဵိန္ မုိးအခၝ၌ ေလႀပၾဲ အ႒ကီးအကဵယ္ ကဵင္းပ၍ နတ္ပၾဲ လုပ္သည္။ တပၝတည္း ဴမသိန္းတန္ ဘုရားပၾဲလည္း လုပ္႓မဲ ဴဖစ္ပၝသည္။ အထက္ ေဖာ္ဴပပၝ ေကဵာက္စာကုိ သီတာနန္းဦး ဘုရား ဴဖစ္ေသာ ဴမသိန္းတန္ ေစတီကုိ ၁၈၇၁ ခုႎႀစ္က ဴပႂဴပင္ေသာ ဘုရားတကာ (ဖုိးလၾန္းေဘဵ) ဘုရားအမ (မဒၾန္းေအာင္) တုိႚက ေရးထုိးခဲ့သည္။
ဘရင္ဂဵီ ဘာသာဝင္ ေပၞတုဂီ အမဵႂိးသား ဴဖစ္၍ သံလဵင္တၾင္ မင္းမူခဲ့ေသာ ဒီဘရီတုိႚ၏ သားႎႀင့္ သမီးသည္ သီတာ ကုန္းဴပင္တၾင္ နတ္စိမ္းဴဖစ္၍ နယ္သူနယ္သား တုိႚ၏ အပူအေဇာ္ အပအသကုိ ခံယူလဵက္ ရႀိသည့္ အရာမႀာလည္း အံ့ဳသဖၾယ္ တရပ္ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိခဵင္ ပၝေတာ့သည္။
မႀတ္ခဵက္ ။ ။ ေဖာ္ဴပပၝ ေကဵာက္စာကုိ က႗န္ေတာ္ ငယ္စဥ္က နတ္ပၾဲ သၾားရင္း ကူးယူ ခဲ့ဖူးေသာ္လည္း သီတာ၏ အေရႀႚေတာင္ေထာင့္ ငၝးမုိင္ခန္ႚ အကၾာတၾင္ ရႀိေသာ ငၝးသုိင္းေခဵာင္း ေနအိမ္ကုိ ေသာင္းကဵန္းသူတုိႚ ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္က မီး႟ႁိႚ ဖဵက္ဆီးသည္တၾင္ ပၝသၾားသဴဖင့္ ပၝေမာကၡ ဂဵီ၊ အိပ္ခဵ္၊ လုစ္ ထံမႀ တဆင့္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပရပၝေဳကာင္း။
ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း
▪ - ¤ - ▪
ငဇကႆာႎႀင့္ သီတာ
ယေနႛ ထက္တိုင္ ကဵန္ရႀိ ေနေသးတဲ့ အင္းဝ နန္းေတာ္၏ နန္းဴမင့္ေမ႖ာ္စင္။
ငဇကႆာႎႀင့္ သီတာ
ငဇင္ကာ ဟူသည္၊ ဒီဘရီတုိ (Filip de Brito Nicote) ပင္ ဴဖစ္သည္ဟူေသာ အမဵား အယူအဆ မႀားေလဟန္၊ မႎၩေလး ပိဋကတ္ေတာ္ ဴပန္ႚပၾားေရး ပုံႎႀိပ္တုိက္မႀ၊ (၁၉၅၃ တၾင္) မႎၩေလး တကၠသုိလ္ သုေတသန အဖၾဲႚ စာစဥ္ (၂) အဴဖစ္ဴဖင့္ ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝေသာ၊ ပၝေမာကၡ ဦးခဵမ္းဴမ တည္းဴဖတ္သည့္ ေတာင္ငူဘုရင္ နတ္ရႀင္ေနာင္ဆုိရတုမဵား စာအုပ္၊ နိဒၝန္း စာမဵက္ႎႀာ ၂၆ မႀ ၂၈ ထိ 'ကုလား ငဇင္ကာ' ဟူေသာ စာပုိဒ္၌၊ ေရးသား ပၝရႀိသည္။ ဦးခဵမ္းဴမပင္၊ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္က ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း အတၾက္၊ အဆုိပၝ ရတုမဵားကုိ တည္းဴဖတ္ ေပးခဲ့စဥ္ ကလည္း၊ အထက္ပၝ အယူအဆကုိ နိဒၝန္း၌ တင္ဴပ ခဲ့သည္ဟု ထင္ပၝသည္။ ဦးခဵမ္းဴမသည္ ရန္ကုန္ သူရိယတုိက္မႀ ၁၉၁၈ ခု ပုံႎႀိပ္သည့္၊ ဘုရင္ဂဵီ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ေဒၝင္ဘီနာရႀႃႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ သီရိေဇတရတ္ေကဵာ္တုိႚ ဘာသာဴပန္ေသာ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ကုိ ကုိးကားလဵက္၊ ငဇင္ကာ ဟူေသာ အမည္သည္ မူရင္း ဇၾင္ကာကူမႀ ဴဖစ္ေပၞလာေသာ အမည္ဴဖစ္၍၊ ဒီဘရီတုိ ဆုိသူႎႀင့္ မဆုိင္ဟု ေရးသားဴခင္း ဴဖစ္သည္။
ထုိႚေဳကာင့္၊ မူလ ဴဖစ္ေသာ ေပၞတုဂီ ရာဇဝင္၌ ရႀာေဖၾေသာ အခၝတၾင္၊ ေအာက္ပၝအတုိင္း ေတၾႚရပၝသည္။ စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၀ အပုိဒ္ ၈၄။
ဂုိဝၝ စစ္ဘုရင္က၊ ေပၞတုဂီမင္း အံတရိတ္ အမိန္ႚအမႀာ ပၝခဵက္ အတုိင္း၊ တုိက္သေဘႆာ ၁၂ စင္းတၾင္၊ ေသနတ္၊ အေဴမာက္၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ ဆန္ေရ အလုံအေလာက္ႎႀင့္၊ ဒီဘရီတူကုိ ဗုိလ္မႀႃး ခန္ႚ၍၊ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၅၇၀ ဴပည့္၊ သကၠရာဇ္ ၉၃၂ ခု တၾင္၊ ဂုိဝၝ႓မိႂႚမႀ ရခုိင္သုိႚ ခဵီသၾား လုပ္ဳကံ ေစသည္။
ယင္းသုိႚ ေစလၿတ္ဴခင္း ခံရေသာ ဗုိလ္မႀႃး ဒီဘရီတူသည္၊ စစ္႟ႀႂံး သဴဖင့္ ဂုိဝၝသုိႚ ဴပန္အေရာက္တၾင္ အကၾပ္မဵက္ ခံရသည္ ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ မိမိဘာသာ အဆုံး စီရင္သည္ ဟူ၍ လည္းေကာင္း အဆုိ ႎႀစ္မဵႂိး ရႀိဳကေသာ္လည္း ဤတၾင္ပင္ ဒီဘရီ၏ ဘဝ လမ္းဆုံး၍၊ ၎ႎႀင့္ သံလဵက္ႎႀင့္ သက္ဆုိင္သူ၏ အေဳကာင္းကုိ၊ ဤ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၈ အပုိဒ္ ၈၇ ၌ …
ဂုိဝၝ စစ္ဘုရင္က၊ ပဲခူးတုိင္း ဴပည္တဴပည္သုိႚ အဳကည့္အ႟ႁ အရႀာအေဖၾ အဴပႂအစု ဇၾင္ကာကူကုိ ဗုိလ္မႀႃး ခန္ႚထား၍၊ သေဘႆာ ၁၂ စင္းတၾင္ အေဴမာက္၊ ေသနတ္၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း၊ အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ ဆန္ေရ အလုံအေလာက္ႎႀင့္၊ ကုလား သုိးေဆာင္းတုိႚ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၆ ခု၊ ဴမန္မာတုိႚ သကၠရာဇ္ ၉၆၈ ခုတၾင္ ဂုိဝၝ႓မိႂႚမႀ ပဲခူးသုိႚ ခဵီလာသည္။
ဟု ေဖာ္ဴပ၏။ ယင္းအေထာက္အထားမဵား အရ ဆုိလ႖င္ ဒီဘရီတူႎႀင့္ ဇၾင္ကာတူ တဦးစီ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိရမည္ကဲ့သုိႚ ရႀိသည္။
ေပၝတု ဂီရာဇဝင္၌ ပၝသည့္ အတိုင္း၊ သံလဵင္ တည္ပုံႎႀင့္ ပဵက္ပုံကုိ ဆက္လက္၍ ေဖာ္ဴပဦးသည္။ ဇၾင္ကာကူသည္၊ ဦးစၾာ ပထမ ရခုိင္မင္းထံ ဝင္သည္။ ပေဂၝႎုိင္ငံ၌ အေဴခစုိက္၍ ဆိပ္ကမ္း ေဆာက္ခၾင့္ ဴပႂသင့္ေဳကာင္း၊ ရခုိင္မင္းက ပဲခူးမင္းသုိႚ ေထာက္ခံစာ ေရးေပးလ႖င္ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾန္ကာကူက … ေမတၨာစာ ေပးလုိက္သည့္ အရာမႀာ အလၾန္ေကာင္းသည္ပင္ ဴဖစ္ေတာ့သည္။ သာသာယာယာ အခၾင့္ ေပးလ႖င္လည္း ေကာင္းေတာ့သည္။ အကယ္၍ မေပးဘဲ ေနခဲ့လ႖င္လည္း၊ ေလဵာ့မည္ မဟုတ္။ စစ္ဘုရင္က မိန္ႚမႀာ လုိက္သည့္ အတုိင္း၊ ႎုိင္ေအာင္ယူ၍ ေနမည္ပင္ ဴဖစ္သည္ဟု ေဴပာဆုိ၍၊ ပဲခူးဴပည္ သံလ႖င္ အရပ္သုိႚ လၿင့္သၾား ဆုိက္ေရာက္ ေလသတည္း။
(စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၈၉၊ အပုိဒ္ ၈၈)
ထုိသုိႚ၊ ေပၝတုဂီက သံလဵင္၌ ေနထုိင္ ဴပႂစု၍ ေရာင္းဝယ္ လုိသည္ကုိ၊ မေဂၝမင္းက ဝမ္းသာစၾာ လက္ခံပၝသည္။ သုိႚေသာ္၊ ရႀမ္းစစ္ကုိ ကူ၍ ႎႀိမ္ႎႀင္းေပးပၝ ဆုိသဴဖင့္ ကူညီရ၏။ ရႀမ္းတုိႚ ေဴပးလ႖င္၊ ပေဂၝမင္း အားရ၍ ေနလုိရာ ေနပၝေတာ့ဟု ခၾင့္ေပးသည္။
ထုိအခၝ ေပၝတုဂီ ဗုိလ္မႀႃးက က႗ႎု္ပ္ ႒ကိႂက္ရာ အရပ္တၾင္ ေနပၝမည္၊ က႗ဲေရ တခဵပ္ရာမ႖ေသာ နယ္ေဴမကုိ ေပးပၝဟု ေတာင္းဆုိလ႖င္၊ ပဲခူးမင္းက၊ အမႀတ္မထင္ ယူေတာ့ဟု အခၾင့္ေပးသည္။ ထုိသုိႚ အခၾင့္ရလ႖င္ က႗ဲေရ တခဵပ္ကုိ ေသးေသးမ႖င္မ႖င္ လႀီး၍၊ သံလဵင္ အရပ္တၾင္ ကုန္းေကာင္းရာမႀာ တုိင္းတာ၍ ယူသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၁၉၉၊ အပုိဒ္ ၈၉)
ယင္းသုိႚ စဥ္းလဲေသာ္လည္း မူလ ကတိရႀိသည္ တေဳကာင္း၊ ရႀမ္းတုိႚကုိ တုိက္ခုိက္ေပးသည့္ ေကဵးဇူး ရႀိသည္ တေဳကာင္း၊ ေပၝတုဂီတုိႚ၏ လက္နက္ အင္အားကုိ ေလးစားသည္ တေဳကာင္း၊ ထုိအေဳကာင္းတုိႚေဳကာင့္ ပေဂၝမင္းက မကန္ႚမကၾက္၊ ႓မိႂႚတည္ရာ၌ပင္ လူသူ မေလာက္မင ရႀိသည္ကုိ ကူညီ ေပးသဴဖင့္၊ ေဴခာက္လႎႀင့္ ႓မိႂႚ႓ပီး၏။
သံလဵင္ ႓မိႂႚကုိလည္း၊ ထုိအခၝ ကာလတၾင္ ႓မိႂႚတည္ ဗိသုကာ ဇၾန္သရယိန၊ စီရင္ ဴပသ တည္လုပ္သည္ ဴဖစ္၍ ဗိသုကာ အမည္အတုိင္း သရယိန တၾင္သည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၀၊ အပုိဒ္ ၈၉)
ဤသုိႚ၊ သံလဵင္တၾင္ ေပၝတုဂီတုိႚ အေဴခစုိက္ မိလ႖င္၊ ရခုိင္မင္းက ေဳကာက္႟ၾံႚစိတ္ ဴဖစ္လာသဴဖင့္ တုိက္ဖဵက္ ေစသည္။ ရခုိင္တုိႚ စစ္႟ႁံး၍ စစ္ဦးစီး ရခုိင္ မင္းသားလည္း အဖမ္း ခံရသည္။ သုိႚေသာ္ ေကာင္းမၾန္စၾာ ထား၍ ရခုိင္မင္းက အေကဵအေအး ေဴပာဆုိ ေတာင္းပန္ သဴဖင့္၊ ဴပန္၍ လၿတ္လုိက္သည္။ ဤအတၾင္းဝယ္၊ အဝမင္းက ေတာင္ငူမင္းကုိ ဖမ္းယူ႓ပီးမႀ၊ ေတာင္ငူ၌ပင္ လက္ေအာက္ခံမင္း ဴပႂေစဴပန္ရာ ေတာင္ငူမင္းက သံလဵင္ကုိ အကူအညီ ေတာင္းသည္။ ဂုိဝၝမႀ ခၾင့္ဴပႂခဵက္ကုိ ေတာင္းခံ၍၊ ရခုိင္တၾင္ ရႀိေသာ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား အားလုံးကုိ စု႟ုံး ေခၞယူ၍၊ ဇၾန္ေဒကရ သီယာ ဆုိသူကုိ အမႀႃးထားလဵက္ ေတာင္ငူသုိႚ ခဵီေစသည္။ ေတာင္ငူကုိ ရလ႖င္ နတ္ရႀင္ေနာင္ႎႀင့္ လူ ၃,၀၀၀ ေကဵာ္ သံလဵင္သုိႚ ပၝလာသည္။ အဝမင္းက ေတာင္ငူကုိ တုိက္ေစလ႖င္ အေဴမာက္ ေသနတ္ ထူထပ္ လႀေသာေဳကာင့္၊ ကာလ ဳကာဴမင့္စၾာ ႓မိႂႚအနီးအနား ကုိမ႖ မခဵဥ္းကပ္ႎုိင္ ရႀိရသည္။ ႓ပီးမႀ -
ဴမန္မာတုိႚက ေဴမကုိ တူးဆၾ၍ ခဵဥ္းကပ္သည္။ ႓မိႂႚ အနီးအပၝးသုိႚ ေရာက္လ႖င္ တၾင္းထဲမႀ ေနသည္ဴဖစ္၍၊ အေဴမာက္ခင္း မသာ ရႀိသည္တၾင္ ေပၝတုဂီ တုိႚက (၈၇ နတ္) ႎႀင့္ ပစ္လ႖င္ တၾင္းထဲမႀာ (၈၇ နတ္) ကၾဲ၍ လူအမဵား ထိခုိက္ ေသဆုံးသည္တၾင္၊ မဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္ စစ္သည္တုိႚ သတိရ၍ တၾင္းကုိ ပဵဥ္မုိးသည္။ ညည့္/ေနႚ မေနမနား တုိက္ခုိက္ရသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၇၊ အပုိဒ္ ၉၄)
ယင္းသုိႚ တၾင္းေအာင္းေသာ္လည္း ခဵမ္းသာရာ ရဳကသည္ မဟုတ္ေခဵ။ ေပၝတုဂီတုိႚက ဗုိလ္မႀႃး ဇၾန္ကာကူ ကုိယ္တုိင္ ေခၝင္းေဆာင္လဵက္ နတ္သ႖င္ေနာင္ နံနက္ ၄ ခဵက္မတီးမီ အေရႀႚ တံခၝးက ထၾက္၍၊ ႓မိႂႚနား ပတ္လည္ ကဵႂံးကဲ့သုိႚ တူး႓ပီးလ႖င္၊ တၾင္းထဲမႀာ ရႀိေနသည့္ တပ္ရင္းသုိႚ ေရာက္လ႖င္ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္တုိႚ တစ္ေယာက္မ႖ မသိဳက။ ေပၝတုဂီတုိႚ ဳကည့္လ႖င္ တၾင္းတၾင္ ပုန္းလဵက္ ကာလဵက္ ေနသည့္ အရာမဵားကုိ မဴမင္ရေသာေဳကာင့္၊ ေသနတ္ တခဵက္ ပစ္ေဖာက္သည္တၾင္ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္တုိႚ၊ ႓ဖိႂး႓ဖိႂးဖဵဖဵ ထ႔က ဟစ္ေဳကာ္ ေခၞဳကလ႖င္၊ လႀည္းရထား အေဴမာက္ (၈၇ လက္) ေသနတ္ ပၝသမ႖ တိုႚကုိ မရပ္မဆုိင္း မေနမနား၊ လက္ဝဲ လကဵ္ာ ေတာင္ ေဴမာက္ ကဵႂံးေဴမာင္း (ကဲ့သုိႚ) တၾင္းတူးေနသည့္ တေလ႖ာက္ကုိ ပစ္ေဖာက္ ေလလ႖င္၊ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ ရဲမက္တုိႚ ကဵႂံးတၾင္းတၾင္ အမဵား ထိခုိက္ ေသဆုံးဳက၍ မရပ္မခံႎုိင္ လၾတ္မိလၾတ္ရာ တက္ေဴပး ဆုတ္ခၾာ ဳကရသည္။ တၾင္းေအာင္း ေနသမ႖ လူတုိႚတၾင္ အနည္းငယ္မ႖သာ လၾတ္သည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၈ - ၉၊ စာပုိဒ္ ၉၅)
သုိႚေသာ္…ေဴမာက္မဵက္ႎႀာက ဴမန္မာတုိႚ ထံသုိႚ စစ္ကူ လာသဴဖင့္ ေပၝတုဂီ ႓မိႂႚတၾင္းသုိႚ ဴပန္၍ ဝင္ခဲ့ရသည္။ ဤတုိက္ပၾဲတၾင္ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူ၏ ေပၝင္၌ ေသနတ္ဒဏ္ရာ အနည္းငယ္ ရသည္။ ရန္သူ အင္အားႎႀင့္ ႎႁိင္းစာလ႖င္ ေပၝတုဂီ အင္အား နည္းလႀသည္ကုိ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူ ေဴပာသည့္ အေနဴဖင့္ က႗ႎု္ပ္တုိႚ လူအင္အားႎႀင့္ မင္းမဟာ ဓမၳရာဇာ၏ လူအင္အားကုိ ငလၾင္ ငဴပင္ ကဵင္းပ၍ တုိက္ရသည့္ အရာ၊ လင္ပန္းနား ဆားစု ခန္ႚမ႖သာ ရႀိေခဵသည္။ လက္ခုပ္ႎႀင့္ ကဵႂံး၍ ယူေသာ္လည္း ရလၾယ္ ခမန္းပင္ ရႀိေခဵသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၀၉၊ စာပုိဒ္ ၉၆)
ဟု ေဖာ္ဴပထားသည္။ ထုိအတၾင္း ပေဂၝမင္း လူႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္း လူမဵားကလည္း စိတ္ဓာတ္ ကဵဆင္းလဵက္ ရန္သူဘက္သုိႚ ေဴပးဝင္သည္လည္း အမဵား ရႀိသည္။ ေတာင္ငူမင္းကုိ အပ္လ႖င္ စစ္ေဴပ ႓ငိမ္းမည္ဟု ကမ္းလႀမ္း လာသည္ကုိလည္း ဴငင္းဆုိ လုိက္၏။ ဤသုိႚ ဒုကၡ ေရာက္လဵက္ ရႀိစဥ္ ကမ္းတၾင္ ဆုိက္ကပ္ ထားေသာ သေဘႆာ ႎႀစ္စင္းလည္း မီးေဘာင္လၿတ္၍ မီးတုိက္ သဴဖင့္ ပဵက္စီး ဆုံးပၝးရသည္။ စစ္တေကာင္းမႀ ေလမသင့္၍ ရခုိင္သုိႚ ေရာက္လာေသာ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား မာရကဵစ္ ဓေမၳက သံလဵင္ သတင္းကုိ ဳကားလ႖င္ ကူညီရန္ မိမိ သေဘာဴဖင့္ ခရီး ဆက္လက္ လာသည္ မႀာလည္း ဴမန္မာတုိႚက လႀည့္ဴဖား ဖမ္းယူသည္။ ႓ပီးမႀ ဖမ္းမိသူတုိႚကုိ နား၊ ႎႀာ ဴဖတ္၍ စာဆၾဲကာ ေလႀငယ္ႎႀင့္ သံလဵင္သုိႚ ေမ႖ာလုိက္သည္။ ဤမ႖ ရက္စက္သည္ကုိ ဴမင္လ႖င္ ေတာင္ငူမင္းသည္ စိတ္နာ၍ ငၝလည္း ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသားတုိႚ အသင္းဝင္ ဴဖစ္လုိသည္ ဆုိသဴဖင့္ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ႟ုဇာ႟ူႎႀင့္ အံေတာ္နီ အာလေမတူ ႎႀစ္ပၝးတုိႚက ခရစ္ဘာသာဝင္ ဴဖစ္ေအာင္ ေဆာင္႟ၾက္၍ ေပးရသည္။
သံလဵင္ ႓မိႂႚတၾင္းသားတုိႚ အင္အား ကုန္ခမ္း၍ လာသည္ မႀန္ေသာ္လည္း ၁၆၁၂ - ခု၊ ႎႀစ္သစ္ကူးေနႚတၾင္ ဴမန္မာတုိႚ ေဴမာက္မဵက္ႎႀာမႀ တက္၍ ႓မိႂႚတၾင္းသုိႚ လူ ၁၅၀၀ ေကဵာ္ ဝင္မိေသာ္လည္း ဝင္မိသမ႖ တေယာက္မကဵန္ ေသရသည္။ ထုိႚေနာက္ ၃ ရက္ဳကာလ႖င္ ႓မိႂႚတၾင္းမႀ ပေဂၝသား တုိႚဟု ထင္ရေသာ လူတစုက ညအခဵိန္ အေရႀႚတံခၝးကုိ ဖၾင့္ေပးသဴဖင့္ ႓မိႂႚေပၝက္၍ ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ နတ္သ႖င္ေနာင္ တုိႚကုိ ဖမ္းမိသည္။ သံလဵင္တၾင္ ဇၾင္ကာကူ ႒ကီးစုိး ေနသည္မႀာ ၆ ႎႀစ္ႎႀင့္ ၃ လေကဵာ္ ဳကာသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၆၊ အပုိဒ္ ၁၀၃)
ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ နတ္သ႖င္ေနာင္ တုိႚကုိ တေနႚ တည္းပင္ ကၾပ္မဵက္ရာ ရဲဝံ့စၾာ အေသခံဳကသည္။ သံလဵင္ တုိက္ပၾဲမႀာလည္း ၂ လေကဵာ္ ဳကာသည္။ တုိက္ပၾဲ အေဳကာင္းကုိ ထုိက္တန္သည့္ အေလဵာက္ ေပၝတုဂီတုိႚ၏ အစၾမ္းကုိ ေဖာ္ထုတ္လဵက္ ဤသုိႚ ေရးခဲ့၏။
ေပၝတုဂီ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူမႀာ ကုလားဴဖႃ ၅၃၀၊ (ကပၯလီ) ၅၀၀၊ လူေပၝင္း ၁၅၀၀ ႎႀင့္ သုိႚစင္ အဓိပတိ ဴမန္မာ ရႀင္ဘုရင္ကုိ ဳကည္းေဳကာင္း ေရေဳကာင္း၊ ဆင္လုံး ဴမင္းရင္း ရဲမက္ ဗုိလ္ပၝ မေရမတၾက္ ႎုိင္ေသာ တပ္အေပၝင္း တုိႚႎႀင့္ ၂ လ ေကဵာ္ခန္ႚ ဆီးခံ တုိက္လႀန္သည္ အရာ ေဴပာပ၍ မကုန္ႎုိင္ေအာင္ပင္ ရႀိေပသည္။
(စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၇၊ အပိုဒ္ ၁၀၃)
ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ကုိ ကုိးကားလဵက္ ဦးခဵမ္းဴမက ဒီဘရီတူႎႀင့္ ဇၾင္ကာကူ တုိႚမႀာ တဦးစီ ဴဖစ္၍ သံလဵင္တၾင္ တပ္စၾဲလဵက္ နတ္သ႖င္ေနာင္ႎႀင့္ ပူးတၾဲကာ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္းကုိ ရန္စစ္ဖက္ ႓ပိႂင္ဝံ့သူကား ဇၾင္ကာကူ ဆုိသူ ဴဖစ္သည္ဟု စတင္ ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့ေသာ္လည္း ေရႀးအထက္ေကဵာ္ ကာလက စ၍ ရာဇဝင္ သုေတသီ တုိႚက ဦးခဵမ္းဴမ ကဲ့သုိႚ မယူဆ ဳကေခဵ။ ဤေနရာတၾင္ ေပၝတုဂီ ဘာသာဴဖင့္ ေရးသားထားေသာ ေခတ္႓ပိႂင္ မႀတ္တမ္း တုိႚကုိ ရႀာေဖၾ ရရႀိႎုိင္ပၝမူ အထူး ေလဵာကန္ သင့္ဴမတ္မည္ ဴဖစ္ေသာ္လည္း အခုိက္အတန္ႚ အားဴဖင့္ လက္လႀမ္း မီႎုိင္ပၝေသာေဳကာင့္ စု႟ုံး၍ ရႎုိင္သမ႖ေသာ တစ္ဆင့္ စကား မႀတ္တမ္း အေထာက္အထား တုိႚကုိသာ တင္ဴပ ႎုိင္ပၝသည္။
ပထမဆုံး တင္ဴပ လုိသည္ကား ၁၈၂၉ - ခုႎႀစ္က လစ္ဘၾန္တၾင္ ပုံႎႀိပ္ေသာ ပေဂၝ ႎုိင္ငံအေဳကာင္း အကဵဥ္း ေဖာ္ဴပခဵက္ စာအုပ္ပၝ အေဳကာင္းအရာတုိႚ ဴဖစ္ပၝသည္။ ဤစာအုပ္မႀာ မူလအားဴဖင့္ စပိန္ ဘာသာႎႀင့္ ၁၆၁၇ ခု ကပင္လ႖င္ လစ္ဘၾန္မႀ ထုတ္ေဝခဲ့ဖူး (J.l.Ma Callum: "Olk Kingdom of Pegu". JBRS XXIII. Iii. 130 တၾင္ ဳကည့္ပၝ) ရာ စာေရးသူ၏ အမည္ကား Manuelde Abreu Mousinho ဴဖစ္၏။ ယင္းကုိ ေပၝတုဂီ ဘာသာဴဖင့္ ၁၈၂၉ တၾင္ ထပ္မံ ပုံႎႀိပ္လဵက္ ထုိမူမႀ တဆင့္ Alexander Macgocgor က အဂႆလိပ္ ဘာသာဴပန္၍ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္တၾင္ ထည့္သၾင္း ခဲ့ပၝသည္ (JBRS XVI, ii. 101-38)။ အခဵႂပ္အားဴဖင့္ ၁၆၁၇ ခုႎႀစ္ကပင္ ပထမ ပုံႎႀိပ္ဖူးေသာ စာအုပ္ ဴဖစ္ဴခင္းေဳကာင့္ ေခတ္႓ပိႂင္ မႀတ္တမ္း အဝင္အပၝပင္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ယင္းစာအုပ္ အရ ဆုိင္ရာ အခဵက္အလက္ မဵားကုိ ေအာက္၌ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
ေပၝတုဂီႎုိင္ငံ ေဒၝေရာမိေညာနယ္သား ဆာလ္ဗာေဒၝရိေဘေရာ ဒီဇူဇာသည္ စင္စစ္အားဴဖင့္ သံလဵင္ကုိ တည္သူ ဴဖစ္ပၝသည္။ ၎သည္ အိႎၬိယ၌ ခုနစ္ႎႀစ္၊ သီဟုိဠ္၌ ေဴခာက္ႎႀစ္ အမႁထမ္း႓ပီး ကပၯတိန္ ရာထူး အထိ ႒ကီးဴမင့္ ႓ပီးသည့္ေနာက္ ေပၝတုဂီသုိႚ အဴပန္တၾင္ ေလမုိး အခန္ႚမသင့္ သဴဖင့္ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ဇၾန္လတၾင္ သံလဵင္ ဆိပ္သုိႚ ေရာက္လာရာ ပေဂၝမင္းက ေတာင္ငူမင္းကုိ အညံ့ခံ ႓ပီးသည္မႀာ တဆယ့္ ရႀစ္ရက္မ႖သာ ရႀိေသးေဳကာင္း ေတၾႚရသည္။ ထုိအခဵိန္၌ ရခုိင္မင္းလည္း ေလႀ႒ကီး ေလႀငယ္ တရာမ႖ႎႀင့္ သံလဵင္တၾင္ ရႀိေနလဵက္ ထုိမင္း၏ ထံပၝးတၾင္ အမႁထမ္းလဵက္ ရႀိေသာ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား တုိႚကုိ ေတၾႚရႀိရ၏။ ယင္းတုိႚအနက္ ထင္ရႀားသူကား ဖိလစ္ဒီဘရစ္တုိ ဒီနိကုိေတ (Filip de brito denicote) ပင္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ထုိသူမႀာ လစ္ဘၾန္ ႓မိႂႚသားဴဖစ္၍ ေ႟ၿတုိက္စုိးဟု အနက္သေဘာ သက္ေရာက္ေသာ ဆန္ဂၝဘၾဲႚကုိ ခံယူသူ ဴဖစ္ပၝသည္။ ရခုိင္မင္း၏ ေကဵးဇူးေတာ္ကုိ ခံယူလဵက္ ဤအရပ္ ေဒသတုိႚ၌ အႎႀစ္ ႎႀစ္ဆယ္မ႖ ကုန္သၾယ္ ေနသူလည္း ဴဖစ္သည္။ ဤအရပ္၌ မက္ေမာစရာကား ပင္လယ္ကူး သေဘႆာေဆာက္ရန္ က႗န္းသစ္ ေပၝဴခင္းဴဖစ္ရာ ယခုကဲ့သုိႚ ဴပည္႟ၾာ မ႓ငိမ္မသက္ ရႀိစဥ္ အခၾင့္ေကာင္း ယူ၍ ေနရာ ယူလ႖င္ ရႎုိင္ေဳကာင္းကုိ ဒီဇူဇာႎႀင့္ ဒီဘရီနိတုိ တုိႚ စကား စပ္မိဳကသည္။ ဒီဘရီတုိက ရခုိင္ မင္းထံ၌ ကုန္ေလႀာင္႟ုံ အခၾင့္ ယူေပးေသာ အခၝတၾင္ ဒီဇူဇာက ေဴမႎႀင့္ သစ္ကုိ သုံး၍ ခံတပ္ တခုကုိ စတင္ ေဆာက္ခဲ့သည္။ ဤအတၾင္းဝယ္ ပေဂၝမင္း၏ ဘၸာကုိ ရခုိင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတုိႚ ခၾဲေဝ ယူေရး အတၾက္ ေ႟ၿတုိက္စုိး ဴဖစ္သူ ဒီဘရီတုိကုိ ေတာင္ငူသုိႚ ေစလၿတ္သဴဖင့္ ေဴခာက္လဳကာမ႖ သၾားခဲ့ရ ေသးသည္။ ပသီဘာသာဝင္ တုိႚက ေပၝတုဂီ တုိႚကုိ သံလဵက္၌ အေဆာက္အဦ တည္ေဆာက္ခၾင့္ မဴပႂသင့္ေဳကာင္း ေဴပာေသာ္လည္း ရခုိင္မင္းက မနာယူခဲ့ေခဵ။ ရခုိင္မင္း ဴပန္လ႖င္ ခံတပ္႒ကီးလည္း အထင္အရႀား ဴဖစ္လာေတာ့၏။ ထုိအခၝတၾင္မႀ ရခုိင္မင္းက ႟ၾံႚေဳကာက္လာကာ ေဒသ ဆုိင္ရာ ဗညားတုိႚႎႀင့္ ဴပည္မင္းကုိ တားဴမစ္ ေစသည္။ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၁ ခုႎႀစ္ဦး၌ တုိက္ခုိက္ လာေသာ ဴပည္မင္း၏ စစ္သည္တုိႚကုိ သံလဵင္ ႓မိႂႚတၾင္းက ေကာင္းစၾာ ခုခံ တၾန္းလႀန္ ႎုိင္ခဲ့သည္။ ဴပည္မင္း တပ္ပဵက္လ႖င္ ဒီဇူဇာသည္ ခံတပ္ကုိ ပုိ၍ ခုိင္လုံေအာင္ ဴပႂဴပင္ မၾမ္းမံဴပန္၏။ ဒုတိယ တုိက္လာသူကား ေလာဗညား ဴဖစ္သည္။ ထုိရန္စစ္ ကုိလည္း ေကာင္းစၾာ ႓ဖိႂခၾင္းႎုိင္သည့္ဴပင္ ဒီဇူဇာ ကုိယ္တုိင္ ေလာဗညားကုိ သတ္လုိက္ရ၏။ ပေဂၝႎုိင္ငံ၌ မင္း အမည္ မခံေသာ္လည္း တန္ခုိး အ႒ကီးဆုံးကား ေလာဗညား၏ ေယာကၡမ ဴဖစ္သူ ဒလဗညား ဴဖစ္ရာ သမက္၏ ကံဆုိးပုံကုိ သိရႀိရ ႓ပီးေနာက္ ႒ကီးစၾာေသာ တပ္ဖၾဲႚႎႀင့္ ေပၝတုဂီ တုိႚကုိ ဝုိင္းလာသည္။ ရံသည္လည္း ခုနစ္လ ေကဵာ္ခဲ့လ႖င္ ႓မိႂႚတၾင္းလူတုိႚ မဵားစၾာ စိတ္ဝမ္းငယ္လဵက္ ရႀိဳကရသည္။ ဒီဇူဇာတၾင္ ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသား ငၝးဦး၊ အဘ ေပၝတုဂီမႀ ေမၾးသူ ခုနစ္ဦးႎႀင့္ တုိင္းရင္းသား ခရစ္ယာန္ အယူရႀိသူ ေဴခာက္ဦး အားဴဖင့္ အစုစု တဆယ့္ရႀစ္ဦးသာ အကူအပံ့ ရႀိ၏။ ထုိသူတုိႚ ထၾက္ေဴပးမည္ စုိး၍ ဒီဇူဇာသည္ မိမိပုိင္ သေဘႆာမဵားကုိ ညအခၝ ရန္သူ မီးတင္ ႟ႁိႚေလဟန္ ေဆာင္လဵက္ မီးတုိက္ ဖဵက္ဆီး လုိက္သည္။ ဤအေဴခအေန၌ ရႀစ္လ ရႀိလ႖င္ အံ့ဳသဖၾယ္ ဳကံႂေတၾႚရ သည္ကား ဂုိဝၝမႀ စစ္ကူ ေရာက္လာဴခင္း ဴဖစ္၏။ ၎တုိႚသည္ ယခုကဲ့သုိႚ ရန္သူကုိ ရန္သူမထင္ စၾမ္းအင္ သတၨိ ရႀိသည္ကုိ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္က အထူး ခဵီးကဵႃးလဵက္ ဒီဘရီတုိကုိ ကပၯတိန္ ရာထူးပင္ ေပးလုိက္သည္။ ရခုိင္မင္း ေစသဴဖင့္ ေဘးအႎၩရာယ္ ကင္းေဝးရာ ဘဂႆလား၌ တခဵိန္လုံး ေရာက္ေနေသာ ဒီဘရီတုိသည္ မထုိက္တန္ဘဲ အခဵီးကဵႃး ခံရေသာ္လည္း ဒီဇူဇာက သေဘာထား ႒ကီးစၾာဴဖင့္ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ စာမဵားကုိ ဒီဘရီတုိႚ ထံသုိႚ အေရာက္ ေပးပုိႚ လုိက္ရ၏။ ထုိေနာက္ (? ၁၆၀၂ - ခု) ေမလတၾင္ သေဘႆာမဵား လာဴပန္ရာ ေပၝတုဂီ ဘုရင္က ဒီဘရစ္တုိကုိ ခဵီးမၾမ္းေသာစာ ပၝ၍ လာဴပန္သည္။ ထုိစာကုိလည္း အထက္နည္း ပုိႚေပးသည္။ ဗညားဒလသည္ မိမိ အစၾမ္းဴဖင့္ ေပၝတုဂီတုိႚကုိ မႎုိင္လ႖င္ ယခင္ ပေဂၝမင္း၏ အႎၾယ္ေတာ္ကုိ မင္းေဴမၟာက္မည္ ေခၞယူလ႖င္ ယခင္ ေကဵးေဟာင္း က႗န္ေဟာင္း တုိႚသည္ အကူအညီ ေပးလာမည္ဟု တၾက္၍ မစင္ဂၝကုိ ပင့္သည္။ မစင္ဂၝ ေရာက္လာ၍ ဘိသိက္ပၾဲ ဴပင္ဆင္ ေနဆဲမႀာပင္ ဒီဇူဇာက ညအခၝ တိတ္တဆိတ္ ေလႀဴဖင့္ သၾား၍ ထုိမင္းကုိ သတ္ခဲ့သည္။ ထုိအခၝတၾင္မႀ ဗညားဒလသည္ မိမိ ပုိင္ဆုိင္ရာ တလသုိႚ ဆုတ္ခၾာ သၾား၍ ဒီဇူဇာ လုိက္တုိက္လ႖င္ ဴပည္အေရာက္ ဆန္တက္ ေဴပးေလသည္။ ဒီဇူဇာ၏ အစၾမ္းသည္ကား ေဝးနီး ေကဵာ္ဳကားလဵက္ ဗညား တဆယ့္ ငၝးဦး ေပၝင္း၍ သစၤာ ခံလာသည္။ နန္းကဵ ပေဂၝမင္း မႀာလည္း ၎ မႀီခုိေနေသာ ေတာင္ငူမင္းက သတ္သဴဖင့္ ေသရသည္။ ထီးေမၾ ဆက္ခံႎုိင္သူ ေတာင္ငူ မင္းကလည္း ဒီဇူဇာ မင္းဴပႂပၝေတာ့ဟု သံေစ၍ ေဴပာလာသည္။ မစင္ဂၝ ဘၾဲႚကုိပင္ ယူရန္လည္း ေ႟ၿဴပားတၾင္ ေရး၍ ေပးလုိက္၏။ ဆုိသည့္ အတုိင္းပင္ ဒီဇူဇာက မစင္ဂၝဘဲၾႚ ယူ၍ မင္းဴပႂသည္။ အဝမင္း ကပင္ ယင္းကုိ အသိအမႀတ္ ဴပႂေဳကာင္း သံေစလာ၏။ ထုိႚေနာက္ဝယ္ သံလဵင္ ခံတပ္ကုိ ထာဝစဥ္ ႓မဲေအာင္ မဵားစၾာ ခဵဲႚထၾင္ ဴပႂဴပင္ ဴပန္သည္။ ဘုရင္ခံ ခဵႂႚ္ေအရတ္စ္ဒီဆယ္ဒည ထံမႀလည္း ပုိႚ႓မဲ ခဵီးမၾမ္းစာကုိ ဒီဘရီတုိထံ ပုိႚဴပန္သည္။ ဒီဘရီတုိ မႀာလည္း ယခုမႀပင္ သံလဵင္သုိႚ လာခၾင့္ရ၍ ဒီဇူဇာက အသာတဳကည္ ႒ကိႂယူလဵက္ ေပၝတုဂီမင္း၏ သစၤာေတာ္ခံ ပီပီ မိမိကုိယ္တုိင္ ႒ကိႂးစား ထူေထာင္ရေသာ ႓မိႂႚကုိ ဒီဘရီတုိ လက္တၾင္းသုိႚ ဳကည္ဴဖႃစၾာ အပ္ႎႀင္း ခဲ့သည္။ ထုိႚဴပင္ ပေဂၝဘက္တၾင္ ထ႔ကသည္မဵား ကုိပၝ သၾားေရာက္ ႎႀိမ္ႎႀင္း ေပး႓ပီးလ႖င္ ၁၆၀၃ ခု၊ မတ္လတၾင္ သံလဵင္မႀ ထၾက္ခၾာ၍ သၾားခဲ့ ေလသည္။ ဤတၾင္ က႗ႎု္ပ္တုိႚ မႀတ္သားရမည္မႀာ သံလဵင္ကုိ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ဇၾန္လ လၾန္မႀ ထူေထာင္၍ ဒီဘရီတုိမႀာ ၁၆၀၃ ခုႎႀစ္ဦး တၾင္မႀ သံလဵင္သုိႚ လာေရာက္ ေနထုိင္ေဳကာင္း ဴဖစ္ပၝသည္။
ဒုတိယ အားဴဖင့္ ဆာအာသာဖယ္ရာ ေရး၍ ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္က ပုံႎႀိပ္ခဲ့ေသာ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ စာအုပ္ (စာမဵက္ႎႀာ ၁၂၄ မႀ ၁၃၀ အတၾင္း) ၌ ေရးသား ပၝရႀိေသာ ဒီဘရီတုိ၏ အေဳကာင္းပင္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ဖယ္ရာ ေရးသားေသာ အခဵက္အလက္ မဵားမႀာ ဟက္ကလၾတ္ ခရီးသၾား မႀတ္တမ္းမဵား အတၾဲ (၁၀) တၾင္ ပၝေသာ ဂဵက္စဝတ္ ရဟန္းေတာ္ ေဗာဗစ္၏ ၁၆၀၀ ခရီးသၾား မႀတ္တမ္း (စာမဵက္ႎႀာ ၂၁၆) ႎႀင့္ လစ္ဘၾန္တၾင္ ၁၆၆၆ ခုႎႀစ္က စ၍ ပုံႎႀိပ္ခဲ့ေသာ မင္ႎုရယ္ ဒိဖရီယာ ဒီဇူဇာ ေရးသည့္ အာရႀ ေပၝတုဂီ ေခၞ အာရႀတုိက္ရႀိ ေပၝတုဂီမဵား အေဳကာင္း စာအုပ္ သုံးတၾဲတၾင္ တတိယတၾဲ၌ ေဖာ္ဴပ ပၝရႀိသည့္ အတုိင္း ဴဖစ္ပၝသည္။ ယင္းစာအုပ္ကုိ ကပၯိတန္ ဂ႗န္စတီဗင္စ္က ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝခဲ့၏။ ဤတၾင္ ေဖာ္ဴပ ပၝရႀိသည္ကား ရခုိင္ မင္းမႁထမ္း ဒီဘရီတုိသည္ သေဘႆာ အေစခံငယ္ ဘဝမႀ ဘုရင့္ က႗န္ယုံေတာ္ ဴဖစ္လာ၍ သံလဵင္တၾင္ ဆိပ္ကမ္းခၾန္ ႒ကီးဳကပ္ေရး၏ အလုိႚငႀာ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ပုိႚထားသူ ဴဖစ္ရကား အဴခား ေပၝတုဂီ အမဵႂိးသားတုိႚ အေပၞ၌ ဳသဇာရႀိသူ မဟုတ္ေခဵ။ သုိႚေသာ္ ရခုိင္မင္းက ေစလၿတ္ထားသူ ဴဖစ္လဵက္ ရခုိင္ကုိ ပုန္စား ပုန္ကန္ဴပႂ၍ မိမိ တန္ခုိး႒ကီးရန္ အခၾင့္သာ သဴဖင့္ အခၾန္႟ုံးကုိ ကာကၾယ္ရန္ဟု အေဳကာင္းဴပခဵက္ဴဖင့္ ခံတပ္ငယ္ စတင္၍ ေဆာက္သည္။ ေပၝတုဂီ အရာရႀိ ဆာလ္ဗာ ေဒၝရီေဘေရာ၏ အကူအညီဴဖင့္ အဴခား ရခုိင္ မင္းမႁထမ္း တုိႚကုိ ႎႀင္ထုတ္သည္။ ထုိေနာက္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ထံ သၾား၍ ၎အား အသိအမႀတ္ ဴပႂပၝရန္ ခၾင့္ပန္သည္။ ဤသုိႚ ဒီဘရီတုိ မရႀိခုိက္တၾင္ ရခုိင္မင္း စစ္သည္ႎႀင့္ ဴပည္မင္း စစ္သည္တုိႚ ေပၝင္း၍ သံလဵင္ကုိ ရႀစ္လ ဝုိင္းဝန္း တုိက္ခုိက္လ႖င္ ႟ုိေဘေရာက အညံ့မခံဘဲ၊ ရဲဝံ့စၾာ ခုခံ၍ လက္ေအာက္ငယ္သားတုိႚ ငတ္မၾတ္ သဴဖင့္ ထၾက္ေဴပး လုိစိတ္ မေမၾးႎုိင္ေအာင္ ဆိပ္ကမ္းတၾင္ ရႀိေသာ သေဘႆာ သုံးစင္းကုိ မီး႟ႁိႚ ပစ္လုိက္သည္။ စစ္ကူ ေရာက္လာေသာ အခၝ၌ ရိေဘေရာ၏ ႒ကိႂးစားခဵက္ဴဖင့္ ေဒသဆုိင္ရာ တုိင္းရင္းသား အ႒ကီးအကဲမဵားက ဒီဘရီတုိကုိ မင္းဟု အသိအမႀတ္ ဴပႂလာဳကသည္။ ဒီဘရီတုိသည္ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလၾီဇာဒီဆယ္ဒညႎႀင့္ လက္ဆက္႓ပီးေနာက္ ကပၯိတန္ ဂဵင္နရယ္ ဟူေသာ ဘၾဲႚဴဖင့္ သံလဵင္သုိႚ ဴပန္လာကာ ခံတပ္ကုိ ဴပႂဴပင္ဴခင္း၊ ႓မိႂႚ၏ နယ္နိမိတ္ကုိ သတ္မႀတ္ဴခင္း၊ ခရစ္ ဘုရားေကဵာင္းေတာ္ ေဆာက္ဴခင္း တုိႚကုိ ဴပႂသည္။ ရခုိင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတုိႚ ေပၝင္း၍ စစ္သည္မဵား လၿတ္သည္ကုိလည္း ႎုိင္သည့္ဴပင္ ရခုိင္ မင္းသားကုိပင္ ဖမ္းမိသည္။ ရန္သူ ေရတပ္ကုိ ႎုိင္နင္းသူကား ပင္န႟ုိ ဆုိသူ ဴဖစ္၏။ ၁၆၀၄ ခုတၾင္ တ႒ကိမ္ တုိက္လာဴပန္ေသာ အခၝ ပင္န႟ုိသည္ ေရတုိက္ပၾဲ တခု၌ ရန္သူႚလက္သုိႚ ကဵအံ့ဆဲဆဲတၾင္ မိမိသေဘႆာကုိ ေဖာက္ခၾဲ၍ အေသခံ လုိက္သည္။ သုိႚေသာ္ ရန္သူတုိႚက သံလဵင္ကုိ မသိမ္းယူႎုိင္ေခဵ။ ရခုိင္ မင္းသား ကုိလည္း ေတာင္းေသာ ေ႟ၿဒဂႆၝး ငၝးေသာင္း ေပး၍ ေ႟ၾးယူရ၏။ ဒီဘရိတုိကား ယခု အခၝတၾင္ မဵားစၾာ အေဴခခုိင္လဵက္ ရႀိေခဵ႓ပီ။ ပတ္ဝန္းကဵင္မႀ ႓မိႂႚစား ႟ၾာစားက အညံ့ခံ ဳကသည့္ဴပင္ ေတာင္ငူမင္းက မဟာမိတ္ ဴဖစ္လုိေဳကာင္း ကမ္းလႀမ္း လာသည္။ ဒီဘရီတုိ၏သား ဆုိင္မၾန္ကုိ ယုိးဒယား လက္ေအာက္ခံ မုတၨမစား ဗညားဒလ၏ သမီးႎႀင့္ ေပးစား လုိက္သည္တၾင္ ေပၝတုဂီ အေရာင္းအဝယ္သည္ ပုိ၍ နယ္ကဵယ္ လာသည္။ ေနာက္ဆုံး၌ ေတာင္ငူမင္း နတ္သ႖င္ေနာင္ ကုိယ္တုိင္ သံလဵင္တၾင္ ခုိဝင္ လာရသည္။ အေနာက္ဘက္လၾန္မင္း လာေရာက္ တုိက္ခုိက္ပုံႎႀင့္ သံလဵင္ ကဵဆုံးပုံ တုိႚကုိကား အထက္က ေရး႓ပီး ဴဖစ္သည့္ အတုိင္း ဴဖစ္၍ အထူး ေနာက္ထပ္ ေရးဘၾယ္ မရႀိေခဵ။ ဆာ အယ္သာဖယ္ရာ ေရးပုံမဵႂိး အတုိင္းပင္ ဂဵီအီး ဟာေဗ ကလည္း ၎၏ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ကဵမ္း (Longmans 1925) စာမဵက္ႎႀာ ၁၈၅ - ၉ တုိႚ၌ ေထာက္ခံ ေရးသား ထားပၝသည္။
တတိယ အားဴဖင့္ ၁၉၁၅ ခုႎႀစ္က သတုိး သီရိသုဓမၯ ေဂဵအက္စ္ ဗာနီဗယ္ ရႀာေဖၾ ေတၾႚရႀိသည့္ ၁၈၄၃ ခု၊ ေမလ ၂၈ ရက္ တနဂႆေႎၾ ေနႚတၾင္ ေရကူး ႓ပီးစီးေသာ 'သံလဵင္ ရာဇဝင္'၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္၊ အတၾဲ ၅ စာမဵက္ႎႀာ ၁ - ၁၁၊ ၄၉ - ၅၇၊ ႎႀင့္ ၁၂၉ - ၅၁ တၾင္ ပၝေသာ ငဇင္ကာ ဆုိင္ရာ အေဳကာင္းအခဵက္ မဵားကုိ ထုတ္ႎုတ္ ေဖာ္ဴပ လုိပၝသည္။ ဤတၾင္ အထက္ပၝ ရာဇဝင္ကုိ အဂႆလိပ္ ဴပန္ေသာ ေဂဵအက္စ္ ဗာနီဗာက မႀတ္ခဵက္ ၂၂ ၌ ငဇကႆာ ဟူသည္ ဖိလစ္ ဒီဘရီတုိ ဒီနိကုိေတ ဴဖစ္ေဳကာင္း ေဖာ္ဴပခဲ့၏။
ရခုိင္႓မိႂႚက ဘရင္ဂဵီ ကုလား ငဇကႆာသည္။ သိမ္ဂုတၨရကုန္း၊ ေ႟ၿဆံေတာ္ ဘုရား၊ ရႀင္စီ ေစတီေကာင္းမႁ၊ ေခၝင္းေလာင္း႒ကီးကုိ ခဵ၍၊ အေဴမာက္ သၾန္းမည္ ဳကံသည္တၾင္၊ ဘုရားရႀင္ တံခုိးေတာ္ေဳကာင့္၊ ပန္ အလၾဲတၾင္ သေဘႆာႎႀင့္ တကၾ နစ္မၾန္း၍ အေဴမာက္ မသၾန္းရ ရႀိသည္တၾင္ ငဇကႆာသည္၊ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္း တရား႒ကီး ဴပည္႓မိႂႚကုိ အလုိေတာ္ ဴပည့္သည္ႎႀစ္ (သကရစ္ ၉၇၄)၊ လက္နက္ ကိရိယာ၊ ေဆး၊ ခဲယမ္း၊ လက္ေဆာင္ ပၸာ အမဵားႎႀင့္၊ က႗န္ေတာ့္ကုိ သံလဵင္႓မိႂႚတၾင္ ႓မိႂႚရာ သားေရ တခဵပ္ရာ၊ သနားေတာ္မူပၝ၊ အသနားေတာ္ ခံ၍၊ ေဴမ သားေရ တခဵပ္ရာ သနားေတာ္ မူသည္တၾင္ ငဇကႆာသည္၊ သေရကုိ နန္းငင္၍၊ အေရႀႚ အေနာက္ ေတာင္ေဴမာက္ သေရ႒ကိႂး တဆန္ႚစီ တုိင္းထၾာ႓ပီးလ႖င္ ႓မိႂႚတည္ေလသည္ …။ အေနာက္လၾန္မင္း တရား႒ကီး ေတာင္ငူသုိႚ ၉၇၆ ခုတၾင္ ခဵီ၍ လုပ္ဳကံေတာ္ မူသည္၊ အလုိေတာ္ ဴပည့္လ႖င္ ေတာင္ငူ ဘေထၾးေတာ္ နတ္သ႖င္ေနာင္ကုိ စည္းစိမ္ (မ) ပဵက္ သနားေတာ္ မူသည္။ တူေတာ္ အေနာက္လၾန္ က႗န္မခံလုိ႓ပီ၊ ငဇကႆာ အစီရင္ကုိ ပၝေတာ့မည္၊ ရာဇသံမႀာ စာႎႀင့္ ဳကက္႟ုမ္းပင္စား တုိႚကုိ သံလဵင္႓မိႂႚ ငဇကႆာ ထံသုိႚ ေစလၿတ္သည္တၾင္၊ ဳကက္႟ုမ္းပင္စား တုိႚႎႀင့္ ငဇကႆာကုိ ဗုိလ္လုံး တပ္ရင္း အမဵား ေတာင္ငူသုိႚ ေရာက္လာ၍၊ ဘဝရႀင္ မင္းတရားက ထားခဲ့သည္။ ဝန္ရႀင္ေတာ္ ဗုိလ္မႀႃး တပ္မႀႃး၊ လႀံကုိင္ အေစာင့္အေန တုိႚက ဆီး႒ကိႂ တုိက္လန္လ႖င္၊ ဝန္ရႀင္ေတာ္ ဆင္ဦးေပၞတၾင္ လက္နက္သင့္၍ ဆုံးသည္ႎႀင့္၊ ရဲမက္ လက္နက္ကုိင္တုိႚ မခံမရပ္ႎုိင္၊ ေ႟ၿဘဝၝးေအာက္ အင္းဝသုိႚ ထၾက္ေဴပး၍ ေတာင္ငူ႓မိႂႚကုိ ကုလားတုိႚ ရေလသည္။ ၉၀၁ ခု၊ သံလဵင္သုိႚ ခဵီေတာ္မူသည္၊ သံလဵင္႓မိႂႚကုိ ေအာင္ေတာ္မူလ႖င္၊ ဘေထၾးေတာ္ကုိ စစ္ေဳကာ ေမးဴမန္း၍၊ သာသနာေတာ္ဖဵက္ လူဆုိး လူသၾမ္းတုိႚႎႀင့္ ေပၝင္းဘက္သသူ ဴဖစ္သည္။ ဘေထၾးေတာ္ ဴဖစ္ေသာ္လည္း၊ မထားသင့္ အမိန္ႚေတာ္ ရႀိ၍၊ ရင္ကုိ ဖၾင့္ေစသည္။ ငဇကႆာ ကုိလည္း သာသနာေတာ္ကုိ ဖဵက္၍ ပစ္သည္ဆုိ၍ သံလဵင္႓မိႂႚ ႟ုံးေရႀႚတၾင္ သံတံကဵင္ တင္သည္။ စီရင္ ကၾပ္မဵက္ေတာ္ မူ႓ပီးလ႖င္ သံလ႖င္႓မိႂႚ ကုိလည္း သေဘႆာဆိပ္ ဴဖစ္၍ သေဘႆာ အစီးအ႒ကိႂ ကင္းေစာင့္၊ ကင္းရဲေလႀ ၁၂ စင္း ခန္ႚေတာ္မူသည္။ (JBRS V,ii, 49)
ဤရာဇဝင္၌ပင္ ဆက္လက္၍ ေဖာ္ဴပသည္ကား ရခုိင္မင္းက ငဇကႆာ ထံသုိႚ သေဘႆာ ၃ စင္း စစ္ကူ လၿတ္လုိက္ သည္မႀာလည္း အေရာက္ ေနာက္ကဵသဴဖင့္ ဴမန္မာမင္းက ရသည္။ မိမိကုိ ပုန္စား ပုန္ကန္ ဴပႂခဲ့သူကုိ ကူညီဴခင္း မႀာလည္း ဆန္းသည္ဟု ထင္မိပၝသည္။ ထုိသေဘႆာ ၃ စင္းသား တုိႚကုိ သစၤာေတာ္ ေပး၍ အမႁေတာ္ကုိ ဆက္လက္ ထမ္း႟ၾက္ ေစသည္။ ငဇကႆာ၏ ေဆၾသား မဵႂိးသား တုိႚကုိမူ တပယင္းတၾင္ ေနရာေပး၍ ေနထုိင္ ဳကေစသည္။ ငဇကႆာ ေပၝတုဂီ အမႁထမ္း တုိႚကုိ ေဳကာက္ရစ္၊ ပနက္၊ ယင္းေတာ္ ႓မိႂႚ႟ၾာမဵား၌ လည္းေကာင္း၊ ကုလား အမႁထမ္း တုိႚကုိ ေဴမတူး၌ လည္းေကာင္း ေနရာ ခဵထားေတာ္ မူသည္။ ယင္းေဖာ္ဴပခဵက္ပၝ အခဵက္တုိႚႎႀင့္ အထက္က ႌၿန္းခဲ့ေသာ ဘရင္ဂဵီ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ေဒၝင္ဘီနာ႟ႁႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ သီရိေဇတရက္ေကဵာ္တုိႚ ဘာသာဴပန္သည့္ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ႎႀင့္ တူညီေသာ အခဵက္မဵား ရႀိ၍ ငဇကႆာကုိ သာသနာဖဵက္ဟု စၾပ္စၾဲခဵက္ တခုကုိသာ ခဵန္လႀပ္၍ ထားသည္ကုိ ေတၾႚရသည္။ ထုိႚဴပင္ သံလဵင္ တုိက္ပၾဲကုိကား ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္က ပုိမုိ စုံလင္ေအာင္ ေဖာ္ဴပေပသည္။ သံလဵင္ ရာဇဝင္ႎႀင့္ ေပၝတုဂီ ရာဇဝင္ ႎႀစ္ကဵမ္းကုိ ႎႁိင္းယႀဥ္လဵက္ သတုိး သီရိသုဓမၳ ေဂဵအက္စ္ ဗာနိဗယ္ကပင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ အတၾဲ ၂ အပုိင္း ၂ စာမဵက္ႎႀာ ၁၆၁ - ၇ တၾင္ (ေမ့ေပဵာက္ ေနခဲ့ေသာ ရာဇဝင္ကဵမ္း တေစာင္) ဟု ေဆာင္းပၝး ေရးခဲ့ဖူးပၝသည္။ သံလဵင္ ရာဇဝင္ပၝ သကၠရစ္မဵားကား မႀန္ႎုိင္မည္ မထင္၊ ငဇကႆာသည္ သံလဵင္ကုိ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၆၀၀ ခု၊ ဇၾန္လ၌ ေခတၨ ေရာက္လာ၍ တဖန္ ၁၆၀၃ ခု၊ ႎႀစ္ဦးမႀ စ၍ သံလဵင္႓မိႂႚ၌ လာေရာက္ ေနခဲ့ရာ ၁၆၁၃ ခု၊ ႎႀစ္သစ္ ကူး႓ပီးစ မဳကာမီ အတၾင္းမႀပင္ ကၾပ္မဵက္ ခံရသည္။
စတုတၪ တင္ဴပ လုိသည္မႀာ၊ ဦးခဵမ္းဴမသည္ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္က စ၍ ၁၉၅၃ ခု ႎႀစ္ေလာက္ ေရာက္သည္အ ထိ ငဇင္ကာ ဟူေသာ အမည္သည္ မူရင္း ဇၾင္ကာကူမႀ ဴဖစ္ေပၞလာ၍ ဒီဘရီတုိ ဆုိသူႎႀင့္ မဆုိင္ဟူေသာ အယူအဆကုိ အနည္းဆုံး ၁၉၅၈ ခုတၾင္ စၾန္ႚလၿတ္၍ ဒီဘရီတုိ ကုိပင္ ဴမန္မာတုိႚက ငဇင္ကာဟု မႀတ္ယူ ေရးသားေဳကာင္း ေရႀးအယူအဆ ကုိပင္ ဴပန္၍ လက္ခံ လုိက္ဟန္ တူပၝသည္။ အဘယ့္ေဳကာင့္ဆုိေသာ္ (ဴမဝတီ အတၾဲ ၄၊ အမႀတ္ ၁၀၊ ၁၉၅၆ ခု၊ ဳသဂုတ္လ၊ စာမဵက္ႎႀာ ၁၇၂ - ၁၈၁) တၾင္ ဴမေကတု (ဦးခဵမ္းဴမ) ၏ 'နတ္သ႖င္ေနာင္ သစၤာ မေဖာက္' ေဆာင္းပၝး၌ အဆုိပၝ ကိစၤကုိ ဴပန္၍ မေရးသည့္ အဴပင္၊ ဆရာ ကုိးကားေသာ သာသနာဴပႂ ရန္းေဗာဗစ္၏ မႀတ္တမ္း ထုတ္ႎုတ္ခဵက္၌ ဒီဘရီတုိဟု ပၝရႀိသည္ကုိ ဴငင္းခဵက္ မထုတ္ဘဲ လက္ခံ၍ ကုိးကားသည္ကုိ ေတၾႚရပၝသည္။
ငဇင္ကာ၏ အမည္ႎႀင့္ ပတ္သက္၍ အယူအဆ ႎႀစ္မဵႂိး ေတၾႚရပၝသည္။ ဂဵီအီဟာေဗ၏ ရာဇဝင္ (စာမဵက္ႎႀာ ၁၈၉) ၌ ဒီဘရီတုိကား သူႎႀင့္ ဖက္႓ပိႂင္ရေသာ တုိင္းရင္းသား မင္းမဵား နည္းတူ စဥ္းလဲသည္။ လူအမဵားက ၎အေပၞတၾင္ မည္သုိႚေသာ သေဘာ ထားသည္ကုိ အမည္မႀန္ ေပဵာက္လဵက္ ငဇင္ကာဟု ေခၞဴခင္းဴဖင့္ ထင္ရႀား၏။ ထုိအခၝ သေဘႆာဆိပ္မဵား၌ သုံးစၾဲေလ့ ရႀိေသာ ဘန္းစကား အရ ဆန္ဂၝ ဟူသည္ (လူေကာင္း) ဟု ဆုိလုိ၏။ ပန္ခဵာပီ ဘာသာ ဆန္ဂၝသည္ ေကာင္း၏ဟု အဓိပၯာယ္ရသည္။ P.W. Schmidt ဂဵာမန္လုိ ဘာသာဴပန္၍ ဗီယန္နာမႀာ ၁၉၀၆ ခုႎႀစ္က ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝဖူး၍ R. Halliday က တဖန္ ၁၉၂၃ တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ အတၾဲ ၁၃ အပုိင္း ၁ စာမဵက္ႎႀာ ၁ - ၆၇ အထိ၊ မူလကဵမ္းႎႀင့္ တကၾ အဂႆလိပ္ ဘာသာဴပန္ႎႀင့္ မႀတ္စုမဵားပၝ ပူးတၾဲ၍ ထုတ္ေဝ ဖူးေသာ သပတ္ ရာဇဝင္ ဒေတာင္သၮိေရာင္ ေခၞ မင္းတုိႚ အေဳကာင္း ဟူသည့္ မၾန္ရာဇဝင္တၾင္ ႎုိင္ငံဴခားသား သေဘႆာသူ႒ကီး ကပၯီတာန္ ဇရာသည္ သံလဵင္၌ ၁၂ ႎႀစ္ မင္းမူ၍ အဝမင္း က သကရစ္ ၉၇၄ ခု၊ တန္ခူး လဆန္း ၈ ရက္ ဗုဒၭဟူး ေနႚတၾင္ လာေရာက္ တုိက္သည္ ပၝရႀိရာ၊ (JBRS, XII, I, 26 and 59) ထုိကပၯီတာန္ ဇရာသည္ Captain. General (Capitem General) ကုိ ဆုိလုိသည္။ ဒီဘရီတုိသည္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ ထံမႀ ထုိရာထူးကုိ ရယူ ခဲ့သည္လည္း မႀန္၏။ ထုိႚေဳကာင့္ C.O.Blagden က ငဇင္ကာ ဟူေသာ အမည္သည္ အဆုိပၝ ကပၯီတာန္ ဇရာမႀ ေ႟ၾႚေလဵာ၍ လာအံ့ေလာဟု ဳကံဆမိေဳကာင္းကုိ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ (JBRS, III, I, 80) ၌ တခၝက ေရးဖူးသည္။ (ဦးဝန္က စစ္တေခၝင္းနယ္ရႀိ ဒိယန္ဂၝ Dianga အရပ္ အမည္ႎႀင့္ ငဇကႆာ ဆင္ဆင္ရႀိသည္ဟု ေဴပာဖူး ပၝသည္။) ငဇင္ကာ၏ သားမယားတုိႚ အေဳကာင္း သိသမ႖ ေရးရေပဦးမည္။ ငဇင္ကာသည္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလီဇာဒီဆယ္ဒညႎႀင့္ လက္ထပ္ေဳကာင္းကုိ လည္းေကာင္း၊ (ဒီဖရိယာ ဒီဇူဇာ၏ စာအုပ္အတၾဲ ၃၊ စာမဵက္ႎႀာ ၂၃၈ - ၉ ဳကည့္၊) သားဆုိင္မၾန္ကုိ မတၨမစား သမီးႎႀင့္ ေပးစားသည္ကုိ လည္းေကာင္း (ဟက္ကလၾတ္ အတၾဲ ၁၀၊ ေဗာမစ္၏ ၁၆၀၀ ခရီးသၾား မႀတ္တမ္းဳကည့္)၊ အထက္က ေတၾႚခဲ့ရ႓ပီ။ ဤတၾင္ သံလဵင္၌ မင္းမူေသာ တဆယ့္ႎႀစ္ႎႀစ္ အတၾင္းမႀာပင္ ေဒၞညာလီဇာႎႀင့္ လက္ထပ္ဴခင္း၊ သားဆုိင္မၾန္ကုိ မယား ေပးစားဴခင္း ဴပႂသဴဖင့္ ဆုိင္မၾန္၏ အမိသည္ ေဒၞညာလီဇာ မဴဖစ္ႎုိင္ေခဵ။ ငဇင္ကာကုိ သံတံကဵင္ တင္ရာ ႎႀစ္ရက္ဳကာမႀ ေသသည္။ မယား ေဒၞညာလီဇာကုိ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္းက သိမ္းပုိက္ေတာ္မူမည္ အဳကံႎႀင့္ စင္ဳကယ္ေစရန္ ဴမစ္တၾင္းဝယ္ သုံးရက္ ထားခဲ့၏။ ႓ပီးမႀ ေရႀႚေတာ္သုိႚ သၾင္းလ႖င္ အမဵက္ေစာင္းမာန္ ခက္ထန္လႀ သဴဖင့္ အေစခံ က႗န္မ ႟ုိး႟ုိး အေနႎႀင့္ အဝသုိႚ ပုိႚလုိက္သည္။ သားဴဖစ္သူ ဆုိင္မၾန္ကုိလည္း မတၨမစားအား သတ္ရန္ ေစခုိင္းသဴဖင့္ သတ္ရသည္။ ဤမ႖ဴဖင့္ ငဇင္ကာ၏ အမဵႂိးအဆက္ ကုန္႓ပီဟု မဆုိသာေခဵ။ တုိင္းရင္းသူႎႀင့္ ရေသာ သားသမီးမဵား အေဳကာင္းကုိ ေကဵာက္စာ တခုတၾင္ ေတၾႚရ ဴပန္ပၝသည္။ (ဴမန္မာႎုိင္ငံ ကမၯည္း ေကဵာက္စာဝန္၏ ၁၉၁၅ ခု ႎႀစ္ပတ္လည္ အစီရင္ခံစာ၊ အပုိဒ္ ၃၃ ႎႀင့္ ဟာေဗ၊ ရာဇဝင္ စာမဵက္ႎႀာ ၁၈၉ ဳကည့္)။ ထုိေကဵာက္စာကား ဟင္သာတခ႟ုိင္ ကုန္းဴပင္ ႟ၾာ၏ေဴမာက္ ၂ ဖာလုံကၾာတၾင္ ရႀိေသာ သီတာ႟ၾာ၊ ဴမသိန္းတန္ ဘုရား၌ ရႀိပၝသည္။ ခရစ္ႎႀစ္ ၁၈၇၁ ခုတၾင္ ေရးထုိးေသာ ေကဵာက္စာ ဴဖစ္ေသာ္လည္း အသင့္အတင့္ အားကုိး ေလာက္သည္ဟု ယူဆ မိပၝသည္။ ေကဵာက္စာ အတၪႂပၯတၨိကား သနားဖၾယ္လည္း ဴဖစ္သည္။ ရာဇဝင္တၾင္ လူသိနည္းေသာ အစိတ္အပုိင္းလည္း ဴဖစ္သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ မူရင္း အတုိင္း ေရးကူး ေဖာ္ဴပ လုိက္ပၝသည္။
ေဇယဵတု။ ဘုနာပရံ။ တံပဒီပတုိင္း။ ရတနာ။ ပူရ။ အင္းဝ ဴပည့္ရႀင္။ အေနာက္ သံလၾင္ မင္းတရား႒ကီးသည္။ ပဲကူး ဟံသာဝတီ႓မိႂႚတၾင္ ႓မိႂးက႗င္း သကၠရာဇ္ ၉၇၀ ဴပည့္။ ၁၂ ႎႀစ္ နန္းစံေသာ သံလၾင္႓မိႂႚသား ကုလား ငဇင္ဂၝ။ ေလာင္း႒ကိႂက္႓မိႂႚသူ ရခုိင္မ။ မိဖုရား ေစာသဒၭာ သားေတာ္ နႎၭဘရ သမီးေတာ္ သုပဘာေဒဝီ။ ဘုိးေတာ္။ မင္းေစာထၾတ္ တုိႚကုိ။ လက္ရ ဖန္းယူရာ၊ သံလၾင္႓မိႂႚသား ကုလား ေမာင္ဇင္ဂၝ ကုိသာ မိ၍။ ရာဇဝတ္ဴဖင့္ ကၾပ္ညၟပ္ေတာ္ မူသည္။ ဘုိးေတာ္ႎႀင့္ တကၾ။ မိဖုရား သၳီားတုိႚကုိ။ မမိ၍။ ဘုိးေတာ္ကား၊ မၾန္႓မိႂႚပုိင္ အေနာက္ေခဵာင္း လက္တက္သုိႚ ထၾက္ေပဵး တိန္းေရႀာင္ ပုံး၍ ေနေသာေဳကာင့္။ ဖုိးေတာ္ေခဵာင္း (ေခၞ) သည္၊ မိဖုရား ေစာသဒၬာသည္၊ သားေတာ္ နႎၬာဘရ။ သၳီးေတာ္ သုပဘာေဒဝီ တုိႚႎႀင့္ တကၾ ေလာင္းကဵႂိက္႓မိႂႚသုိႚ ထၾက္ေဴပး တိန္းေရႀာင္ ဴပံလာရာ၊ ကဵႂိက္ပၾင့္ပေဒၝ႓မိႂႚ၊ အေနာက္ေခဵာင္းကုံးဴပင္ ႟ၾာတၾင္ မိဘုရာသည္၊ ဖဵားေသာ ေရာဂၝႎႀင့္ ေသေလ၏ သားႎႀင့္ သၳီး ေမာင္ႎႀမ ႎႀစ္ေယာံတုိႚကုိ၊ ဓညဝဒီ အမတ္ သူထိန္ႎႀင့္ ေတၾႚ၍ ေကာက္ယူ ေမၾး၍ ႒ကီးေမဵာက္ေသာ ကာလ ဘုံမ္ပညာ လကၡဏာႎႀင့္ ဴပည့္စုံသဴဖင့္၊ မင္း႓မိႂးမႀန္း သိ၍ ဗုိ (ဘာ) စု႟ုံး (႓ပီ) လ႖င္ သကၠရဇ္၊ ၉၈၅ ခုႎႀစ္ တပုိႚတၾဲလဆန္း ၅ ရက္ ၆ ကဵာေနႚ ကဵႂိက္ယသီ႓မိႂႚကုိ တည္၍၊ နႎၬဘရသုဘာေဒဝီ ၎ေမာင္ႎႀမ ႎႀစ္ေယာက္တုိႚကုိ မင္းေမ႖ာက္၍ နန္းစံေစ၏။ မၾန္တုိႚဘာသာ၊ ကဵႂိက္ရသီ႓မိႂႚကုိ ဴမမၳာဘာသာ သီတာ႓မိႂႚ ေခၞ၏။ ထုိအေဳကာင္းကုိ အေနာက္ဘက္ သံလၾင္ မင္းတရား ဳကားသိေတာ္ မူလ႖င္၊ ဖမ္းယူအံ့ဟု တက္ေတာ္မူ၍၊ ၎ေမာင္ႎႀမ ႎႀစ္ေရာက္ တုိႚသည္၊ ကဵႂိက္သထုံ လႀံဒၝး႓မိႂႚ အနီး ေဂၝင္ေပၝင္႒ကီးတၾင္ ႟ၾာသုိႚ ထၾက္ေဴပး တိန္းေရႀာင္ ပုံး၍ ေနကဵေလ၏။ ၎သံလၾန္ မင္းတရားကဵီးသည္ မေတၾႚ၍ ပဵံလီသည္ေနာက္ သကၠရာဇ္ ၉ (၈)၆ ခု တကူးလ အတၾင္း မင္းသား၊ မင္းသၳီး ႎႀစ္ေယာက္တုိႚသည္ မိမိေနရင္း၊ သီတာ႓မိႂႚသုိႚ ပဵံလာရာ အင္ဂပူ႓မိႂႚ အေနာက္ေတာင္ ေပၞတၾင္ ေခတၨခန္ ႓မိႂႚတီ၍ ၃ ႎႀစ္ နန္းစံ႓ပီးမႀ သီတာ႓မိႂႚသုိႚ ကဆုံ လေကဵာ္ေကဵာ္ ၁၂ ရက္ တနဂႆေႎၾေနႚ ပဵံေရာက္ေတာ္ မူ၍ သကၠရာဇ္ ၉၈၉၊ ခုႎႀစ္ တေပၝင္းလဆန္း ၇ ရက္ ေသာကဵာေနႚတၾင္၊ နန္းဦးဘုရား၊ ကူနီဘုရားကုိ၊ တကဵိမ္ တည္တယ္၏၊ ၎ေနာက္ သုပဘာ ေဒဝီ မည္ေသာ မင္းသမီးသည္၊ အညီန္ဧးရင္ ကစားရား ဴဖစ္ေသာ တုံပဵင္ေတာင္မူဇာ ေပၞတၾင္ ေ႟ၿဒန္းဦး ဘုရားကုိ တည္၏။ ထုိေနာက္ သကၠရာဇ္ ၉၉၉ ခု ဴပာသုိလ အတၾင္း ပဵင္းစၾာေသာ ေဘးတုိး ရင္ကဵတ္နာႎႀင့္ ေမာင္နႎၬဘရ နတ္႟ၾာ စံေလ့၏ ကဵံရစ္ေသာ အေလာင္းကုိ ေ႟ၿနန္းဦး ဘုရား ဘီနပ္ေတာ္၊ ပန္းတင္ကုံနားတၾင္ သံစကာ နံသာဒင္းတုိႚႎႀင့္ သင္းကဵႂိ၏။ ၎ေနာက္ တေပၝင္းလဆန္း ၁ ရက္၊ ႎႀမေတာ္၊ သုပဘာေဒဝီ မင္းသမီးသည္၊ ေမာင္ေတာ္ကုိ လၾန္ႚဆၾပ္ေသာ စိပ္ႎႀင့္ ပဵင္းစၾာ ဖဵား၍ နတ္႟ၾာစံ၏။ ၎ အေလာင္းေတာ္ကုိ ေ႟ၿသား(တ)လာ မိဖုရား အသုံးအေဆာင္ႎႀင့္ ကုံပဵင္ ေတာင္ပူဇာ ေပၞတၾင္၊ သုမ္မိရ ဇာပနာကုိ၊ သင္ကဵႂိမူတထား၏ ၎မင္းသား ေမာင္ႎႀင္းမ တုိႚသည္၊ တိတ္ပၝးေသာ အယူႎႀင့္၊ နတ္စိန္ ဴဖစ္၏။
ယင္းနတ္ ေမာင္ႎႀမကုိ သီတာ ေမာင္ႎႀမဟု ေခၞ၍ ပုသိမ္ အေနာက္ေခဵာင္း ငၝးသုိင္းေခဵာင္း ေလးမဵက္ႎႀာ နယ္သူနယ္သား တုိႚက ကုိးကၾယ္ ပူေဇာ္ဳကသည္။ ငဝံဴမစ္ ေခၞ အေနာက္ေခဵာင္း ဴမစ္ေရလ႖ံခဵိန္ မုိးအခၝ၌ ေလႀပၾဲ အ႒ကီးအကဵယ္ ကဵင္းပ၍ နတ္ပၾဲ လုပ္သည္။ တပၝတည္း ဴမသိန္းတန္ ဘုရားပၾဲလည္း လုပ္႓မဲ ဴဖစ္ပၝသည္။ အထက္ ေဖာ္ဴပပၝ ေကဵာက္စာကုိ သီတာနန္းဦး ဘုရား ဴဖစ္ေသာ ဴမသိန္းတန္ ေစတီကုိ ၁၈၇၁ ခုႎႀစ္က ဴပႂဴပင္ေသာ ဘုရားတကာ (ဖုိးလၾန္းေဘဵ) ဘုရားအမ (မဒၾန္းေအာင္) တုိႚက ေရးထုိးခဲ့သည္။
ဘရင္ဂဵီ ဘာသာဝင္ ေပၞတုဂီ အမဵႂိးသား ဴဖစ္၍ သံလဵင္တၾင္ မင္းမူခဲ့ေသာ ဒီဘရီတုိႚ၏ သားႎႀင့္ သမီးသည္ သီတာ ကုန္းဴပင္တၾင္ နတ္စိမ္းဴဖစ္၍ နယ္သူနယ္သား တုိႚ၏ အပူအေဇာ္ အပအသကုိ ခံယူလဵက္ ရႀိသည့္ အရာမႀာလည္း အံ့ဳသဖၾယ္ တရပ္ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိခဵင္ ပၝေတာ့သည္။
မႀတ္ခဵက္ ။ ။ ေဖာ္ဴပပၝ ေကဵာက္စာကုိ က႗န္ေတာ္ ငယ္စဥ္က နတ္ပၾဲ သၾားရင္း ကူးယူ ခဲ့ဖူးေသာ္လည္း သီတာ၏ အေရႀႚေတာင္ေထာင့္ ငၝးမုိင္ခန္ႚ အကၾာတၾင္ ရႀိေသာ ငၝးသုိင္းေခဵာင္း ေနအိမ္ကုိ ေသာင္းကဵန္းသူတုိႚ ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္က မီး႟ႁိႚ ဖဵက္ဆီးသည္တၾင္ ပၝသၾားသဴဖင့္ ပၝေမာကၡ ဂဵီ၊ အိပ္ခဵ္၊ လုစ္ ထံမႀ တဆင့္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပရပၝေဳကာင္း။
ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း
▪ - ¤ - ▪
ငဇင္ဂၝႎႀင့္ ငအင္ဂၝ
၂ဝဝ၈ ခုႎႀစ္၊ ႎိုဝင္ဘာလမႀာ ဴမန္မာ့ရတနာ စာေပက ပထမအ႒ကိမ္ ပံုႎႀိပ္ ထုတ္ေဝလိုက္တဲ့ မဳကန္ရဲႚ 'သမိုင္းဟူသည္ႎႀင့္ အဴခားစာတမ္းမဵား' စာအုပ္မႀေန "ငဇင္ဂၝႎႀင့္ ငအင္ဂၝ" သမုိင္း သုေတသန ေဆာင္းပၝးကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပလိုက္တာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ငဇင္ဂၝႎႀင့္ ငအင္ဂၝ
ငဇင္ဂၝ ႎႀင့္ ငအင္ဂၝ။ (ပံု - Filipe de Brito, Portuguese mercenary and governor of Syriam, Burma, circa 1600)
ငဇင္ဂၝႎႀင့္ ငအင္ဂၝ
ငဇင္ဂၝဟု ဆိုလ႖င္ သန္လဵင္တၾင္ မင္းမူခဲ့ေသာ ေပၞတူဂီကုလား၊ နတ္သ႖င္ေနာင္ ႎႀင့္အတူ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္းက ကၾပ္မဵက္ခဲ့သူ ဟူသည့္ ဇာတ္လမ္းေကဵာ႟ိုးကို အမဵား သိဳကသည္။ သိုႛေသာ္ ငဇင္ဂၝကို ေဴပာလ႖င္ ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ ဒီဘရစ္တို တိုႛကိုလည္း ေဴပာရေပမည္။ ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္၊ သန္လဵင္ ရာဇဝင္ တိုႛကိုလည္း ခဵန္ထား၍ မရေပ။ ဴပည္တၾင္းဴပည္ပ အေထာက္ထားမဵားကို ႎႀံစပ္ေအာင္ ဳကည့္ရန္လည္း လိုပၝသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ငဇင္ဂၝ၊ ဇၾင္ဂၝကူ၊ ဒီဘရစ္တို တုိႛႎႀင့္ဆိုင္ေသာ အေထာက္အထားမဵား အေဳကာင္း ပထမ တင္ဴပပၝမည္။
(၁) ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္၊ ရန္ကုန္၊ သူရိယပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၉၁၈
ဘရင္ဂဵီ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ေဒၝင္ဘီနာ႟ႁႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ သီရိေဇတရတ္ေကဵာ္တိုႛ ဴမန္မာဴပန္ဆိုထားသည္ ဆို၏။ ေဒၝင္ဘီနာ႟ႁသည္ ဴမန္မာဴပည္ေပၝက္ ေပၞတူဂီအႎၾယ္ ဘာနဘိုက္ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ဖာသာအစ္ဂနာ႟ႁ ဒီဘရစ္တို (၁၇၆၅-၁၈၃၂) ဴဖစ္သည္။ ဖာသာ ဆင္ဂၝမေနာ၏ တပည့္လည္းဴဖစ္၊ လက္ေထာက္လည္း ဴဖစ္သည္။ အဂႆလိပ္၊ ေပၞတူဂီ၊ စပိန္၊ ဟိႎၬႃ စတန္နီ၊ အီတာလဵံ ဘာသာတိုႛ က႗မ္းကဵင္သည္။ အီတာလဵံမဵား အတၾက္ ဴမန္မာသဒၬၝ၊ အီတာလဵံ-ဴမန္မာ-ပၝဠိ အဘိဓာန္ စသည္တိုႛလည္း ဴပႂစုသည္။ သီရိေဇတရတ္ေကဵာ္သည္ ဘာဘာရႀင္းဟု လူသိမဵားေသာ ဂဵိႂဟန္နိစ္မိုဇက္ ဴဖစ္၏။ ဴမန္မာဴပည္ေပၝက္ အာေမနီယံ ခရစ္ယာန္ တေယာက္ ဴဖစ္သည္။ ဤကဵမ္းပၝ အဆိုမဵားကို "(က)" အမႀတ္ဴပႂ၍ ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၂) ပေဂၝႎိုင္ငံ အေဳကာင္း အကဵည္းေဖာ္ဴပခဵက္။ ၁၆၁၇ ခုႎႀစ္တၾင္ စပိန္ဘာသာဴဖင့္ စတင္ ပံုႎႀိပ္သည္။ ေရးသူမႀာ မင္ႎူရဲလ္ဧဘ႟ူ မိုဆင္ႎို ဴဖစ္၏။ ၁၈၂၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ေပၞတူဂီဘာသာဴဖင့္ လစၤဘၾန္းမႀ ထပ္မံ ပံုႎႀိပ္သည္။ အလက္ဇႎၬာ မဂၢေရဂၝက အဂႆလိပ္ဘာသာ ဴပန္၍ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္တၾင္ ေဖာ္ဴပသည္။ (JBRS, XVI, II, 103–38) ဤကဵမ္းကို "(ခ)" အမႀတ္ဴပႂ၍ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၃) Asia Portuguese - မင္ႎူရဲလ္ ဖာရီယာ ဒီဇူဇာ ေရးသား၍ လစၤဘၾန္တၾင္ ၁၆၆၆ ခုႎႀစ္၊ ပံုႎႀိပ္သည္။ သံုးတၾဲ ရႀိသည္။ ဂ႗န္စတီဗင္က အဂႆလိပ္ဘာသာ ဴပန္သည္။ အမႀတ္ "(ဂ)" အဴဖစ္ ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၄) အာရႀေပၞတူဂီ စာအုပ္ တတိယတၾဲပၝ အခဵက္အလက္မဵားကို ကိုးကား၍ အာသာဖၾယ္ရာ ဴပႂစုေသာ ဴမန္မာရာဇဝင္၊ ၁၈၈၃ ခု။ ဟာေဗ ဴပႂစုေသာ ဴမန္မာရာဇဝင္၊ ၁၉၂၅ ခု။ အမႀတ္ "(ဃ)" အဴဖစ္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၅) သန္လဵင္ရာဇဝင္၊ ၁၈၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ေရးကူး ႓ပီးစီးသည္။ ၁၉၁၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ေဂဵ အက္(စ္) ဖာနီဗယ္ ရႀာေဖၾ ေတၾႚရႀိ၍ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ အတၾဲ (၅) (၁၉၁၅) တၾင္ ေဖာ္ဴပထားသည္။ အမႀတ္ "(င)" ဟု ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၆) အထက္ပၝ အေထာက္အထားမဵားကုိ ဆန္းစစ္၍ ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း ဴပႂစုေသာ ငဇင္ကာႎႀင့္ သီတာ စာတမ္း၊ အမႀတ္ "(စ)" ဟု ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၇) ဴမန္မာရာဇဝင္ကဵမ္းမဵား၊ ရခုိင္ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵား။
ေဖာ္ဴပပၝ အေထာက္အထား ကဵမ္းမဵားကုိ ေလ့လာသူမဵားသည္ အခဵက္အလက္ အတိမ္းအေစာင္း၊ သကၠရာဇ္ အခ႗တ္အလၾဲမဵားကုိ ေတၾႚဳကသည္။ ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ ငဇင္ဂၝ တဦးတည္းလား၊ ဒီဘရစ္ တုိႛႎႀင့္ အတူတူပဲလား စသည့္ ဴပႍနာမဵားႎႀင့္လည္း ရင္ဆုိင္ရသည္။ ခဵင့္ခဵိန္ စဥ္းစားဳကည့္ႎုိင္ရန္ ေတၾႚရသည္တုိကုိ စုစည္း တင္ဴပပၝမည္။
အမႀတ္ (က) - ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္ကို ကုိးကား၍ ငဇင္ဂၝ ဟူေသာ အမည္သည္ ဇၾင္ကာကူမႀ ဴဖစ္လာသည္။ ဒီဘရစ္တုိႛႎႀင့္ မဆုိင္ဟု ေကာက္ယူသူမဵား ရႀိသည္။ သန္လဵင္တၾင္ မင္းမူကာ နတ္သ႖င္ေနာင္ ႎႀင့္အတူ အေနာက္ဘက္လၾန္မင္းကုိ ရန္ဖက္႓ပိႂင္ခဲ့သူသည္ ဇၾင္ကာကူ ဴဖစ္သည္၊ ဒီဘရစ္တုိႛႎႀင့္ တဦးတည္း မဟုတ္ဟု ဆုိသည္။ သုိႛေသာ္ သမုိင္းဆရာ႒ကီးမဵားက ယင္းသုိႛ မယူဆဳကေခဵ။
အမႀတ္ (စ) - မူလ ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္ အရေသာ္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံက တုိက္သေဘႆာ ၁၂ စင္း၊ ေသနတ္၊ အေဴမာက္၊ ေဆး၊ ခဲယမ္း အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ အစုံအလင္ႎႀင့္ ဗုိလ္မႀႃး ဒီဘရစ္ တုိႛကုိ သကၠရာဇ္ ၉၃၂ (ေအဒီ ၁၅၇ဝ) တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ခဵီတက္ လုပ္ဳကံေစသည္။ အေရးနိမ့္၍ ဂုိဝၝသုိႛ ဴပန္လာ႓ပီးေနာက္ ဒီဘရစ္တုိႛ ကၾပ္မဵက္ခံရသည္၊ သုိႛမဟုတ္ မိမိဘာသာ အဆုံးစီရင္သည္ဟု ဆုိသည္။ ဤတၾင္ ဒီဘရစ္တုိႛ ဇာတ္လမ္း ဆုံးသၾားသကဲ့သုိႛ ရႀိသည္။
အေထာက္အထား အသီးသီးတၾင္ သန္လဵင္႓မိႂႚတည္ပုံကို ဤသုိႛ အမဵႂိးမဵႂိး ေတၾႚရသည္။
အမႀတ္ (က) - ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံသည္ ၃၆ ႎႀစ္အဳကာ သကၠရာဇ္ ၉၆၈ (၁၆ဝ၆) တၾင္ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူကုိ သေဘႆာ ၁၂ စင္း၊ ေသနတ္၊ အေဴမာက္၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ အလုံအေလာက္ႎႀင့္ ပဲခူးသုိႛ ေစလၿတ္သည္ဟု ဆုိဴပန္သည္။ ဤအရေသာ္ ဒီဘရစ္ တုိႛႎႀင့္ ဇၾင္ကာကူမႀာ တဦးစီကဲ့သုိႛ ဴဖစ္ေနသည္။ ရခုိင္မင္းထံ ဝင္၍ ေထာက္ခံစာ ေတာင္းသည္။ ပဲခူးမင္းက လက္ခံသည္။ ရႀမ္းစစ္သည္တိုႛကို ကူညီ တိုက္ထုတ္ေပးရသည္။ ေပၞတူဂီ ဗိုလ္မႀႃးက က႗ဲေရတခဵပ္စာ ေနရာေပးပၝဟု ေတာင္း၍ ခၾင့္ဴပႂလိုက္ေသာ အခၝ က႗ဲေရကို ေသးေသးမ႖င္မ႖င္ လႀီး၍ သန္လဵင္အရပ္ ကုန္းေကာင္းရာတၾင္ ေဴမတိုင္းတာ ယူသည္။ သန္လဵင္ကို အခိုင္အမာ တည္သည္။ (ဇၾင္ကာကူ တည္သည္၊ ပဲခူးမင္းက ခၾင့္ဴပႂသည္ ၁၆ဝ၆ ခု)
အမႀတ္ (ခ) - သန္လဵင္ကို တည္သူမႀာ ေဒၝေရာမိေညာ နယ္သား ဆာလ္ေဗေဒၝရိေဘရာ ဒီဇူဇာ ဴဖစ္သည္။ အိႎိၬယ၊ သီဟို တိုႛ၌ အမႁထမ္း၍ ကပၯီတန္ ရာထူးအထိ ရ႓ပီးေနာက္ ေပၞတူဂီသိုႛ အဴပန္ မိုေလမသင့္၍ ၁၆ဝဝ ဴပည့္၊ ဇၾန္လတၾင္ သန္လဵင္ဆိပ္သိုႛ ေရာက္လာသည္။ ထိုအခဵိန္က ရခိုင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတိုႛ ဝိုင္းဝန္း တိုက္ခိုက္သဴဖင့္ ပဲခူးမင္း နန္းကဵသၾားသည္မႀာ ၁၈ ရက္ခန္ႛသာ ရႀိေသးသည္။ ရခိုင္မင္းလည္း ေလႀ႒ကီး၊ ေလႀငယ္မဵား ေပၞတူဂီ အမႀႃထမ္းမဵားႎႀင့္ ရႀိေနသည္။ ေပၞတူဂီ အမႁထမ္းတိုႛတၾင္ ဖိလစ္ ဒီဘရစ္တို ဒီနီကိုတီမႀာ ထင္ရႀားသည္။ ဒီဘရစ္တိုသည္ လစၤဘၾန္း႓မိႂႚသား ဴဖစ္၏။ ေ႟ၿတိုက္စိုးဟု အနက္ သက္ေရာက္ေသာ ဆန္ဂၝဘၾဲႚကို ရထားသည္။ ရခိုင္မင္းထံ အမႁထမ္း၍ အႎႀစ္ ၂ဝ ေကဵာ္မ႖ ကုန္သၾယ္ေနသူလဲ ဴဖစ္သည္။ ဒီဘရစ္တုိက ရခိုင္မင္းထံ၌ ကုန္ေလႀာင္႟ံု ေဆာက္ရန္ အခၾင့္ေတာင္းေပး၍ ဒီဇူဇာက ခံတပ္ တခု တည္ေဆာက္သည္။ ၁၆ဝ၁ ခုႎႀစ္ဦးတၾင္ ဴပည္မင္း၏ စစ္သည္တိုႛကို သန္လဵင္႓မိႂႚတၾင္းက ေကာင္းစၾာ ခုခံ တၾန္းလႀန္ႎိုင္ခဲ့႓ပီးေနာက္ ဒီဇူဇာသည္ သန္လဵင္ခံတပ္ကို ပိုမို ခိုင္လံုေအာင္ ဴပႂဴပင္ မၾန္းမံသည္။ ထိုအခဵိန္တၾင္ အင္အားေကာင္းေနေသာ ဗညားဒလက ေပၞတူဂီတိုႛကို ဝိုင္းဝန္း တုိက္ခိုက္သည္။ ခုႎႀစ္လမ႖ ရံထားသည္ကို ဳကံဳကံခံႎိုင္သည္။ ငယ္သားမဵားက စိတ္ဓာတ္ကဵ၍ ထၾက္မေဴပးေစရန္ သေဘႆာတုိႛကို မီး႟ိႁႚ ပဵက္ဆီးလိုက္သည္။ ဂိုဝၝမႀ စစ္ကူ ေရာက္လာသည္။ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံက ဒီဘရစ္တိုကို မဵားစၾာ ခဵီးကဵႃးလဵက္ ကပၯတိန္ရာထူး တိုးဴမင့္ေပးသည္။ စင္စစ္ ဒီဘရစ္တိုသည္ ထိုအခဵိန္က သန္လဵင္တၾင္ မရႀိဘဲ ရခိုင္မင္း၏ တာဝန္ကို ထမ္းေဆာင္ရန္ ဘဂႆလားတၾင္ ေရာက္ေနသည္။ ဒီဇူဇာသည္ စၾမ္းရည္ ထက္ဴမက္သူ ဴဖစ္၍ ရန္သူဟူသမ႖ကို တၾန္းလႀန္ကာ မစင္ဂၝဘၾဲႚ ခံယူ႓ပီး သန္လဵင္တၾင္ မင္းဴပႂသည္။ အနီးအေဝး ေကဵာ္ဳကားလဵက္ သစၤာခံလာဳကသည္။ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ထံမႀလည္း ဒီဘရစ္တိုကို ခဵီးကဵႃးေသာစာမဵား ထပ္မံ ေရာက္လာသည္။ ေရာက္လာသမ႖ စာမဵားကို ဒီဇူဇာက ဒီဘရစ္တိုႛထံ ပိုႛေပးသည္။ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒီဘရစ္တို သန္လဵင္သိုႛ ေရာက္လာရာ ဒီဇူဇာက ေကာင္းစၾာ ႒ကိႂယူလဵက္ သူပင္ပန္း႒ကီးစၾာ ႒ကိႂးစား ထူေထာင္ထားေသာ သန္လဵင္ကို ဒဘရစ္လက္သိုႛ အသာတဳကည္ အပ္ႎႀင္းခဲ့၍ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္၊ မတ္လတၾင္ သန္လဵင္မႀ ထၾက္ခၾာသၾားသည္။ ရခိုင္မင္းက ခၾင့္ဴပႂသည္။ ၁၆ဝ၁ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ အလၾန္တၾင္ ဒီဇူဇာ တည္ေထာင္သည္၊ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္တၾင္မႀ ဒီဘရစ္တိုက ေရာက္လာသည္။
အမႀတ္ (ဂ၊ ဃ) - အမႀတ္ (ဂ) ဂ႗န္စတီဗင္ (စ) ၏ ဘာသာဴပန္ကို မူတည္၍ ေရးသားေသာ အမႀတ္ (ဃ) တၾင္ ဤသိုႛ ေတၾႚရသည္။ ရခိုင္မင္း အမႁထမ္း ဒီဘရစ္တိုသည္ သေဘႆာေစခံငယ္ ဘဝမႀ ရခိုင္ဘုရင္၏ က႗န္ယံု ဴဖစ္လာသည္။ ဆိပ္ကမ္း အခၾန္႒ကီးဳကပ္ေရး အတၾက္ ေအဒီ ၁၆ဝဝ တၾင္ သန္လဵင္သိုႛ ပိုႛထားသည္။ အဴခား ေပၞတူဂီမဵား အေပၞ ဳသဇာရႀိသူ မဟုတ္ေခဵ။ အခၾင့္သာေသာ အခၝ အခၾန္႟ံုးကို ကာကၾယ္ရန္ ဟူ၍ ခံတပ္ အခိုင္အမာ တည္ေဆာက္သည္။ ရခိုင္မင္းကို မကဵိႂးမႎၾံ ဴပႂသည္။ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ထံ သၾား၍ အသိမႀတ္ဴပႂရန္ ပန္ဳကားသည္။ ဒီဘရစ္တို မရႀိခိုက္ ရခိုင္မင္းႎႀင့္ ဴပည္မင္း စစ္သည္တိုႛက သန္လဵင္ကို ရႀစ္လဳကာ ဝိုင္းဝန္း တိုက္ခိုက္သည္။ ေပၞတူဂီ အရာရႀိ ဆာလ္ဗာေဒၝရီ ေဘရာက အညံ့မခံဘဲ ရဲဝံ့စၾာ ခုခံသည္။ ငယ္သားမဵား ထၾက္ေဴပးလိုစိတ္ မရႀိေအာင္ ရီေဘရာက သေဘႆာသံုးစင္း မီး႟ိႁႚ ပစ္လိုက္သည္။ ရီေဘရာ၏ ႒ကိႂးပန္းခဵက္ဴဖင့္ ဒီဘရစ္တို နာမည္႒ကီးလာကာ ဝန္းကဵင္ရႀိ တုိင္းရင္းသား အ႒ကီးကဲမဵားက ဒီဘရစ္တို မင္း အဴဖစ္ အသိမႀတ္ ဴပႂဳကသည္။ ဒီဘရစ္တိုသည္ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ၊ ဂဵာဗာသူ အေမမႀ ေမၾးေသာ ေဒၞညာလီၾဇာဒီဆလ္ဒညႎႀင့္ လက္ထက္႓ပီးေနာက္ ကပၯတိန္ဂဵင္နယ္ဘၾဲႚဴဖင့္ သန္လဵင္သိုႛ ဴပန္လာသည္။ ခံတပ္ကို ဴပႂဴပင္သည္။ ႓မိႂႚနယ္နိမိတ္ ခဵဲႚထၾင္ သတ္မႀတ္သည္။ ခရစ္ယာန္ ဘုရားေကဵာင္း ေဆာက္သည္။ ရခိုင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတိုႛ ေပၝင္း၍ စစ္ဆင္လာသည္ကို ႎိုင္သည့္အဴပင္ ရခိုင္ ဥပရာဇာမင္းခေမာင္းကို ဖမ္းမိသည္။ ရခိုင္မင္းသားကို ေ႟ၿဒဂႆၝး ငၝးေသာင္းေပး၍ ေ႟ၾးယူမႀ ဴပန္လၿတ္လိုက္သည္။ ဝန္းကဵင္ ႓မိႂႚစား၊ ႟ၾာစားမဵားက အညံ့ခံဳကသည္။ ေတာင္ငူမင္းက မဟာမိတ္ဴပႂလိုေဳကာင္း ကမ္းလႀမ္းလာသည္။ ဒီဘရီတိုသည္ သားဆိုင္မၾန္ကို ယိုးဒယား သစၤာခံ မုတၩမစား ဗညားဒလ၏ သမီးႎႀင့္ ေပးစားသည္။ နတ္သ႖င္ေနာင္လည္း သန္လဵင္သိုႛ ခိုဝင္လာသည္။ ေနာက္ဆံုး အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း လာေရာက္ တိုက္ခိုက္၍ သန္လဵင္ ပဵက္သည္။ ဒီဘရီတိုႎႀင့္ နတ္သ႖င္ေနာင္တိုႛ ကၾပ္မဵက္ခံရသည္။ ((ဖယ္ရာ၊ စာ ၁၂၄-၁၃ဝ။ ဟာေဗစာ ၁၈၅-၉) သန္လဵင္တၾင္ ငဇင္ဂၝကို ရခိုင္မင္းက တားသည္။ ၁၆ဝဝ တၾင္ ႓မိႂႚတည္သည္။)
အမႀတ္ (င) - သန္လဵင္ ရာဇဝင္ကို အဂႆလိပ္ဴပန္ေသာ ေဂဵအက္စ္ဖာနီဗယ္က ငဇင္ဂၝသည္ ဖီလစ္ဒီဘရစ္တိုပင္ ဴဖစ္ေဳကာင္း မႀတ္ခဵက္ေပးသည္။ ဤရာဇဝင္အရ ရခိုင္႓မိႂႚက ဘရင္ဂဵီကုလား ငဇင္ဂၝသည္ သိမ္ဂုတၨရကုန္း ေ႟ၿဆံေတာ္ဘုရားမႀ ဓမၳေစတီေကာင္းမႁ ေခၝင္းေလာင္း႒ကီးကို ခဵ၍ အေဴမာက္သၾန္းရန္ ဳကံသည္။ ပန္းအလၾဲတၾင္ သေဘႆာနစ္၍ အဳကံ မေအာင္ဴမင္ေခဵ။ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း သကၠရာဇ္ ၉၇၄ (ေအဒီ ၁၆၁၂) တၾင္ ဴပည္ကို အလိုေတာ္ဴပည့္ေသာ အခၝ ငဇင္ဂၝသည္ လက္နက္ ကိရိယာ၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း၊ လက္ေဆာင္ပဏၧာ အမဵားႎႀင့္လာ၍ သန္လဵင္တၾင္ သားေရ တခဵပ္ရာ ႓မိႂႚေနရာ ေပးပၝရန္ အသနားခံသည္။ အခၾင့္ သနားေတာ္မူလိုက္ေသာ အခၝ ငဇင္ဂၝသည္ သားေရကို နန္းငင္၍ သားေရ႒ကိႂး တဆန္ႛစီကို ထၾာသၾား႓ပီး ႓မိႂႚတည္သည္။ (အေနာက္ဖက္လၾန္ ခၾင့္ဴပႂသည္၊ ငဇင္ဂၝ၊ ၁၆၁၂ တၾင္ ႓မိႂႚတည္သည္။)
ေဖာ္ဴပပၝအေထာက္အထားမဵားတၾင္
(၁) သန္လဵင္ တည္ေသာ သကၠရာဇ္ ၁၆ဝ၆၊ ၁၆ဝဝ၊ ၁၆၁၂ ဟု ကၾဲဴပားေနသည္။
(၂) ႓မိႂႚတည္သူမဵားမႀာ ဇၾင္ကာကူ၊ ဒီဇူဇာ၊ ဒီဘရစ္တို (ငဇင္ဂၝ) ဟု ကၾဲဴပားေနသည္။
(၃) ခၾင့္ဴပႂသူမဵားမႀာ ပဲခူးမင္း၊ ရခိုင္မင္း၊ အေနာက္ဖက္လၾန္ဟု ကၾဲဴပားသည္။
(၄) ဇင္ကာကူ၊ ငဇင္ဂၝ၊ ဒီဘရစ္တုိ တိုႛသည္ တဦးတည္း ဴဖစ္သည္ ဆိုလ႖င္ပင္ သန္လဵင္ကို ဒီဇူဇာ တည္သည္ဟူေသာ အဆိုႎႀင့္ မကိုက္ညီဘဲ ရႀိေနပၝသည္။
(၅) အမႀတ္ (က) တၾင္ ဗိုလ္မႀႃး ဒီဘရီတူသည္ ၁၅၇ဝ တၾင္ရခိုင္ကို တိုက္ခိုက္သည္။ ၃၆ ႎႀစ္အဳကာ ၁၆ဝ၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ဇၾင္ကာကူ ရခိုင္သိုႛ ဝင္၍ ေထာက္ခံစာ ေတာင္းသည္ ဆိုေသာ အခဵက္လည္း စဥ္းစားစရာ ရႀိပၝသည္။
(၆) အမႀတ္ (က) အရ ဒီဘရီတူသည္ ၁၅၇ဝ ကပင္ ဗိုလ္မႀႃး ဴဖစ္ေသာ္လည္း အမႀတ္ (ဂ၊ ဃ) အရ သေဘႆာ အေစခံငယ္ဘဝမႀ ၁၆ဝဝ တၾင္ရခိုင္ဘုရင့္ က႗န္ယံုေတာ္ ဴဖစ္လာသည္ ဆိုခဵက္လည္း စဥ္းစားရေပမည္။
(၇) အမႀတ္ (ခ) အရ သန္လဵင္႓မိႂႚကို တည္သူ၊ ခုခံကာကၾယ္သူ၊ ေတာင္ငူမင္းက အသိမႀတ္ဴပႂဴခင္း ခံရသူသည္ ဒီဇူဇာ ဴဖစ္၏။ တခဵိန္လံုး သန္လဵင္တၾင္ မရႀိဘဲ ရခိုင္မင္း ေပးအပ္ေသာ တာဝန္ကို ဘဂႆလားသိုႛ သၾားေနေသာ ဒီဘရစ္တိုကို ဂိုဂၝဘုရင္ခံခဵႂပ္က ခဵီးမၾမ္းစာမဵား ေပးဴခင္း၊ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္တၾင္မႀ ေရာက္လာသူ ဒီဘရစ္တိုကို ဒီဇူဇာက ဳကည္ဴဖႃစၾာ လၿဲအပ္၍ သန္လဵင္မႀ ထၾက္ခၾာသၾားဴခင္းတိုႛမႀာလည္း စဥ္းစားစရာမဵားပင္ ဴဖစ္၏။
(၈) အမႀတ္ (င) အရ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္းထံ ငဇင္ဂၝ သားေရတခဵပ္ရာ ေဴမေတာင္းသည့္ ႎႀစ္မႀာ ၉၇၄ ဴဖစ္ေနသည္။ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း ဴပည္ကို ေအာင္ႎိုင္သည္မႀာ သကၠရာဇ္ ၉၆၉ (၁၆၁၂) တၾင္ သန္လဵင္ႎႀင့္ ငဇင္ဂၝတိုႛ ပဵက္ခဵိန္ ဆိုက္ေနေပ႓ပီ။
(၉) ငဇင္ဂၝသည္ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလၾီဇာဒီဆလ္ဒညႎႀင့္ လက္ထပ္ေဳကာင္း၊ ငဇင္ဂၝအား တံကဵင္လ႖ိႂ သတ္႓ပီးေနာက္ ထိုအမဵိႂးသမီးကို အေနာက္ဖက္လၾန္မင္းက သိမ္းပိုက္ရန္ ဳကံ႟ၾယ္ေဳကာင္း၊ အမဵက္ေစာင္မာန္ ႒ကီးစၾာဴဖင့္ လက္မခံသဴဖင့္ ႟ိုး႟ိုးက႗န္မ အဴဖစ္ အဴခား သံုႛပန္းမဵားႎႀင့္ အတူ အင္းဝသိုႛ လိုက္ပိုႛလိုက္ေဳကာင္း အမႀတ္ (ဂ) ႎႀင့္ ယင္းကို ကိုးကားသည့္ (ဃ) တိုႛတၾင္သာ ပၝသည္။
ကၾဲလၾဲခဵက္မဵား စဥ္းစားစရာမဵား ရႀိေနသဴဖင့္ မည္သည့္ အေထာက္အထားကို အခိုင္ကိုင္၍ အတည္ ေကာက္ယူရပၝမည္နည္း။ ပညာရႀင္မဵား စဥ္းစားဆံုးဴဖတ္ ေပးဳကေစလိုပၝသည္။
ငဇင္ဂၝ ဟူေသာ အမည္ သိုႛမဟုတ္ ဘၾဲႛႎႀင့္ ပက္သက္၍လည္း ဤသိုႛေတၾရသည္။ အမႀတ္ (ခ) တၾင္ ဒီဘရစ္တိုသည္ လစၤဘၾန္း႓မိႂႚသား၊ ေ႟ၿတိုက္စိုးဟု အနက္သေဘာေဆာင္ေသာ ဆန္ဂၝဘၾဲႚ ရထားသူ ဴဖစ္ေဳကာင္း ဆိုသည္။ ဆန္ဂၝမႀ ဇင္ဂၝ၊ ငဇင္ဂၝ ဴဖစ္လာေလသလား။
ဒီဘရစ္တိုကား သူႎႀင့္႓ပိႂင္ရေသာ တိုင္းရင္းသား မင္းမဵားနည္းတူ စဥ္းလဲသည္။ ငဇင္ဂၝဟု ေခၞဳကဴခင္းကို ေထာက္၍ အမဵားက သူႛအေပၞမည္သိုႛ သေဘာထားခဲ့သည္ကို သိသာသည္။ ထိုအခဵိန္က သင္းေဘာဆိပ္၊ သေဘႆာသားမဵား ေလာကတၾင္ ဆန္ဂၝ ဟူေသာ ဘန္းစကား ရႀိသည္။ လူေကာင္းဟု ဆိုလိုသည္။ ပန္ခဵာဘီ စကားတၾင္လည္း ဆန္ဂၝသည္ ေကာင္း၏ဟု အဓိပၯၝယ္ရေဳကာင္း ဟားေဗးက ရႀင္းလင္းခဵက္ ေပးသည္။ (ဟားေဗး ၁၈၉)
ငဇင္ဂၝ ေခၞ ဒီဘရီတို၏ ကိုယ္ေရးကိုယ္ရာမဵား အေဳကာင္းလည္း ေဴပာစရာ ရႀိပၝသည္။ ဒီဘရစ္တိုသည္ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလီၾဇာဒီဆလ္ဒညႎႀင့္ လက္ထပ္ေဳကာင္း၊ သား ဆိုင္မၾန္ကို မုတၩမစား သမီးႎႀင့္ ေပးစားေဳကာင္း အထက္တၾင္ ေဖာ္ဴပခဲ့သည္။ သန္လဵင္ ေရာက္သည့္ ေအဒီ ၁၆ဝဝ မႀ ၁၆၁၂ ခု အတၾင္း ဴဖစ္၍ ဆိုင္မၾန္သည္ ေဒၞညာလီၾဇာဒီဆလ္ဒည၏ သား မဟုတ္ေဳကာင္း သိသာသည္။
ငဇင္ဂၝတၾင္ ေလာင္းဳကက္သူ ရခိုင္ေစာသဒၭာ ဟူေသာ မယား တေယာက္လည္း ရႀိသည္။ ေလာက္ဳကက္နန္းတၾင္းမႀ လက္ပၝးေစ အပဵိႂေတာ္ ဴဖစ္မည္ဟု ထင္ရသည္။ ေစာသဒၭာႎႀင့္ ရေသာသား နႎၬဘယႎႀင့္ သမီး သုပဘာေဒဝီတိုႛ ရႀိသည္။ ငဇင္ဂၝ ကၾပ္မဵက္ခံစဥ္က သန္လဵင္မႀ ထၾက္ေဴပး ပုန္းေရႀာင္ရင္း ေစာသဒၭာ ကၾယ္လၾန္သည္။ နႎၬဘယႎႀင့္ ႎႀမ သုပဘာ တိုႛကို ဓညဝတီ အမတ္သုထိန္က ေတၾႚ၍ ေကာက္ယူ ေမၾးစားထားသည္။ မင္းမဵိႂးမႀန္း သိ၍ ကဵိႂက္ယသီ႓မိႂႚကို တည္ကာ ထိုေမာင္ႎႀမကို နန္းစံေစသည္။ ကဵိႂက္ယသီ႓မိႂႚကို ဴမန္မာတိုႛက သီတာ႓မိႂႚဟု ေခၞသည္။ ေနာက္ပိုင္း ထိုေမာင္ႎႀမ ကၾယ္လၾန္ေသာ အခၝ နတ္စိမ္းဴဖစ္၍ သီတာနတ္ေမာင္ႎႀမဟု ထင္ရႀားသည္။ ပုသိမ္ အေနာက္ေခဵာင္း၊ ငၝးသိုင္းေခဵာင္း၊ ေလးမဵက္ႎႀာ နယ္သူနယ္သားတိုႛက ကိုးကၾယ္ ပသဳကသည္။ ႎႀစ္စဥ္ နတ္ပၾဲ ကဵင္းပဳကသည္။ ယင္းသနားဖၾယ္ ဇာတ္လမ္းကို သီတာနန္းဦးဘုရား ေခၞ ဴမသိန္းတန္ ေစတီ၌ ေကဵာက္စာ ေရးထိုးဳကသည္။ (ဴမန္မာႎိုင္ငံ ကမၯည္းေကဵာက္စာဝန္၏ ၁၉၁၅၊ ႎႀစ္ပတ္လည္ အစီရင္ခံစာ၊ အပုဒ္ ၃၃၊ ဟာေဗ ၁၈၉။ ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း - ငဇင္ဂၝ ႎႀင့္ သီတာ စာတန္းတိုႛတၾင္ အကဵယ္ ေတၾႚႎိုင္ပၝသည္။)
ရခိုင္ရာဇဝင္ ကဵမ္းမဵား - (၁) ရမ္းဴပည့္ေတာင္ေကဵာင္း ဆရာေတာ္ ဦးစႎၬမာလာ လကႆာရ၊ ရခိုင္ရာဇဝင္သစ္ကဵမ္း ပ၊ ဒု၊ ၁၉၃၁ (၂) ဦးဥာဏ၊ ဓညဝတီ ရာဇဝင္သစ္၊ ပ၊ ဒု၊ ၁၉၅၄ (၃) ပဲခူး ဦးပၸိ၊ ဓညဝတီရာဇဝင္သစ္၊ ၁၉၁ဝ (၄) ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံု (၅) မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္းတိုႛတၾင္ ေတၾႚရေသာ စိတ္ဝင္စားဖၾယ္ ေကာင္းေသာ ငအင္ဂၝ အေဳကာင္း ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
ရခိုင္ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵားလာ ငအင္ဂၝသည္ မင္းဗာ႒ကီး (၁၅၃၁ - ၅၃) ၏ သားဴဖစ္၏။ မင္းဗာ႒ကီးသည္ သကၠရာဇ္ ၈၇၉ (ေအဒီ ၁၅၁၇) တၾင္ ဘဂႆၝ ၁၂ ႓မိႂႚကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ဴမင္သည္။ ကုလားဒီလီမင္းက သမီး နန္းထက္ဖၾား၊ နံ - ဗုဒၭဟူး၊ အသက္ ၁၇ ႎႀစ္၊ ပဲသီဒၝကို လက္ေဆာင္ပဏၧာမဵားႎႀင့္ ဆက္သသည္။ သကၠရာဇ္ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) ခုႎႀစ္တၾင္ ဂယာသီ႓မိႂႚ ေဗာဓိပင္မႀာ ေကဵာက္စာထိုးခဲ့၍ ရခိုင္သိုႛ ဴပန္ခဲ့သည္။ ဒၝဂၝ႓မိႂႚတၾင္ တမိုးခိုစဥ္ ပဲသီဒၝတၾင္ သားတပၝး ဖၾားဴမင္သည္။ ငအင္ဂၝဟု အမည္ေပး၏။ ေႎၾလတိုင္ေသာ္ သားေတာ္ ငအင္ဂၝကို ကုလားဆိုင္ရာ၊ ႓မိႂႚကို ေပး၍ အမိ ပဲသီဒၝႎႀင့္ အတူ ေမာက္သူဇာ႓မိႂႚတၾင္ ႒ကီးစၾာေသာ တိုက္အိမ္ႎႀင့္ ထားခဲ့သည္။ (ရခိုင္သစ္၊ ဒု၊ ၆၇၊ ဦဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၁ဝ၉၊ ဦးပၸိ၊ ဓညသစ္၊ ၁၅ဝ - ၁၅၂၊ မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္း ေပ၊ ခိဝမ္း၊ ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံု)
မင္းရာဇာ႒ကီး (၁၅၉၃ - ၁၆၁၂) လက္ထက္ ေတာင္ငူမင္းႎႀင့္ ေပၝင္း၍ ပဲခူးကို တိုက္ဳကသည္။ မင္းရာဇာ႒ကီးသည္ ဘိုးေတာ္ မင္းဗာ႒ကီး၏သား ကုလား ငအင္ဂၝကို သေဘႆာ ၃ စင္း၊ လၾန္းဳကင္ ေလႀတရာေကဵာ္၊ လူႎႀစ္ေထာင္ေကဵာ္ခန္ႛႎႀင့္ သန္လဵင္တၾင္ အခိုင္အလံု ေနေစသည္။ ငအင္ဂၝလည္း ႓မိႂႚဴပ ကဵံႂးေဴမာင္း ခိုင္လံုေအာင္ လုပ္သည္။ သေဘႆာသားမဵားႎႀင့္ သင့္တင့္ေအာင္ ဴပႂ၍ ေရာင္းဝယ္သည္။ ရခိုင္ဘုရင္သိုႛ လည္ေကာင္း၊ ေတာင္ငူဘုရင္သိုႛ လည္ေကာင္း လက္ေဆာင္ပဏၧာမဵား မဴပတ္ ဆက္သရသည္။ (ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၁၅၉၊ ဦးပၸိ၊ ဓညသစ္၊ ၂ဝ၉၊ မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္း၊ ေပ၊ ေခၝေကဵာ၊ ရခိုင္ သစ္၊ ဒု၊ ၁၅၂)
ရခိုင္ ဥပရာဇာ မင္းခေမာင္းကို ငအင္ဂၝ ဖမ္းမိေဳကာင္းလည္း ဤသိုႛ ေတၾႛရသည္။
- သန္လဵင္စား ငအင္ဂၝကို ေခၞရာ မလာဘဲ အာခံေန၍ သားေတာ္ အိမ္ေရႀႚမင္းကို ခဵီတက္ တိုက္ခိုက္ေစသည္။ အိမ္ေရႀႚမင္းကို ငအင္ဂၝ ဖမ္းမိသၾားသည္။ လက္ေဆာင္ေတာ္မဵားႎႀင့္ မင္းသားကို လာပိုႛ၏။ ငအင္ဂၝကို ေဘးမဲ့ေပး၍ သန္လဵင္သိုႛ ဴပန္ရသည္။ (ဦးပၸိ၊ ဓညသစ္၊ ၂ဝ၉-၂၁ဝ)
- သန္လဵင္႓မိႂႚစား ငအင္ဂၝကို ေခၞေတာ္မူရာ မလိုက္လာ၍ အိမ္ေရႀႚမင္းသားကို ခဵီတက္ တိုက္ခိုက္ေစသည္။ ငအင္ဂၝက ေမာ္တင္ဟိုင္း႒ကီးက႗န္း၌ သေဘႆာေလးစင္းႎႀင့္ ေစာင့္ေန ခုခံ၍ အိမ္ေရႀႚမင္းသားကို ဖမ္းမိသၾားသည္။ ရခိုင္ဘုရင္က ကံသာ႓မိႂႚစား အမတ္သား အတၾင္းယံု ေဇယဵဗိုလ္ကို လက္ေဆာင္မဵားႎႀင့္ ေစလိုက္သည္။ ေဇယဵဗိုလ္က လက္ေဆာင္မဵားကို ယူ၍ အိမ္ေရႀႚမင္းသား ႎႀင့္တကၾ လိုက္ေတာ္မူပၝဟု ငအင္ဂၝကို ေဴပာ၍ လိုက္လာသည္။ ဘုရင္က ငအင္ဂၝကို အဴဖစ္မယူ၊ သန္လဵင္ကို ေအးခဵမ္းစၾာ ဴပန္ရသည္။ (ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံုတၾင္ ဴပေသာ ငအင္ဂၝ အေဳကာင္းဟု ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၂၆၁-၃ တၾင္ ေဖာ္ဴပသည္)
- ငအင္ဂၝသည္ မုတၨမ႓မိႂႚကို မင္းဴပႂေသာ ဗညားဒလႎႀင့္ မိတ္ေဆၾဴပႂသည္။ ဗညားဒလသား ဗညားႎၾယ္ႎႀင့္ ငအင္ဂၝ သမီး ထိမ္းဴမား၍ ခမည္းခမက္ ဴဖစ္ဳကသည္။ ရခိုင္ဘုရင္၊ ေတာင္ငူဘုရင္ တိုႛကို မကဵိႂးမႎၾံ ဴဖစ္လာသည္။ လက္ေဆာင္ပဏၧာ မဆက္၊ ဴခားနားသည္။ သကၠရာဇ္ ၉၆၅ (၁၆ဝ၃) တၾင္ ရခိုင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူတိုႛ ပူးေပၝင္း၍ သန္လဵင္သိုႛ ခဵီသည္။ ရခိုင္ ဥပရာဇာ မင္းခေမာင္းကို ငအင္ဂၝ ဖမ္းမိသၾားသည္။ သန္လဵင္ကို လုပ္ဳကံ၍ မရေခဵ။ မင္းခေမာင္းကို ေတာင္းေသာ အခၝ ငအင္ဂၝက - ငၝ့ကို က႗န္ဟု မဆိုလင့္၊ ဴပည္ေထာင္ခဵင္း မင္းဟု ဆိုမႀ ေပးမည္ ဆို၍ လိုက္ေလဵာဳကရသည္။ အေရး ႓ပီးေဴပသည္။ ေနာင္ကို သန္လဵင္ကို မတိုက္၊ မလုပ္ဳကံ႓ပီဟု ကတိသစၤာထားလဵက္ မင္းႎႀစ္ပၝး ဴပန္ဳကရသည္။ (ဤကား မႀန္နန္း၊ ရခိုင္ရာဇဝင္ေဟာင္း၊ ဆရာငမည္း ရာဇဝင္တိုႛ အဆိုတည္းဟု ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၂၆ဝ-၆၁ တၾင္ ေဖာ္ဴပသည္။)
- ရခိုင္ ဘုရင္က ငစင္ကာ ဟူေသာ ပယင္ဂဵီကို သေဘႆာ ၃ စင္း၊ ကတၨႂလၾန္း ဳကင္တရာ၊ လူႎႀစ္ေထာင္ေကဵာ္ႎႀင့္ သန္လဵင္႓မိႂႚတၾင္ အခိုင္အလံု ေနေစသည္။ ငစင္ကာ သန္လဵင္တၾင္ ႓မိႂႚုဴပကဵံႂးေဴမာင္း ဴပင္ဆင္ လုပ္ေဆာင္သည္။ သေဘႆာသား ကုန္သည္တိုႛႎႀင့္ သင့္တင့္ေအာင္ လုပ္သည္။ ရခိုင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူကို လက္ေဆာင္ပဏၧာ ဆက္ရသည္။ ဗညဒလ သားႎႀင့္ ငစင္ကာ သမီးတိုႛ ထိမ္းဴမား၍ ခမက္ ဖမ္းဳကသည္။ (တၾင္းသင္း၊ ၂၊ ၂၃၉-၄ဝ)
- ရခိုင္၊ ေတာင္ငူ တိုႛကို ဦးမႌၾတ္၊ လက္ေဆာင္အ႓မဲ မဆက္၊ ရခိုင္က ေတာင္ငူသိုႛ ေစပၝ ေရာင္းဝယ္သၾားသူမဵားကို ဖမ္းခဵႂပ္သည္။ ရခုိင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူ ငစင္ကာကို ဝိုင္းတိုက္ဳကသည္။ ငစင္ကာ သေဘႆာသံုးစင္း ေကဵာက္ဆူးခဵ႓ပီး ေဴပာင္းေသနတ္ ေဖဵာ္ေဖဵာ္ပစ္သည္။ ရခိုင္သားတိုႛ ေလႀကၾဲပဵက္သည္။ အိမ္ေရႀႚမင္းသား မင္းခေမာင္းကို ငစင္ကာ ဖမ္းမိသၾားသည္။ (တၾင္းသင္း ၂၊ ၂၄၃)
- ဥပရာဇာကို ေတာင္းေသာ္ ငစင္ကာက မေပး။ ငက႗န္ ဟူ၍ မဆိုႎႀင့္၊ ဴပည္ေထာင္းခဵင္း မင္း ဟုဆို၊ ေနာင္ကိုလည္း င႓မိႂႚကို မတိုက္႓ပီဟု ကတိသစၤဴပႂမႀ ေပးမည္ဟု ေဴပာသည္။ ရခိုင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူတိုႛ ငစင္ကာ အလိုသိုႛ လိုက္၍ အနိမ့္အကဵခံမႀ ရခိုင္ ဥပရာဇာကို ဴပန္ပိုႛလာသည္။ (တၾင္းသင္း၊ ၂၊ ၂၄၃ - ၄၄)
အမႀတ္ (ဂ၊ ဃ) တၾင္ ဥပရာဇာကို ေ႟ၿဒဂႆၝး ငၝးေသာင္းေပး၍ ေ႟ၾးယူခဲ့ေဳကာင္း အထက္တၾင္ ေဖာ္ဴပခဲ့ပၝသည္။
ဤအခဵက္အလက္မဵားတၾင္ ရခိုင္ ရာဇဝင္ကဵမ္း၊ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵား သေဘာ အသၾားအားဴဖင့္ တူဳကသည္။ အိမ္ေရႀႚမင္းသား ဴပန္လၾတ္သည္မႀာ ကၾဲသည္။ ငအင္ဂၝႎႀင့္ ငဇင္ဂၝ ဟူ၍ ႎႀစ္မဵိႂး ဴဖစ္ေနသည္။ ငအင္ဂၝ ဆိုလ႖င္ ရခိုင္ မင္းဗာ႒ကီးႎႀင့္ ကုလား မင္းသမီး ပဲသီတာတိုႛ၏သား ကုလားကဴပား ဴဖစ္၏။ ငဇင္ဂၝ ဆိုလ႖င္ ေပၞတူဂီကုလား ဒီဘရစ္ဆို သူလည္း ဴဖစ္သည္။ ငအင္းဂၝလား၊ ငဇင္ဂၝလား။
ထိုႛဴပင္ ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္က ဗညားဒလ သား ဗညားႎၾယ္ႎႀင့္ ငအင္ဂၝ သမီး ထိမ္းဴမားသည္ ဆို၏။ တၾင္းသင္းက ဗညားဒလ သားႎႀင့္ ငဇင္ဂၝ သမီးဟု ဆို၏။ ငအင္ဂၝ သမီးလား၊ ငဇင္ဂၝ သမီးလား။ ဟာေဗတုိႛက (ငဇင္ဂၝ) သား ဆိုင္မၾန္ႎႀင့္ မုတၩမစား သမီးဟု ဆိုသည္။ မုတၩမစားသည္ ဒီဘရစ္တုိ၏ သား၊ သူ၏ သမက္ကို အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း၏ အမိန္ႛရ ကိုယ္တိုင္ အဆံုးစီရင္ရသည္ဟု ဆိုသည္ (ဟာေဗ၊ ၁၈၇)။ ငအင္ဂၝ၊ ငဇင္ဂၝႎႀင့္ မုတၨမစားတုိႛ ခမည္းခမက္ေတာ္ဳကသည္ မႀန္၏။ သိုႛေသာ္ မည္သူက သားေပး၍ မည္သူက သမီးယူသနည္း။ ဤမ႖ႎႀင့္ မ႓ပီးေသး။ ငအင္ဂၝ၏ အသက္ကို တၾက္ဳကည့္ရဦးမည္။
ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံု၊ ဦးပၸိ - ဓညသစ္ႎႀင့္ မင္းရာဇာ႒ကီးစာတမ္းတုိႛက မင္းဗာ ႒ကီး ၈၇၈ တၾင္ နန္းတက္သည္။ ၈၇၉ (၁၅၁၇) တၾင္ ဘဂႆၝသုိႛ ခဵီသည္။ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ဴပန္သည္ဟု ဆုိသည္။ ငအင္ဂၝကုိ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) တၾင္ ေမၾး သည္ဆုိလ႖င္ (၁) မင္းရာဇာ႒ကီးက ငအင္ဂၝကုိ သန္လဵင္စား ခန္ႛထားခဲ့ေသာ ၉၆၃ (၁၆ဝ၁)တၾင္ ငအင္ဂၝ အသက္ ၈၃ ႎႀစ္ ရႀိေနမည္ ဴဖစ္၏။
ရမ္းဴပည္ေတာင္ေကဵာင္း ဆရာေတာ္ - ရခုိင္ ရာဇဝင္သစ္ႎႀင္ ဟာေဗတုိႛ၏ အဆုိအရ - (၂) မင္းဗာ႒ကီး ၈၉၃ (၁၅၃၁) တၾင္ နန္းတက္သည္။ မင္းရာဇာ႒ကီး ၉၅၅ (၁၅၉၃) တၾင္ နန္းတက္သည္။ မင္းဗာ႒ကီး နန္းတက္စတၾင္ ငအင္ဂၝကို ေမၾးလ႖င္ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ေသာ (၁၅၉၃) တၾင္ ငအင္ဂၝ အသက္ ၆၁ ႎႀစ္ ရႀိေနေပမည္။ သန္လဵင္စား ခန္ႛေသာ (၁၆ဝဝ) ခုႎႀစ္တၾင္ အသက္ ၆၈ ႎႀစ္ ရႀိေနမည္။
ရမ္းဴပည္ေတာင္ေကဵာင္း ဆရာေတာ္က ဘုရင့္ေနာင္ ေကဵာ္ထင္ေနာ္ရထာ သကၠရာဇ္ ၉ဝ၈ (၁၅၄၆) တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ခဵီလာသည္။ ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပုံပၝ သံတၾဲစား စဳကာဝေတးႎႀင့္ ငအင္ဂၝ ေပၝင္းမိ၍ တပင္ေ႟ၿထီးထံ ေရာက္သည္ ဆုိေသာ စကား ယုတၨိ မတန္။ ငအင္ဂၝ ၁ဝ ႎႀစ္သားသာ ရႀိေသးသည္ဟု ဆုိသည္။
(၃) သကၠရာဇ္ ၉ဝ၈ (၁၅၄၆) တၾင္ ၁ဝ ႎႀစ္သား ဆုိလ႖င္ ၈၉၈ (၁၅၃၆) ဖၾား ဴဖစ္ရမည္။ မင္းဗာ႒ကီး နန္းတက္႓ပီး ၅ ႎႀစ္ဳကာမႀ ေမၾးသည္။ သုိႛေသာ္ ယင္းဆရာေတာ္ကပင္ မင္းဗာ႒ကီး ၈၉၄ (၁၅၃၂) နန္းတက္သည္။ ၈၉၄ (၁၅၃၂) ဘဂႆၝသုိႛ ခဵီသည္။ ၈၉၅ တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ဴပန္ခဲ့သည္ဟု ဆုိထားသည္။ (ရခုိင္သစ္၊ ၆၁ - ၆၆)။ ထုိႛေဳကာင့္ ၈၉၄ ဖၾားဟု ေကာက္ယူရန္ ရႀိသည္။ ယင္းသုိႛဴဖစ္လ႖င္ သန္လဵင္စား ခန္ႛသည့္ (၁၆ဝဝ) တၾင္ ၆၈ ႎႀစ္ ရႀိမည္။
(၄) မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္းေပတၾင္ မင္းဗာ႒ကီး နန္းတက္ သကၠရာဇ္ ၈၇၈ (၁၅၁၆)၊ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ သကၠရာဇ္ ၉၃၅ (၁၅၇၃) ဟု ဴပသည္။ ရခုိင္သစ္၊ ဟာေဗတိုႛ ဴပေသာ သကၠရာဇ္ႎႀင့္ မကုိက္ညီ။ ဤအေထာက္အထား အရ မင္းဗာ နန္းတက္ႎႀစ္ႎႀင့္ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ႎႀစ္သည္ ၅၇ ႎႀစ္ ကၾာသည္။ ထုိႛေဳကာင့္ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ခဵိန္တၾင္ ငအင္ဂၝ ၅၇ ႎႀစ္ ရႀိေပ႓ပီ။ ဘုိးေတာ္ မင္းဗာ႒ကီးသား ငအင္ဂၝကို သန္လဵင္စား ခန္ႛေသာႎႀစ္ကုိ ၉၆၃ (၁၆ဝ၁) ဟု ဴပသည္။ နန္းတက္႓ပီး ၂၈ ႎႀစ္ဳကာမႀ ဴဖစ္ေနသည္။ ဤသုိႛဆုိလ႖င္ သန္လဵင္စား ခန္ႛခဵိန္က ငအင္ဂၝသည္ ၅၇ + ၂၈ = ၈၅ ႎႀစ္ ရႀိေနမည္ ဴဖစ္သည္။ ၂၈ ႎႀစ္ ဳကာမႀ ဆုိသည္မႀာ မမႀန္ပၝ။ ၈ ႎႀစ္ အဳကာတၾင္ ခန္ႛဴခင္း ဴဖစ္ပၝသည္။ ဤသုိႛဴဖစ္လ႖င္ ငအင္ဂၝ အသက္ ၆၅ ႎႀစ္ ရႀိမည္။
သန္လဵင္စား ခန္ႛသည့္ႎႀစ္ကုိ အေထာက္အထား အမဵားႎႀင့္ ကုိက္ညီေသာ (၁၆ဝဝ) ကုိ အခုိင္ယူလ႖င္ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) ဖၾား ငအင္ဂၝသည္ ထုိအခဵိန္က ၈၂ ႎႀစ္ ရႀိ႓ပီ။ မင္းခေမာင္းကို ဖမ္းမိသည့္ ၉၆၅ (၁၆ဝ၃) တၾင္ ၈၅ ႎႀစ္ ရႀိ႓ပီ။ ၈၉၈ (၁၅၃၆) ဖၾား မႀန္လ႖င္ ၆၄ ႎႀစ္ ရႀိေပ႓ပီ။ သုိႛေသာ္ ၈၉၄ တၾင္ ဘဂႆၝသုိႛ ခဵီ၍ ၈၉၅ တၾင္ ဴပန္ခဲ့သည္ ဆုိသည့္အရမူ ၆၈ ႎႀစ္ ရႀိမည္ ဴဖစ္သည္။
ဤအ႟ႁပ္ေတာ္ပုံကုိ မည္သုိႛ ရႀင္းရပၝမည္နည္း။ ရခုိင္ ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵားလာ သကၠရာဇ္မဵားကား အားကုိးမရပၝ။ မညီမႌၾတ္ ရႀိဳကသည္။ သုိႛေသာ္ ရခုိင္ရာဇဝင္ အားလုံးက တညီတႌၾတ္တည္း အခုိင္အမာ ေဖာ္ဴပေသာ၊ ထူးဴခားလႀေသာ ငအင္ဂၝကို ဒီဘရစ္တုိ ငဇင္ဂၝႎႀင့္ မည္သုိႛ ဆက္စပ္ရပၝမည္နည္း။ ငအင္ဂၝ၏ အသက္ကုိ တၾက္ဆ၍ မရသည္တၾင္ ငဇင္ဂၝ၏ အသက္ေကာ မည္မ႖နည္းဟု ရႀာရန္ လုိလာပၝသည္။ ငဇင္ဂၝကုိ သိေနစဥ္က အေဳကာင္းကိစၤ မ႒ကီးလႀ။ ငအင္ဂၝကုိ ေတၾႚမႀ အခက္ဳကံႂရသည္။ မရႀင္းတတ္၍ ဴပႍနာ ဴဖစ္လာသည္။ ဘယ္လုိ လုပ္ရမႀာလဲ။ အမယ္ေလး လုပ္ဳကပၝဦး (အုံး) ဟုသာ ကုန္းေအာ္လုိက္ခဵင္ေတာ့သည္။ ပညာရႀင္မဵား ကယ္ေတာ္မူဳကပၝ။ သမုိင္း အခဵက္အလက္မဵား မႀန္မႀန္ကန္ကန္ မႀတ္တမ္းတင္၍ ရႀိေစခဵင္ပၝသည္။ ပညာရႀင္မဵား၊ သုေတသီမဵား ဝုိင္းဝန္း၍ စဥ္းစား႓ပီး အေဴဖရႀာေပးဳကပၝရန္ အႎူးအႌၾတ္ ေမတၩာရပ္ခံ၍ တင္ဴပလုိက္ပၝသည္။
မဳကန္
ဂႎၫဝင္ရသစုံ မဂၢဇင္း၊ ၂ဝဝ၂ ဧ႓ပီ။
ငဇင္ဂၝႎႀင့္ ငအင္ဂၝ
ငဇင္ဂၝ ႎႀင့္ ငအင္ဂၝ။ (ပံု - Filipe de Brito, Portuguese mercenary and governor of Syriam, Burma, circa 1600)
ငဇင္ဂၝႎႀင့္ ငအင္ဂၝ
ငဇင္ဂၝဟု ဆိုလ႖င္ သန္လဵင္တၾင္ မင္းမူခဲ့ေသာ ေပၞတူဂီကုလား၊ နတ္သ႖င္ေနာင္ ႎႀင့္အတူ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္းက ကၾပ္မဵက္ခဲ့သူ ဟူသည့္ ဇာတ္လမ္းေကဵာ႟ိုးကို အမဵား သိဳကသည္။ သိုႛေသာ္ ငဇင္ဂၝကို ေဴပာလ႖င္ ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ ဒီဘရစ္တို တိုႛကိုလည္း ေဴပာရေပမည္။ ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္၊ သန္လဵင္ ရာဇဝင္ တိုႛကိုလည္း ခဵန္ထား၍ မရေပ။ ဴပည္တၾင္းဴပည္ပ အေထာက္ထားမဵားကို ႎႀံစပ္ေအာင္ ဳကည့္ရန္လည္း လိုပၝသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ငဇင္ဂၝ၊ ဇၾင္ဂၝကူ၊ ဒီဘရစ္တို တုိႛႎႀင့္ဆိုင္ေသာ အေထာက္အထားမဵား အေဳကာင္း ပထမ တင္ဴပပၝမည္။
(၁) ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္၊ ရန္ကုန္၊ သူရိယပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၉၁၈
ဘရင္ဂဵီ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ေဒၝင္ဘီနာ႟ႁႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ သီရိေဇတရတ္ေကဵာ္တိုႛ ဴမန္မာဴပန္ဆိုထားသည္ ဆို၏။ ေဒၝင္ဘီနာ႟ႁသည္ ဴမန္မာဴပည္ေပၝက္ ေပၞတူဂီအႎၾယ္ ဘာနဘိုက္ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ဖာသာအစ္ဂနာ႟ႁ ဒီဘရစ္တို (၁၇၆၅-၁၈၃၂) ဴဖစ္သည္။ ဖာသာ ဆင္ဂၝမေနာ၏ တပည့္လည္းဴဖစ္၊ လက္ေထာက္လည္း ဴဖစ္သည္။ အဂႆလိပ္၊ ေပၞတူဂီ၊ စပိန္၊ ဟိႎၬႃ စတန္နီ၊ အီတာလဵံ ဘာသာတိုႛ က႗မ္းကဵင္သည္။ အီတာလဵံမဵား အတၾက္ ဴမန္မာသဒၬၝ၊ အီတာလဵံ-ဴမန္မာ-ပၝဠိ အဘိဓာန္ စသည္တိုႛလည္း ဴပႂစုသည္။ သီရိေဇတရတ္ေကဵာ္သည္ ဘာဘာရႀင္းဟု လူသိမဵားေသာ ဂဵိႂဟန္နိစ္မိုဇက္ ဴဖစ္၏။ ဴမန္မာဴပည္ေပၝက္ အာေမနီယံ ခရစ္ယာန္ တေယာက္ ဴဖစ္သည္။ ဤကဵမ္းပၝ အဆိုမဵားကို "(က)" အမႀတ္ဴပႂ၍ ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၂) ပေဂၝႎိုင္ငံ အေဳကာင္း အကဵည္းေဖာ္ဴပခဵက္။ ၁၆၁၇ ခုႎႀစ္တၾင္ စပိန္ဘာသာဴဖင့္ စတင္ ပံုႎႀိပ္သည္။ ေရးသူမႀာ မင္ႎူရဲလ္ဧဘ႟ူ မိုဆင္ႎို ဴဖစ္၏။ ၁၈၂၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ေပၞတူဂီဘာသာဴဖင့္ လစၤဘၾန္းမႀ ထပ္မံ ပံုႎႀိပ္သည္။ အလက္ဇႎၬာ မဂၢေရဂၝက အဂႆလိပ္ဘာသာ ဴပန္၍ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္တၾင္ ေဖာ္ဴပသည္။ (JBRS, XVI, II, 103–38) ဤကဵမ္းကို "(ခ)" အမႀတ္ဴပႂ၍ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၃) Asia Portuguese - မင္ႎူရဲလ္ ဖာရီယာ ဒီဇူဇာ ေရးသား၍ လစၤဘၾန္တၾင္ ၁၆၆၆ ခုႎႀစ္၊ ပံုႎႀိပ္သည္။ သံုးတၾဲ ရႀိသည္။ ဂ႗န္စတီဗင္က အဂႆလိပ္ဘာသာ ဴပန္သည္။ အမႀတ္ "(ဂ)" အဴဖစ္ ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၄) အာရႀေပၞတူဂီ စာအုပ္ တတိယတၾဲပၝ အခဵက္အလက္မဵားကို ကိုးကား၍ အာသာဖၾယ္ရာ ဴပႂစုေသာ ဴမန္မာရာဇဝင္၊ ၁၈၈၃ ခု။ ဟာေဗ ဴပႂစုေသာ ဴမန္မာရာဇဝင္၊ ၁၉၂၅ ခု။ အမႀတ္ "(ဃ)" အဴဖစ္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၅) သန္လဵင္ရာဇဝင္၊ ၁၈၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ေရးကူး ႓ပီးစီးသည္။ ၁၉၁၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ေဂဵ အက္(စ္) ဖာနီဗယ္ ရႀာေဖၾ ေတၾႚရႀိ၍ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္ အတၾဲ (၅) (၁၉၁၅) တၾင္ ေဖာ္ဴပထားသည္။ အမႀတ္ "(င)" ဟု ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၆) အထက္ပၝ အေထာက္အထားမဵားကုိ ဆန္းစစ္၍ ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း ဴပႂစုေသာ ငဇင္ကာႎႀင့္ သီတာ စာတမ္း၊ အမႀတ္ "(စ)" ဟု ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
(၇) ဴမန္မာရာဇဝင္ကဵမ္းမဵား၊ ရခုိင္ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵား။
ေဖာ္ဴပပၝ အေထာက္အထား ကဵမ္းမဵားကုိ ေလ့လာသူမဵားသည္ အခဵက္အလက္ အတိမ္းအေစာင္း၊ သကၠရာဇ္ အခ႗တ္အလၾဲမဵားကုိ ေတၾႚဳကသည္။ ဇၾင္ကာကူႎႀင့္ ငဇင္ဂၝ တဦးတည္းလား၊ ဒီဘရစ္ တုိႛႎႀင့္ အတူတူပဲလား စသည့္ ဴပႍနာမဵားႎႀင့္လည္း ရင္ဆုိင္ရသည္။ ခဵင့္ခဵိန္ စဥ္းစားဳကည့္ႎုိင္ရန္ ေတၾႚရသည္တုိကုိ စုစည္း တင္ဴပပၝမည္။
အမႀတ္ (က) - ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္ကို ကုိးကား၍ ငဇင္ဂၝ ဟူေသာ အမည္သည္ ဇၾင္ကာကူမႀ ဴဖစ္လာသည္။ ဒီဘရစ္တုိႛႎႀင့္ မဆုိင္ဟု ေကာက္ယူသူမဵား ရႀိသည္။ သန္လဵင္တၾင္ မင္းမူကာ နတ္သ႖င္ေနာင္ ႎႀင့္အတူ အေနာက္ဘက္လၾန္မင္းကုိ ရန္ဖက္႓ပိႂင္ခဲ့သူသည္ ဇၾင္ကာကူ ဴဖစ္သည္၊ ဒီဘရစ္တုိႛႎႀင့္ တဦးတည္း မဟုတ္ဟု ဆုိသည္။ သုိႛေသာ္ သမုိင္းဆရာ႒ကီးမဵားက ယင္းသုိႛ မယူဆဳကေခဵ။
အမႀတ္ (စ) - မူလ ေပၞတူဂီ ရာဇဝင္ အရေသာ္ ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံက တုိက္သေဘႆာ ၁၂ စင္း၊ ေသနတ္၊ အေဴမာက္၊ ေဆး၊ ခဲယမ္း အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ အစုံအလင္ႎႀင့္ ဗုိလ္မႀႃး ဒီဘရစ္ တုိႛကုိ သကၠရာဇ္ ၉၃၂ (ေအဒီ ၁၅၇ဝ) တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ခဵီတက္ လုပ္ဳကံေစသည္။ အေရးနိမ့္၍ ဂုိဝၝသုိႛ ဴပန္လာ႓ပီးေနာက္ ဒီဘရစ္တုိႛ ကၾပ္မဵက္ခံရသည္၊ သုိႛမဟုတ္ မိမိဘာသာ အဆုံးစီရင္သည္ဟု ဆုိသည္။ ဤတၾင္ ဒီဘရစ္တုိႛ ဇာတ္လမ္း ဆုံးသၾားသကဲ့သုိႛ ရႀိသည္။
အေထာက္အထား အသီးသီးတၾင္ သန္လဵင္႓မိႂႚတည္ပုံကို ဤသုိႛ အမဵႂိးမဵႂိး ေတၾႚရသည္။
အမႀတ္ (က) - ဂုိဝၝ ဘုရင္ခံသည္ ၃၆ ႎႀစ္အဳကာ သကၠရာဇ္ ၉၆၈ (၁၆ဝ၆) တၾင္ ဗုိလ္မႀႃး ဇၾင္ကာကူကုိ သေဘႆာ ၁၂ စင္း၊ ေသနတ္၊ အေဴမာက္၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း အဴပည့္အစုံ၊ ရဲမက္ဗုိလ္ပၝ ရိကၡာ အလုံအေလာက္ႎႀင့္ ပဲခူးသုိႛ ေစလၿတ္သည္ဟု ဆုိဴပန္သည္။ ဤအရေသာ္ ဒီဘရစ္ တုိႛႎႀင့္ ဇၾင္ကာကူမႀာ တဦးစီကဲ့သုိႛ ဴဖစ္ေနသည္။ ရခုိင္မင္းထံ ဝင္၍ ေထာက္ခံစာ ေတာင္းသည္။ ပဲခူးမင္းက လက္ခံသည္။ ရႀမ္းစစ္သည္တိုႛကို ကူညီ တိုက္ထုတ္ေပးရသည္။ ေပၞတူဂီ ဗိုလ္မႀႃးက က႗ဲေရတခဵပ္စာ ေနရာေပးပၝဟု ေတာင္း၍ ခၾင့္ဴပႂလိုက္ေသာ အခၝ က႗ဲေရကို ေသးေသးမ႖င္မ႖င္ လႀီး၍ သန္လဵင္အရပ္ ကုန္းေကာင္းရာတၾင္ ေဴမတိုင္းတာ ယူသည္။ သန္လဵင္ကို အခိုင္အမာ တည္သည္။ (ဇၾင္ကာကူ တည္သည္၊ ပဲခူးမင္းက ခၾင့္ဴပႂသည္ ၁၆ဝ၆ ခု)
အမႀတ္ (ခ) - သန္လဵင္ကို တည္သူမႀာ ေဒၝေရာမိေညာ နယ္သား ဆာလ္ေဗေဒၝရိေဘရာ ဒီဇူဇာ ဴဖစ္သည္။ အိႎိၬယ၊ သီဟို တိုႛ၌ အမႁထမ္း၍ ကပၯီတန္ ရာထူးအထိ ရ႓ပီးေနာက္ ေပၞတူဂီသိုႛ အဴပန္ မိုေလမသင့္၍ ၁၆ဝဝ ဴပည့္၊ ဇၾန္လတၾင္ သန္လဵင္ဆိပ္သိုႛ ေရာက္လာသည္။ ထိုအခဵိန္က ရခိုင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတိုႛ ဝိုင္းဝန္း တိုက္ခိုက္သဴဖင့္ ပဲခူးမင္း နန္းကဵသၾားသည္မႀာ ၁၈ ရက္ခန္ႛသာ ရႀိေသးသည္။ ရခိုင္မင္းလည္း ေလႀ႒ကီး၊ ေလႀငယ္မဵား ေပၞတူဂီ အမႀႃထမ္းမဵားႎႀင့္ ရႀိေနသည္။ ေပၞတူဂီ အမႁထမ္းတိုႛတၾင္ ဖိလစ္ ဒီဘရစ္တို ဒီနီကိုတီမႀာ ထင္ရႀားသည္။ ဒီဘရစ္တိုသည္ လစၤဘၾန္း႓မိႂႚသား ဴဖစ္၏။ ေ႟ၿတိုက္စိုးဟု အနက္ သက္ေရာက္ေသာ ဆန္ဂၝဘၾဲႚကို ရထားသည္။ ရခိုင္မင္းထံ အမႁထမ္း၍ အႎႀစ္ ၂ဝ ေကဵာ္မ႖ ကုန္သၾယ္ေနသူလဲ ဴဖစ္သည္။ ဒီဘရစ္တုိက ရခိုင္မင္းထံ၌ ကုန္ေလႀာင္႟ံု ေဆာက္ရန္ အခၾင့္ေတာင္းေပး၍ ဒီဇူဇာက ခံတပ္ တခု တည္ေဆာက္သည္။ ၁၆ဝ၁ ခုႎႀစ္ဦးတၾင္ ဴပည္မင္း၏ စစ္သည္တိုႛကို သန္လဵင္႓မိႂႚတၾင္းက ေကာင္းစၾာ ခုခံ တၾန္းလႀန္ႎိုင္ခဲ့႓ပီးေနာက္ ဒီဇူဇာသည္ သန္လဵင္ခံတပ္ကို ပိုမို ခိုင္လံုေအာင္ ဴပႂဴပင္ မၾန္းမံသည္။ ထိုအခဵိန္တၾင္ အင္အားေကာင္းေနေသာ ဗညားဒလက ေပၞတူဂီတိုႛကို ဝိုင္းဝန္း တုိက္ခိုက္သည္။ ခုႎႀစ္လမ႖ ရံထားသည္ကို ဳကံဳကံခံႎိုင္သည္။ ငယ္သားမဵားက စိတ္ဓာတ္ကဵ၍ ထၾက္မေဴပးေစရန္ သေဘႆာတုိႛကို မီး႟ိႁႚ ပဵက္ဆီးလိုက္သည္။ ဂိုဝၝမႀ စစ္ကူ ေရာက္လာသည္။ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံက ဒီဘရစ္တိုကို မဵားစၾာ ခဵီးကဵႃးလဵက္ ကပၯတိန္ရာထူး တိုးဴမင့္ေပးသည္။ စင္စစ္ ဒီဘရစ္တိုသည္ ထိုအခဵိန္က သန္လဵင္တၾင္ မရႀိဘဲ ရခိုင္မင္း၏ တာဝန္ကို ထမ္းေဆာင္ရန္ ဘဂႆလားတၾင္ ေရာက္ေနသည္။ ဒီဇူဇာသည္ စၾမ္းရည္ ထက္ဴမက္သူ ဴဖစ္၍ ရန္သူဟူသမ႖ကို တၾန္းလႀန္ကာ မစင္ဂၝဘၾဲႚ ခံယူ႓ပီး သန္လဵင္တၾင္ မင္းဴပႂသည္။ အနီးအေဝး ေကဵာ္ဳကားလဵက္ သစၤာခံလာဳကသည္။ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ထံမႀလည္း ဒီဘရစ္တိုကို ခဵီးကဵႃးေသာစာမဵား ထပ္မံ ေရာက္လာသည္။ ေရာက္လာသမ႖ စာမဵားကို ဒီဇူဇာက ဒီဘရစ္တိုႛထံ ပိုႛေပးသည္။ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒီဘရစ္တို သန္လဵင္သိုႛ ေရာက္လာရာ ဒီဇူဇာက ေကာင္းစၾာ ႒ကိႂယူလဵက္ သူပင္ပန္း႒ကီးစၾာ ႒ကိႂးစား ထူေထာင္ထားေသာ သန္လဵင္ကို ဒဘရစ္လက္သိုႛ အသာတဳကည္ အပ္ႎႀင္းခဲ့၍ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္၊ မတ္လတၾင္ သန္လဵင္မႀ ထၾက္ခၾာသၾားသည္။ ရခိုင္မင္းက ခၾင့္ဴပႂသည္။ ၁၆ဝ၁ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ အလၾန္တၾင္ ဒီဇူဇာ တည္ေထာင္သည္၊ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္တၾင္မႀ ဒီဘရစ္တိုက ေရာက္လာသည္။
အမႀတ္ (ဂ၊ ဃ) - အမႀတ္ (ဂ) ဂ႗န္စတီဗင္ (စ) ၏ ဘာသာဴပန္ကို မူတည္၍ ေရးသားေသာ အမႀတ္ (ဃ) တၾင္ ဤသိုႛ ေတၾႚရသည္။ ရခိုင္မင္း အမႁထမ္း ဒီဘရစ္တိုသည္ သေဘႆာေစခံငယ္ ဘဝမႀ ရခိုင္ဘုရင္၏ က႗န္ယံု ဴဖစ္လာသည္။ ဆိပ္ကမ္း အခၾန္႒ကီးဳကပ္ေရး အတၾက္ ေအဒီ ၁၆ဝဝ တၾင္ သန္လဵင္သိုႛ ပိုႛထားသည္။ အဴခား ေပၞတူဂီမဵား အေပၞ ဳသဇာရႀိသူ မဟုတ္ေခဵ။ အခၾင့္သာေသာ အခၝ အခၾန္႟ံုးကို ကာကၾယ္ရန္ ဟူ၍ ခံတပ္ အခိုင္အမာ တည္ေဆာက္သည္။ ရခိုင္မင္းကို မကဵိႂးမႎၾံ ဴပႂသည္။ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္ထံ သၾား၍ အသိမႀတ္ဴပႂရန္ ပန္ဳကားသည္။ ဒီဘရစ္တို မရႀိခိုက္ ရခိုင္မင္းႎႀင့္ ဴပည္မင္း စစ္သည္တိုႛက သန္လဵင္ကို ရႀစ္လဳကာ ဝိုင္းဝန္း တိုက္ခိုက္သည္။ ေပၞတူဂီ အရာရႀိ ဆာလ္ဗာေဒၝရီ ေဘရာက အညံ့မခံဘဲ ရဲဝံ့စၾာ ခုခံသည္။ ငယ္သားမဵား ထၾက္ေဴပးလိုစိတ္ မရႀိေအာင္ ရီေဘရာက သေဘႆာသံုးစင္း မီး႟ိႁႚ ပစ္လိုက္သည္။ ရီေဘရာ၏ ႒ကိႂးပန္းခဵက္ဴဖင့္ ဒီဘရစ္တို နာမည္႒ကီးလာကာ ဝန္းကဵင္ရႀိ တုိင္းရင္းသား အ႒ကီးကဲမဵားက ဒီဘရစ္တို မင္း အဴဖစ္ အသိမႀတ္ ဴပႂဳကသည္။ ဒီဘရစ္တိုသည္ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ၊ ဂဵာဗာသူ အေမမႀ ေမၾးေသာ ေဒၞညာလီၾဇာဒီဆလ္ဒညႎႀင့္ လက္ထက္႓ပီးေနာက္ ကပၯတိန္ဂဵင္နယ္ဘၾဲႚဴဖင့္ သန္လဵင္သိုႛ ဴပန္လာသည္။ ခံတပ္ကို ဴပႂဴပင္သည္။ ႓မိႂႚနယ္နိမိတ္ ခဵဲႚထၾင္ သတ္မႀတ္သည္။ ခရစ္ယာန္ ဘုရားေကဵာင္း ေဆာက္သည္။ ရခိုင္မင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူမင္းတိုႛ ေပၝင္း၍ စစ္ဆင္လာသည္ကို ႎိုင္သည့္အဴပင္ ရခိုင္ ဥပရာဇာမင္းခေမာင္းကို ဖမ္းမိသည္။ ရခိုင္မင္းသားကို ေ႟ၿဒဂႆၝး ငၝးေသာင္းေပး၍ ေ႟ၾးယူမႀ ဴပန္လၿတ္လိုက္သည္။ ဝန္းကဵင္ ႓မိႂႚစား၊ ႟ၾာစားမဵားက အညံ့ခံဳကသည္။ ေတာင္ငူမင္းက မဟာမိတ္ဴပႂလိုေဳကာင္း ကမ္းလႀမ္းလာသည္။ ဒီဘရီတိုသည္ သားဆိုင္မၾန္ကို ယိုးဒယား သစၤာခံ မုတၩမစား ဗညားဒလ၏ သမီးႎႀင့္ ေပးစားသည္။ နတ္သ႖င္ေနာင္လည္း သန္လဵင္သိုႛ ခိုဝင္လာသည္။ ေနာက္ဆံုး အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း လာေရာက္ တိုက္ခိုက္၍ သန္လဵင္ ပဵက္သည္။ ဒီဘရီတိုႎႀင့္ နတ္သ႖င္ေနာင္တိုႛ ကၾပ္မဵက္ခံရသည္။ ((ဖယ္ရာ၊ စာ ၁၂၄-၁၃ဝ။ ဟာေဗစာ ၁၈၅-၉) သန္လဵင္တၾင္ ငဇင္ဂၝကို ရခိုင္မင္းက တားသည္။ ၁၆ဝဝ တၾင္ ႓မိႂႚတည္သည္။)
အမႀတ္ (င) - သန္လဵင္ ရာဇဝင္ကို အဂႆလိပ္ဴပန္ေသာ ေဂဵအက္စ္ဖာနီဗယ္က ငဇင္ဂၝသည္ ဖီလစ္ဒီဘရစ္တိုပင္ ဴဖစ္ေဳကာင္း မႀတ္ခဵက္ေပးသည္။ ဤရာဇဝင္အရ ရခိုင္႓မိႂႚက ဘရင္ဂဵီကုလား ငဇင္ဂၝသည္ သိမ္ဂုတၨရကုန္း ေ႟ၿဆံေတာ္ဘုရားမႀ ဓမၳေစတီေကာင္းမႁ ေခၝင္းေလာင္း႒ကီးကို ခဵ၍ အေဴမာက္သၾန္းရန္ ဳကံသည္။ ပန္းအလၾဲတၾင္ သေဘႆာနစ္၍ အဳကံ မေအာင္ဴမင္ေခဵ။ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း သကၠရာဇ္ ၉၇၄ (ေအဒီ ၁၆၁၂) တၾင္ ဴပည္ကို အလိုေတာ္ဴပည့္ေသာ အခၝ ငဇင္ဂၝသည္ လက္နက္ ကိရိယာ၊ ေဆး၊ ခဲ၊ ယမ္း၊ လက္ေဆာင္ပဏၧာ အမဵားႎႀင့္လာ၍ သန္လဵင္တၾင္ သားေရ တခဵပ္ရာ ႓မိႂႚေနရာ ေပးပၝရန္ အသနားခံသည္။ အခၾင့္ သနားေတာ္မူလိုက္ေသာ အခၝ ငဇင္ဂၝသည္ သားေရကို နန္းငင္၍ သားေရ႒ကိႂး တဆန္ႛစီကို ထၾာသၾား႓ပီး ႓မိႂႚတည္သည္။ (အေနာက္ဖက္လၾန္ ခၾင့္ဴပႂသည္၊ ငဇင္ဂၝ၊ ၁၆၁၂ တၾင္ ႓မိႂႚတည္သည္။)
ေဖာ္ဴပပၝအေထာက္အထားမဵားတၾင္
(၁) သန္လဵင္ တည္ေသာ သကၠရာဇ္ ၁၆ဝ၆၊ ၁၆ဝဝ၊ ၁၆၁၂ ဟု ကၾဲဴပားေနသည္။
(၂) ႓မိႂႚတည္သူမဵားမႀာ ဇၾင္ကာကူ၊ ဒီဇူဇာ၊ ဒီဘရစ္တို (ငဇင္ဂၝ) ဟု ကၾဲဴပားေနသည္။
(၃) ခၾင့္ဴပႂသူမဵားမႀာ ပဲခူးမင္း၊ ရခိုင္မင္း၊ အေနာက္ဖက္လၾန္ဟု ကၾဲဴပားသည္။
(၄) ဇင္ကာကူ၊ ငဇင္ဂၝ၊ ဒီဘရစ္တုိ တိုႛသည္ တဦးတည္း ဴဖစ္သည္ ဆိုလ႖င္ပင္ သန္လဵင္ကို ဒီဇူဇာ တည္သည္ဟူေသာ အဆိုႎႀင့္ မကိုက္ညီဘဲ ရႀိေနပၝသည္။
(၅) အမႀတ္ (က) တၾင္ ဗိုလ္မႀႃး ဒီဘရီတူသည္ ၁၅၇ဝ တၾင္ရခိုင္ကို တိုက္ခိုက္သည္။ ၃၆ ႎႀစ္အဳကာ ၁၆ဝ၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ဇၾင္ကာကူ ရခိုင္သိုႛ ဝင္၍ ေထာက္ခံစာ ေတာင္းသည္ ဆိုေသာ အခဵက္လည္း စဥ္းစားစရာ ရႀိပၝသည္။
(၆) အမႀတ္ (က) အရ ဒီဘရီတူသည္ ၁၅၇ဝ ကပင္ ဗိုလ္မႀႃး ဴဖစ္ေသာ္လည္း အမႀတ္ (ဂ၊ ဃ) အရ သေဘႆာ အေစခံငယ္ဘဝမႀ ၁၆ဝဝ တၾင္ရခိုင္ဘုရင့္ က႗န္ယံုေတာ္ ဴဖစ္လာသည္ ဆိုခဵက္လည္း စဥ္းစားရေပမည္။
(၇) အမႀတ္ (ခ) အရ သန္လဵင္႓မိႂႚကို တည္သူ၊ ခုခံကာကၾယ္သူ၊ ေတာင္ငူမင္းက အသိမႀတ္ဴပႂဴခင္း ခံရသူသည္ ဒီဇူဇာ ဴဖစ္၏။ တခဵိန္လံုး သန္လဵင္တၾင္ မရႀိဘဲ ရခိုင္မင္း ေပးအပ္ေသာ တာဝန္ကို ဘဂႆလားသိုႛ သၾားေနေသာ ဒီဘရစ္တိုကို ဂိုဂၝဘုရင္ခံခဵႂပ္က ခဵီးမၾမ္းစာမဵား ေပးဴခင္း၊ ၁၆ဝ၃ ခုႎႀစ္တၾင္မႀ ေရာက္လာသူ ဒီဘရစ္တိုကို ဒီဇူဇာက ဳကည္ဴဖႃစၾာ လၿဲအပ္၍ သန္လဵင္မႀ ထၾက္ခၾာသၾားဴခင္းတိုႛမႀာလည္း စဥ္းစားစရာမဵားပင္ ဴဖစ္၏။
(၈) အမႀတ္ (င) အရ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္းထံ ငဇင္ဂၝ သားေရတခဵပ္ရာ ေဴမေတာင္းသည့္ ႎႀစ္မႀာ ၉၇၄ ဴဖစ္ေနသည္။ အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း ဴပည္ကို ေအာင္ႎိုင္သည္မႀာ သကၠရာဇ္ ၉၆၉ (၁၆၁၂) တၾင္ သန္လဵင္ႎႀင့္ ငဇင္ဂၝတိုႛ ပဵက္ခဵိန္ ဆိုက္ေနေပ႓ပီ။
(၉) ငဇင္ဂၝသည္ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလၾီဇာဒီဆလ္ဒညႎႀင့္ လက္ထပ္ေဳကာင္း၊ ငဇင္ဂၝအား တံကဵင္လ႖ိႂ သတ္႓ပီးေနာက္ ထိုအမဵိႂးသမီးကို အေနာက္ဖက္လၾန္မင္းက သိမ္းပိုက္ရန္ ဳကံ႟ၾယ္ေဳကာင္း၊ အမဵက္ေစာင္မာန္ ႒ကီးစၾာဴဖင့္ လက္မခံသဴဖင့္ ႟ိုး႟ိုးက႗န္မ အဴဖစ္ အဴခား သံုႛပန္းမဵားႎႀင့္ အတူ အင္းဝသိုႛ လိုက္ပိုႛလိုက္ေဳကာင္း အမႀတ္ (ဂ) ႎႀင့္ ယင္းကို ကိုးကားသည့္ (ဃ) တိုႛတၾင္သာ ပၝသည္။
ကၾဲလၾဲခဵက္မဵား စဥ္းစားစရာမဵား ရႀိေနသဴဖင့္ မည္သည့္ အေထာက္အထားကို အခိုင္ကိုင္၍ အတည္ ေကာက္ယူရပၝမည္နည္း။ ပညာရႀင္မဵား စဥ္းစားဆံုးဴဖတ္ ေပးဳကေစလိုပၝသည္။
ငဇင္ဂၝ ဟူေသာ အမည္ သိုႛမဟုတ္ ဘၾဲႛႎႀင့္ ပက္သက္၍လည္း ဤသိုႛေတၾရသည္။ အမႀတ္ (ခ) တၾင္ ဒီဘရစ္တိုသည္ လစၤဘၾန္း႓မိႂႚသား၊ ေ႟ၿတိုက္စိုးဟု အနက္သေဘာေဆာင္ေသာ ဆန္ဂၝဘၾဲႚ ရထားသူ ဴဖစ္ေဳကာင္း ဆိုသည္။ ဆန္ဂၝမႀ ဇင္ဂၝ၊ ငဇင္ဂၝ ဴဖစ္လာေလသလား။
ဒီဘရစ္တိုကား သူႎႀင့္႓ပိႂင္ရေသာ တိုင္းရင္းသား မင္းမဵားနည္းတူ စဥ္းလဲသည္။ ငဇင္ဂၝဟု ေခၞဳကဴခင္းကို ေထာက္၍ အမဵားက သူႛအေပၞမည္သိုႛ သေဘာထားခဲ့သည္ကို သိသာသည္။ ထိုအခဵိန္က သင္းေဘာဆိပ္၊ သေဘႆာသားမဵား ေလာကတၾင္ ဆန္ဂၝ ဟူေသာ ဘန္းစကား ရႀိသည္။ လူေကာင္းဟု ဆိုလိုသည္။ ပန္ခဵာဘီ စကားတၾင္လည္း ဆန္ဂၝသည္ ေကာင္း၏ဟု အဓိပၯၝယ္ရေဳကာင္း ဟားေဗးက ရႀင္းလင္းခဵက္ ေပးသည္။ (ဟားေဗး ၁၈၉)
ငဇင္ဂၝ ေခၞ ဒီဘရီတို၏ ကိုယ္ေရးကိုယ္ရာမဵား အေဳကာင္းလည္း ေဴပာစရာ ရႀိပၝသည္။ ဒီဘရစ္တိုသည္ ဂိုဝၝ ဘုရင္ခံခဵႂပ္၏ တူမ ေဒၞညာလီၾဇာဒီဆလ္ဒညႎႀင့္ လက္ထပ္ေဳကာင္း၊ သား ဆိုင္မၾန္ကို မုတၩမစား သမီးႎႀင့္ ေပးစားေဳကာင္း အထက္တၾင္ ေဖာ္ဴပခဲ့သည္။ သန္လဵင္ ေရာက္သည့္ ေအဒီ ၁၆ဝဝ မႀ ၁၆၁၂ ခု အတၾင္း ဴဖစ္၍ ဆိုင္မၾန္သည္ ေဒၞညာလီၾဇာဒီဆလ္ဒည၏ သား မဟုတ္ေဳကာင္း သိသာသည္။
ငဇင္ဂၝတၾင္ ေလာင္းဳကက္သူ ရခိုင္ေစာသဒၭာ ဟူေသာ မယား တေယာက္လည္း ရႀိသည္။ ေလာက္ဳကက္နန္းတၾင္းမႀ လက္ပၝးေစ အပဵိႂေတာ္ ဴဖစ္မည္ဟု ထင္ရသည္။ ေစာသဒၭာႎႀင့္ ရေသာသား နႎၬဘယႎႀင့္ သမီး သုပဘာေဒဝီတိုႛ ရႀိသည္။ ငဇင္ဂၝ ကၾပ္မဵက္ခံစဥ္က သန္လဵင္မႀ ထၾက္ေဴပး ပုန္းေရႀာင္ရင္း ေစာသဒၭာ ကၾယ္လၾန္သည္။ နႎၬဘယႎႀင့္ ႎႀမ သုပဘာ တိုႛကို ဓညဝတီ အမတ္သုထိန္က ေတၾႚ၍ ေကာက္ယူ ေမၾးစားထားသည္။ မင္းမဵိႂးမႀန္း သိ၍ ကဵိႂက္ယသီ႓မိႂႚကို တည္ကာ ထိုေမာင္ႎႀမကို နန္းစံေစသည္။ ကဵိႂက္ယသီ႓မိႂႚကို ဴမန္မာတိုႛက သီတာ႓မိႂႚဟု ေခၞသည္။ ေနာက္ပိုင္း ထိုေမာင္ႎႀမ ကၾယ္လၾန္ေသာ အခၝ နတ္စိမ္းဴဖစ္၍ သီတာနတ္ေမာင္ႎႀမဟု ထင္ရႀားသည္။ ပုသိမ္ အေနာက္ေခဵာင္း၊ ငၝးသိုင္းေခဵာင္း၊ ေလးမဵက္ႎႀာ နယ္သူနယ္သားတိုႛက ကိုးကၾယ္ ပသဳကသည္။ ႎႀစ္စဥ္ နတ္ပၾဲ ကဵင္းပဳကသည္။ ယင္းသနားဖၾယ္ ဇာတ္လမ္းကို သီတာနန္းဦးဘုရား ေခၞ ဴမသိန္းတန္ ေစတီ၌ ေကဵာက္စာ ေရးထိုးဳကသည္။ (ဴမန္မာႎိုင္ငံ ကမၯည္းေကဵာက္စာဝန္၏ ၁၉၁၅၊ ႎႀစ္ပတ္လည္ အစီရင္ခံစာ၊ အပုဒ္ ၃၃၊ ဟာေဗ ၁၈၉။ ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း - ငဇင္ဂၝ ႎႀင့္ သီတာ စာတန္းတိုႛတၾင္ အကဵယ္ ေတၾႚႎိုင္ပၝသည္။)
ရခိုင္ရာဇဝင္ ကဵမ္းမဵား - (၁) ရမ္းဴပည့္ေတာင္ေကဵာင္း ဆရာေတာ္ ဦးစႎၬမာလာ လကႆာရ၊ ရခိုင္ရာဇဝင္သစ္ကဵမ္း ပ၊ ဒု၊ ၁၉၃၁ (၂) ဦးဥာဏ၊ ဓညဝတီ ရာဇဝင္သစ္၊ ပ၊ ဒု၊ ၁၉၅၄ (၃) ပဲခူး ဦးပၸိ၊ ဓညဝတီရာဇဝင္သစ္၊ ၁၉၁ဝ (၄) ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံု (၅) မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္းတိုႛတၾင္ ေတၾႚရေသာ စိတ္ဝင္စားဖၾယ္ ေကာင္းေသာ ငအင္ဂၝ အေဳကာင္း ဆက္လက္ ေဖာ္ဴပပၝမည္။
ရခိုင္ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵားလာ ငအင္ဂၝသည္ မင္းဗာ႒ကီး (၁၅၃၁ - ၅၃) ၏ သားဴဖစ္၏။ မင္းဗာ႒ကီးသည္ သကၠရာဇ္ ၈၇၉ (ေအဒီ ၁၅၁၇) တၾင္ ဘဂႆၝ ၁၂ ႓မိႂႚကို တိုက္ခိုက္ ေအာင္ဴမင္သည္။ ကုလားဒီလီမင္းက သမီး နန္းထက္ဖၾား၊ နံ - ဗုဒၭဟူး၊ အသက္ ၁၇ ႎႀစ္၊ ပဲသီဒၝကို လက္ေဆာင္ပဏၧာမဵားႎႀင့္ ဆက္သသည္။ သကၠရာဇ္ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) ခုႎႀစ္တၾင္ ဂယာသီ႓မိႂႚ ေဗာဓိပင္မႀာ ေကဵာက္စာထိုးခဲ့၍ ရခိုင္သိုႛ ဴပန္ခဲ့သည္။ ဒၝဂၝ႓မိႂႚတၾင္ တမိုးခိုစဥ္ ပဲသီဒၝတၾင္ သားတပၝး ဖၾားဴမင္သည္။ ငအင္ဂၝဟု အမည္ေပး၏။ ေႎၾလတိုင္ေသာ္ သားေတာ္ ငအင္ဂၝကို ကုလားဆိုင္ရာ၊ ႓မိႂႚကို ေပး၍ အမိ ပဲသီဒၝႎႀင့္ အတူ ေမာက္သူဇာ႓မိႂႚတၾင္ ႒ကီးစၾာေသာ တိုက္အိမ္ႎႀင့္ ထားခဲ့သည္။ (ရခိုင္သစ္၊ ဒု၊ ၆၇၊ ဦဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၁ဝ၉၊ ဦးပၸိ၊ ဓညသစ္၊ ၁၅ဝ - ၁၅၂၊ မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္း ေပ၊ ခိဝမ္း၊ ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံု)
မင္းရာဇာ႒ကီး (၁၅၉၃ - ၁၆၁၂) လက္ထက္ ေတာင္ငူမင္းႎႀင့္ ေပၝင္း၍ ပဲခူးကို တိုက္ဳကသည္။ မင္းရာဇာ႒ကီးသည္ ဘိုးေတာ္ မင္းဗာ႒ကီး၏သား ကုလား ငအင္ဂၝကို သေဘႆာ ၃ စင္း၊ လၾန္းဳကင္ ေလႀတရာေကဵာ္၊ လူႎႀစ္ေထာင္ေကဵာ္ခန္ႛႎႀင့္ သန္လဵင္တၾင္ အခိုင္အလံု ေနေစသည္။ ငအင္ဂၝလည္း ႓မိႂႚဴပ ကဵံႂးေဴမာင္း ခိုင္လံုေအာင္ လုပ္သည္။ သေဘႆာသားမဵားႎႀင့္ သင့္တင့္ေအာင္ ဴပႂ၍ ေရာင္းဝယ္သည္။ ရခိုင္ဘုရင္သိုႛ လည္ေကာင္း၊ ေတာင္ငူဘုရင္သိုႛ လည္ေကာင္း လက္ေဆာင္ပဏၧာမဵား မဴပတ္ ဆက္သရသည္။ (ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၁၅၉၊ ဦးပၸိ၊ ဓညသစ္၊ ၂ဝ၉၊ မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္း၊ ေပ၊ ေခၝေကဵာ၊ ရခိုင္ သစ္၊ ဒု၊ ၁၅၂)
ရခိုင္ ဥပရာဇာ မင္းခေမာင္းကို ငအင္ဂၝ ဖမ္းမိေဳကာင္းလည္း ဤသိုႛ ေတၾႛရသည္။
- သန္လဵင္စား ငအင္ဂၝကို ေခၞရာ မလာဘဲ အာခံေန၍ သားေတာ္ အိမ္ေရႀႚမင္းကို ခဵီတက္ တိုက္ခိုက္ေစသည္။ အိမ္ေရႀႚမင္းကို ငအင္ဂၝ ဖမ္းမိသၾားသည္။ လက္ေဆာင္ေတာ္မဵားႎႀင့္ မင္းသားကို လာပိုႛ၏။ ငအင္ဂၝကို ေဘးမဲ့ေပး၍ သန္လဵင္သိုႛ ဴပန္ရသည္။ (ဦးပၸိ၊ ဓညသစ္၊ ၂ဝ၉-၂၁ဝ)
- သန္လဵင္႓မိႂႚစား ငအင္ဂၝကို ေခၞေတာ္မူရာ မလိုက္လာ၍ အိမ္ေရႀႚမင္းသားကို ခဵီတက္ တိုက္ခိုက္ေစသည္။ ငအင္ဂၝက ေမာ္တင္ဟိုင္း႒ကီးက႗န္း၌ သေဘႆာေလးစင္းႎႀင့္ ေစာင့္ေန ခုခံ၍ အိမ္ေရႀႚမင္းသားကို ဖမ္းမိသၾားသည္။ ရခိုင္ဘုရင္က ကံသာ႓မိႂႚစား အမတ္သား အတၾင္းယံု ေဇယဵဗိုလ္ကို လက္ေဆာင္မဵားႎႀင့္ ေစလိုက္သည္။ ေဇယဵဗိုလ္က လက္ေဆာင္မဵားကို ယူ၍ အိမ္ေရႀႚမင္းသား ႎႀင့္တကၾ လိုက္ေတာ္မူပၝဟု ငအင္ဂၝကို ေဴပာ၍ လိုက္လာသည္။ ဘုရင္က ငအင္ဂၝကို အဴဖစ္မယူ၊ သန္လဵင္ကို ေအးခဵမ္းစၾာ ဴပန္ရသည္။ (ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံုတၾင္ ဴပေသာ ငအင္ဂၝ အေဳကာင္းဟု ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၂၆၁-၃ တၾင္ ေဖာ္ဴပသည္)
- ငအင္ဂၝသည္ မုတၨမ႓မိႂႚကို မင္းဴပႂေသာ ဗညားဒလႎႀင့္ မိတ္ေဆၾဴပႂသည္။ ဗညားဒလသား ဗညားႎၾယ္ႎႀင့္ ငအင္ဂၝ သမီး ထိမ္းဴမား၍ ခမည္းခမက္ ဴဖစ္ဳကသည္။ ရခိုင္ဘုရင္၊ ေတာင္ငူဘုရင္ တိုႛကို မကဵိႂးမႎၾံ ဴဖစ္လာသည္။ လက္ေဆာင္ပဏၧာ မဆက္၊ ဴခားနားသည္။ သကၠရာဇ္ ၉၆၅ (၁၆ဝ၃) တၾင္ ရခိုင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူတိုႛ ပူးေပၝင္း၍ သန္လဵင္သိုႛ ခဵီသည္။ ရခိုင္ ဥပရာဇာ မင္းခေမာင္းကို ငအင္ဂၝ ဖမ္းမိသၾားသည္။ သန္လဵင္ကို လုပ္ဳကံ၍ မရေခဵ။ မင္းခေမာင္းကို ေတာင္းေသာ အခၝ ငအင္ဂၝက - ငၝ့ကို က႗န္ဟု မဆိုလင့္၊ ဴပည္ေထာင္ခဵင္း မင္းဟု ဆိုမႀ ေပးမည္ ဆို၍ လိုက္ေလဵာဳကရသည္။ အေရး ႓ပီးေဴပသည္။ ေနာင္ကို သန္လဵင္ကို မတိုက္၊ မလုပ္ဳကံ႓ပီဟု ကတိသစၤာထားလဵက္ မင္းႎႀစ္ပၝး ဴပန္ဳကရသည္။ (ဤကား မႀန္နန္း၊ ရခိုင္ရာဇဝင္ေဟာင္း၊ ဆရာငမည္း ရာဇဝင္တိုႛ အဆိုတည္းဟု ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္၊ ၂၆ဝ-၆၁ တၾင္ ေဖာ္ဴပသည္။)
- ရခိုင္ ဘုရင္က ငစင္ကာ ဟူေသာ ပယင္ဂဵီကို သေဘႆာ ၃ စင္း၊ ကတၨႂလၾန္း ဳကင္တရာ၊ လူႎႀစ္ေထာင္ေကဵာ္ႎႀင့္ သန္လဵင္႓မိႂႚတၾင္ အခိုင္အလံု ေနေစသည္။ ငစင္ကာ သန္လဵင္တၾင္ ႓မိႂႚုဴပကဵံႂးေဴမာင္း ဴပင္ဆင္ လုပ္ေဆာင္သည္။ သေဘႆာသား ကုန္သည္တိုႛႎႀင့္ သင့္တင့္ေအာင္ လုပ္သည္။ ရခိုင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူကို လက္ေဆာင္ပဏၧာ ဆက္ရသည္။ ဗညဒလ သားႎႀင့္ ငစင္ကာ သမီးတိုႛ ထိမ္းဴမား၍ ခမက္ ဖမ္းဳကသည္။ (တၾင္းသင္း၊ ၂၊ ၂၃၉-၄ဝ)
- ရခိုင္၊ ေတာင္ငူ တိုႛကို ဦးမႌၾတ္၊ လက္ေဆာင္အ႓မဲ မဆက္၊ ရခိုင္က ေတာင္ငူသိုႛ ေစပၝ ေရာင္းဝယ္သၾားသူမဵားကို ဖမ္းခဵႂပ္သည္။ ရခုိင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူ ငစင္ကာကို ဝိုင္းတိုက္ဳကသည္။ ငစင္ကာ သေဘႆာသံုးစင္း ေကဵာက္ဆူးခဵ႓ပီး ေဴပာင္းေသနတ္ ေဖဵာ္ေဖဵာ္ပစ္သည္။ ရခိုင္သားတိုႛ ေလႀကၾဲပဵက္သည္။ အိမ္ေရႀႚမင္းသား မင္းခေမာင္းကို ငစင္ကာ ဖမ္းမိသၾားသည္။ (တၾင္းသင္း ၂၊ ၂၄၃)
- ဥပရာဇာကို ေတာင္းေသာ္ ငစင္ကာက မေပး။ ငက႗န္ ဟူ၍ မဆိုႎႀင့္၊ ဴပည္ေထာင္းခဵင္း မင္း ဟုဆို၊ ေနာင္ကိုလည္း င႓မိႂႚကို မတိုက္႓ပီဟု ကတိသစၤဴပႂမႀ ေပးမည္ဟု ေဴပာသည္။ ရခိုင္ႎႀင့္ ေတာင္ငူတိုႛ ငစင္ကာ အလိုသိုႛ လိုက္၍ အနိမ့္အကဵခံမႀ ရခိုင္ ဥပရာဇာကို ဴပန္ပိုႛလာသည္။ (တၾင္းသင္း၊ ၂၊ ၂၄၃ - ၄၄)
အမႀတ္ (ဂ၊ ဃ) တၾင္ ဥပရာဇာကို ေ႟ၿဒဂႆၝး ငၝးေသာင္းေပး၍ ေ႟ၾးယူခဲ့ေဳကာင္း အထက္တၾင္ ေဖာ္ဴပခဲ့ပၝသည္။
ဤအခဵက္အလက္မဵားတၾင္ ရခိုင္ ရာဇဝင္ကဵမ္း၊ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵား သေဘာ အသၾားအားဴဖင့္ တူဳကသည္။ အိမ္ေရႀႚမင္းသား ဴပန္လၾတ္သည္မႀာ ကၾဲသည္။ ငအင္ဂၝႎႀင့္ ငဇင္ဂၝ ဟူ၍ ႎႀစ္မဵိႂး ဴဖစ္ေနသည္။ ငအင္ဂၝ ဆိုလ႖င္ ရခိုင္ မင္းဗာ႒ကီးႎႀင့္ ကုလား မင္းသမီး ပဲသီတာတိုႛ၏သား ကုလားကဴပား ဴဖစ္၏။ ငဇင္ဂၝ ဆိုလ႖င္ ေပၞတူဂီကုလား ဒီဘရစ္ဆို သူလည္း ဴဖစ္သည္။ ငအင္းဂၝလား၊ ငဇင္ဂၝလား။
ထိုႛဴပင္ ဦးဥာဏ၊ ဓညသစ္က ဗညားဒလ သား ဗညားႎၾယ္ႎႀင့္ ငအင္ဂၝ သမီး ထိမ္းဴမားသည္ ဆို၏။ တၾင္းသင္းက ဗညားဒလ သားႎႀင့္ ငဇင္ဂၝ သမီးဟု ဆို၏။ ငအင္ဂၝ သမီးလား၊ ငဇင္ဂၝ သမီးလား။ ဟာေဗတုိႛက (ငဇင္ဂၝ) သား ဆိုင္မၾန္ႎႀင့္ မုတၩမစား သမီးဟု ဆိုသည္။ မုတၩမစားသည္ ဒီဘရစ္တုိ၏ သား၊ သူ၏ သမက္ကို အေနာက္ဖက္လၾန္မင္း၏ အမိန္ႛရ ကိုယ္တိုင္ အဆံုးစီရင္ရသည္ဟု ဆိုသည္ (ဟာေဗ၊ ၁၈၇)။ ငအင္ဂၝ၊ ငဇင္ဂၝႎႀင့္ မုတၨမစားတုိႛ ခမည္းခမက္ေတာ္ဳကသည္ မႀန္၏။ သိုႛေသာ္ မည္သူက သားေပး၍ မည္သူက သမီးယူသနည္း။ ဤမ႖ႎႀင့္ မ႓ပီးေသး။ ငအင္ဂၝ၏ အသက္ကို တၾက္ဳကည့္ရဦးမည္။
ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပံု၊ ဦးပၸိ - ဓညသစ္ႎႀင့္ မင္းရာဇာ႒ကီးစာတမ္းတုိႛက မင္းဗာ ႒ကီး ၈၇၈ တၾင္ နန္းတက္သည္။ ၈၇၉ (၁၅၁၇) တၾင္ ဘဂႆၝသုိႛ ခဵီသည္။ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ဴပန္သည္ဟု ဆုိသည္။ ငအင္ဂၝကုိ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) တၾင္ ေမၾး သည္ဆုိလ႖င္ (၁) မင္းရာဇာ႒ကီးက ငအင္ဂၝကုိ သန္လဵင္စား ခန္ႛထားခဲ့ေသာ ၉၆၃ (၁၆ဝ၁)တၾင္ ငအင္ဂၝ အသက္ ၈၃ ႎႀစ္ ရႀိေနမည္ ဴဖစ္၏။
ရမ္းဴပည္ေတာင္ေကဵာင္း ဆရာေတာ္ - ရခုိင္ ရာဇဝင္သစ္ႎႀင္ ဟာေဗတုိႛ၏ အဆုိအရ - (၂) မင္းဗာ႒ကီး ၈၉၃ (၁၅၃၁) တၾင္ နန္းတက္သည္။ မင္းရာဇာ႒ကီး ၉၅၅ (၁၅၉၃) တၾင္ နန္းတက္သည္။ မင္းဗာ႒ကီး နန္းတက္စတၾင္ ငအင္ဂၝကို ေမၾးလ႖င္ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ေသာ (၁၅၉၃) တၾင္ ငအင္ဂၝ အသက္ ၆၁ ႎႀစ္ ရႀိေနေပမည္။ သန္လဵင္စား ခန္ႛေသာ (၁၆ဝဝ) ခုႎႀစ္တၾင္ အသက္ ၆၈ ႎႀစ္ ရႀိေနမည္။
ရမ္းဴပည္ေတာင္ေကဵာင္း ဆရာေတာ္က ဘုရင့္ေနာင္ ေကဵာ္ထင္ေနာ္ရထာ သကၠရာဇ္ ၉ဝ၈ (၁၅၄၆) တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ခဵီလာသည္။ ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပုံပၝ သံတၾဲစား စဳကာဝေတးႎႀင့္ ငအင္ဂၝ ေပၝင္းမိ၍ တပင္ေ႟ၿထီးထံ ေရာက္သည္ ဆုိေသာ စကား ယုတၨိ မတန္။ ငအင္ဂၝ ၁ဝ ႎႀစ္သားသာ ရႀိေသးသည္ဟု ဆုိသည္။
(၃) သကၠရာဇ္ ၉ဝ၈ (၁၅၄၆) တၾင္ ၁ဝ ႎႀစ္သား ဆုိလ႖င္ ၈၉၈ (၁၅၃၆) ဖၾား ဴဖစ္ရမည္။ မင္းဗာ႒ကီး နန္းတက္႓ပီး ၅ ႎႀစ္ဳကာမႀ ေမၾးသည္။ သုိႛေသာ္ ယင္းဆရာေတာ္ကပင္ မင္းဗာ႒ကီး ၈၉၄ (၁၅၃၂) နန္းတက္သည္။ ၈၉၄ (၁၅၃၂) ဘဂႆၝသုိႛ ခဵီသည္။ ၈၉၅ တၾင္ ရခုိင္သုိႛ ဴပန္ခဲ့သည္ဟု ဆုိထားသည္။ (ရခုိင္သစ္၊ ၆၁ - ၆၆)။ ထုိႛေဳကာင့္ ၈၉၄ ဖၾားဟု ေကာက္ယူရန္ ရႀိသည္။ ယင္းသုိႛဴဖစ္လ႖င္ သန္လဵင္စား ခန္ႛသည့္ (၁၆ဝဝ) တၾင္ ၆၈ ႎႀစ္ ရႀိမည္။
(၄) မင္းရာဇာ႒ကီး စာတမ္းေပတၾင္ မင္းဗာ႒ကီး နန္းတက္ သကၠရာဇ္ ၈၇၈ (၁၅၁၆)၊ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ သကၠရာဇ္ ၉၃၅ (၁၅၇၃) ဟု ဴပသည္။ ရခုိင္သစ္၊ ဟာေဗတိုႛ ဴပေသာ သကၠရာဇ္ႎႀင့္ မကုိက္ညီ။ ဤအေထာက္အထား အရ မင္းဗာ နန္းတက္ႎႀစ္ႎႀင့္ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ႎႀစ္သည္ ၅၇ ႎႀစ္ ကၾာသည္။ ထုိႛေဳကာင့္ မင္းရာဇာ႒ကီး နန္းတက္ခဵိန္တၾင္ ငအင္ဂၝ ၅၇ ႎႀစ္ ရႀိေပ႓ပီ။ ဘုိးေတာ္ မင္းဗာ႒ကီးသား ငအင္ဂၝကို သန္လဵင္စား ခန္ႛေသာႎႀစ္ကုိ ၉၆၃ (၁၆ဝ၁) ဟု ဴပသည္။ နန္းတက္႓ပီး ၂၈ ႎႀစ္ဳကာမႀ ဴဖစ္ေနသည္။ ဤသုိႛဆုိလ႖င္ သန္လဵင္စား ခန္ႛခဵိန္က ငအင္ဂၝသည္ ၅၇ + ၂၈ = ၈၅ ႎႀစ္ ရႀိေနမည္ ဴဖစ္သည္။ ၂၈ ႎႀစ္ ဳကာမႀ ဆုိသည္မႀာ မမႀန္ပၝ။ ၈ ႎႀစ္ အဳကာတၾင္ ခန္ႛဴခင္း ဴဖစ္ပၝသည္။ ဤသုိႛဴဖစ္လ႖င္ ငအင္ဂၝ အသက္ ၆၅ ႎႀစ္ ရႀိမည္။
သန္လဵင္စား ခန္ႛသည့္ႎႀစ္ကုိ အေထာက္အထား အမဵားႎႀင့္ ကုိက္ညီေသာ (၁၆ဝဝ) ကုိ အခုိင္ယူလ႖င္ ၈၈ဝ (၁၅၁၈) ဖၾား ငအင္ဂၝသည္ ထုိအခဵိန္က ၈၂ ႎႀစ္ ရႀိ႓ပီ။ မင္းခေမာင္းကို ဖမ္းမိသည့္ ၉၆၅ (၁၆ဝ၃) တၾင္ ၈၅ ႎႀစ္ ရႀိ႓ပီ။ ၈၉၈ (၁၅၃၆) ဖၾား မႀန္လ႖င္ ၆၄ ႎႀစ္ ရႀိေပ႓ပီ။ သုိႛေသာ္ ၈၉၄ တၾင္ ဘဂႆၝသုိႛ ခဵီ၍ ၈၉၅ တၾင္ ဴပန္ခဲ့သည္ ဆုိသည့္အရမူ ၆၈ ႎႀစ္ ရႀိမည္ ဴဖစ္သည္။
ဤအ႟ႁပ္ေတာ္ပုံကုိ မည္သုိႛ ရႀင္းရပၝမည္နည္း။ ရခုိင္ ရာဇဝင္ကဵမ္းမဵားလာ သကၠရာဇ္မဵားကား အားကုိးမရပၝ။ မညီမႌၾတ္ ရႀိဳကသည္။ သုိႛေသာ္ ရခုိင္ရာဇဝင္ အားလုံးက တညီတႌၾတ္တည္း အခုိင္အမာ ေဖာ္ဴပေသာ၊ ထူးဴခားလႀေသာ ငအင္ဂၝကို ဒီဘရစ္တုိ ငဇင္ဂၝႎႀင့္ မည္သုိႛ ဆက္စပ္ရပၝမည္နည္း။ ငအင္ဂၝ၏ အသက္ကုိ တၾက္ဆ၍ မရသည္တၾင္ ငဇင္ဂၝ၏ အသက္ေကာ မည္မ႖နည္းဟု ရႀာရန္ လုိလာပၝသည္။ ငဇင္ဂၝကုိ သိေနစဥ္က အေဳကာင္းကိစၤ မ႒ကီးလႀ။ ငအင္ဂၝကုိ ေတၾႚမႀ အခက္ဳကံႂရသည္။ မရႀင္းတတ္၍ ဴပႍနာ ဴဖစ္လာသည္။ ဘယ္လုိ လုပ္ရမႀာလဲ။ အမယ္ေလး လုပ္ဳကပၝဦး (အုံး) ဟုသာ ကုန္းေအာ္လုိက္ခဵင္ေတာ့သည္။ ပညာရႀင္မဵား ကယ္ေတာ္မူဳကပၝ။ သမုိင္း အခဵက္အလက္မဵား မႀန္မႀန္ကန္ကန္ မႀတ္တမ္းတင္၍ ရႀိေစခဵင္ပၝသည္။ ပညာရႀင္မဵား၊ သုေတသီမဵား ဝုိင္းဝန္း၍ စဥ္းစား႓ပီး အေဴဖရႀာေပးဳကပၝရန္ အႎူးအႌၾတ္ ေမတၩာရပ္ခံ၍ တင္ဴပလုိက္ပၝသည္။
မဳကန္
ဂႎၫဝင္ရသစုံ မဂၢဇင္း၊ ၂ဝဝ၂ ဧ႓ပီ။
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ
"… မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛသည္ တကယ္ အမဵိႂးသမီး စာဆိုမဵား မဟုတ္ဘဲ၊ စာဆို ပညာရႀင္ တဦးက မိဴဖႃဟန္၊ မိညိႂဟန္ ဴပႂ၍ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု ႎႀစ္ပုဒ္ကို ကဗဵာဉာဏ္ ကၾန္ႛဴမႃးကာ ေရးဖၾဲႚေလသေလာဟု ေတၾးေတာ ထင္ဴမင္မိပၝသည္။ ဳကံဳကံဖန္ဖန္ စဥ္းစားသည္ … " … [၂ဝဝ၈ ခုႎႀစ္၊ ႎိုဝင္ဘာလမႀာ ဴမန္မာ့ရတနာ စာေပမႀ ပထမအ႒ကိမ္ ပံုႎႀိပ္ ထုတ္ေဝလိုက္တဲ့ မဳကန္ ေရးသားတဲ့ 'သမိုင္းဟူသည္ႎႀင့္ အဴခားစာတမ္းမဵား' စာအုပ္ပၝ "မိဴဖႃ၊ မိညိႂ" ေဆာင္းပၝးမႀ]
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ
အင္းဝတၾင္ ေနာက္ဆံုးစိုးစံခဲ့ေသာ နရပတိဘၾဲႚခံ စည္သူေကဵာ္ထင္ (၉၁၃-၁၆) လက္ထက္တၾင္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ ဟု နန္းတၾင္း စာဆိုႎႀစ္ဦး အ႓ပိႂင္အဆိုင္ ေပၞထၾက္ခဲ့သည္ကို သိဖူး၊ ဳကဖူး၊ ဖတ္ဖူး ဳကပၝမည္။ မိဴဖႃသည္ အင္းဝသူ ဴဖစ္၍၊ မိညိႂသည္ ရခိုင္သူ ဴဖစ္သည္ဟု ဆိုသည္။ (ပံု - အင္တာနက္)
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ
အင္းဝတၾင္ ေနာက္ဆံုးစိုးစံခဲ့ေသာ နရပတိဘၾဲႚခံ စည္သူေကဵာ္ထင္ (၉၁၃-၁၆) လက္ထက္တၾင္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ ဟု နန္းတၾင္း စာဆိုႎႀစ္ဦး အ႓ပိႂင္အဆိုင္ ေပၞထၾက္ခဲ့သည္ကို သိဖူး၊ ဳကဖူး၊ ဖတ္ဖူး ဳကပၝမည္။ မိဴဖႃသည္ အင္းဝသူ ဴဖစ္၍၊ မိညိႂသည္ ရခိုင္သူ ဴဖစ္သည္ဟု ဆိုသည္။ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ ေရးဳကသည္။ မိဴဖႃက 'က႗န္းတၾင္ဇမၱႃ၊ ပန္းတၾင္မဥၦႃ၊ နန္းတၾင္မိဴဖႃ' ဟု ကိုယ္ေရးကို ေသၾးသည္။ ရခိုင္သူ မိညိႂက အားကဵမခံ၊ 'ေတာင္တၾင္ဴမင္းမိုရ္၊ စည္တၾင္ဗဟိုရ္၊ နန္းတၾင္မိညိႂ' ဟု အမၾမ္းတင္သည္။ စာေကာင္း ေပေကာင္းမဵားခဵည္း ဴဖစ္ဳကပၝသည္။ အဓိပၯာယ္ အႎႀစ္သာရ ဴပည့္ဝဳကပၝ၏။ စာဆို အမဵိႂးသမီး ႎႀစ္ဦး အ႓ပိႂင္ ကုိယ္ေရေသၾးထားဳကသည္။ အ႓ပိႂင္အဆိုင္ ဴဖစ္၍ ေနာက္ေႎႀာင္းစာေပ ပညာရႀင္႒ကီးမဵား၊ ဆရာ႒ကီးမဵားက အႎိုင္အ႟ံႁး အဆံုးအဴဖတ္ ေပးဳကသည္။ အင္းဝသူ မိဴဖႃက ရခိုင္သူ မိညိႂထက္ သာသည္ဟူ၍ သင္ဳကား ပိုႛခဵသည္၊ ေဴပာဆို ေရးသားဳကသည္။
ဤတိုင္းပင္ သင္ဳကား နာယူခဲ့ပၝသည္။ ဖတ္႟ႁ မႀတ္သားခဲ့ရပၝသည္။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂတိုႛ အေဳကာင္း ပို၍ သိခဵင္စိတ္ ေပၞခဲ့သည္မႀာ ဳကာပၝ႓ပီ။ ဤကိုယ္ေရေသၾး ရတုအဴပင္ ဘာေတၾမဵား စီကုန္း ေရးဖၾဲႛခဲ့ဳကေသးသလဲ။ ဘယ္အသက္အ႟ၾယ္က စာ႓ပိႂင္ဆိုခဲ့ဳကသလဲ။ မိဴဖႃက အင္းဝသူ၊ မိညိႂက ရခိုင္သူ ဴဖစ္လ႖င္ အင္းဝနန္းတၾင္းသိုႛ မည္သည့္အခဵိန္က မည္သိုႛ ေရာက္လာ၍ နန္းတၾင္းစာဆို ဴဖစ္လာသလဲ စသည္ဴဖင့္ သူတိုႛႎႀစ္ေယာက္ အေဳကာင္းကို စိတ္ဝင္စားမိသည္။ နာမည္ေတၾကလည္း ႟ိုး႟ိုးစင္းစင္းကေလး၊ ထီးသံ၊ နန္းဟန္ လံုးဝမပၝ၊ သည္ေတာ့လည္း လက္လႀမ္းမီသမ႖ ရႀာေဖၾ ဖတ္႟ႁ ဆန္းစစ္ဳကည့္ပၝသည္။ ဤတၾင္ ဴပႍနာမဵား ေဴဖရႀင္းစရာမဵားႎႀင့္ တိုးပၝေတာ့သည္။
မိဴဖႃႎႀင့္ မိညိႂတိုႛ အေဳကာင္း ေအာက္ပၝ အေထာက္အထားမဵားကို ေလ့လာဳကည့္ပၝသည္။
(က) မဟာေဇယသခႆယာ၊ ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီ၊ ရန္ကုန္ ဟံသာဝတီ ပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၉၆၈
(ခ) ေဒၞမမ႒ကီး၊ အမဵိႂးသမီး စာဆိုေတာ္မဵား အတၪႂပၯတိၨႎႀင့္ ၎တိုႛ ေရးသားေသာ ကဗဵာမဵား၊ ဴမန္မာ့ဂုဏ္ရည္ ပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၃ဝ၁ (၁၉၃၉)
(ဂ) ေမာင္သုတ၊ စာဆိုေတာ္မဵား အတၪႂပၯတိၨ၊ ရန္ကုန္ ဟံသာဝတီ ပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၉၆၆
(ဃ) ဦးေဖေမာင္တင္၊ ဴမန္မာစာေပသမိုင္း၊ ၁၉၈၇
(င) ဒဂုန္ခင္ခင္ေလး၊ အမဵိႂးသမီး အႎုပညာရႀင္မဵား အတၪႂပၯတိၨႎႀင့္ ကဗဵာမဵား၊ ရန္ကုန္ ဇၾဲစာေပရိပ္ဴမံႂ၊ ၁၉၆၇
(စ) Dr. Hla Pe: Burmese Poetry (1300–1971)၊ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္၊ ဒီဇင္ဘာ ၁၉၇၁
(ဆ) လက္ဝဲေနာ္ရထာ၊ ပဵိႂႚနိဂုံးစု အေဴဖကဵမ္း၊ (တည္း - ေမာင္ခင္မင္၊ ဓႎုဴဖႃ ရန္ကုန္) ၁၉၉၅
ယင္းအေထာက္အထားမဵားတၾင္ ေတၾႚရခဵက္မဵားကို ရႀင္းပၝမည္။
ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီတၾင္ နဝေဒးဘၾဲႚအေဳကာင္း ေဴပာဆိုခဲ့ရာ၌ စာဆို မိဴဖႃ၊ မိညိႂ ပညာရႀိ စကားတတ္၊ စကားေထာင္စားတိုႛလည္း စစ္ကိုင္းမင္း၊ အင္းဝမင္း စည္သူေကဵာ္ထင္လက္ထက္ သကၠရာဇ္ ၉၁ဝ ေကဵာ္တၾင္ ဴဖစ္ေဳကာင္း မႀတ္ရမည္ (စာ ၂၇၆) ဟု ေဖာ္ဴပသည္။ မိညိႂကို ရခိုင္သူဟု မဆိုပၝ။
ေဒၞမမ႒ကီးက အင္းဝသူ မိဴဖႃ၊ ရခိုင္သူ မိညိႂ တိုႛသည္ ၉၁၃ တၾင္ အင္းဝေ႟ၿနန္းေတာ္ကို စိုးစံေသာ နရပတိဘၾဲႚခံ စစ္ကိုင္းစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ စာဆိုမဵား ဴဖစ္ဳကသည္ဟု ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီကို ကိုးကား၍ ဆိုသည္။ မိဴဖႃသည္ အင္းဝဇာတိ ဴဖစ္၍ ေဆၾမဵိႂးဂုဏ္၊ သားသမီးဂုဏ္၊ ဥစၤာဂုဏ္၊ အမဵိႂးဂုဏ္တိုႛ၌ ရခိုင္သူ မိညိႂထက္ သာသည္ဟုလည္း မႀတ္ခဵက္ ေပးထားသည္။
ေမာင္သုတ၏ စာဆိုေတာ္မဵား အတၪႂပၯတိၨတၾင္ - မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကို ၈၇၅ ခန္ႛ - ၉၂၅ ခန္ႛဟု ေပးထားသည္မႀာ ထူးဴခားခဵက္ တရပ္ ဴဖစ္၏။ ေဒၞမမ႒ကီးႎႀင့္ ေမာင္သုတ တုိႛသည္ ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီ အဴပင္ ကဗဵာစရိယ ကဗဵာဝံသ စာတမ္းကုိလည္း ႌၿန္းဳကသည္။ ေမာင္သုတက မိဴဖႃ၊ မိညိႂတုိႛ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကုိ ေပးေသာ္လည္း ေဒၞမမ႒ကီးက မေဖာ္ဴပသဴဖင့္ ေမာင္သုတသည္ ထုိသကၠရာဇ္ကုိ မည္သည့္ အေထာက္အထား ကုိးကား၍ ေဖာ္ဴပေဳကာင္း စဥ္းစားစရာ ဴဖစ္ေနသည္။ အင္းဝသူ မိဴဖႃ၊ ရခုိင္သူ မိညိႂ အ႓ပိႂင္ စာဆုိ ဴဖစ္ဳကသည္ ဆုိသည့္အခဵက္မႀာ ထပ္တူ ဴဖစ္သည္။
ဴမန္မာစာေပ သမုိင္းတၾင္လည္း အင္းဝသူ မိဴဖႃ၊ ရခုိင္သူ မိညိႂတုိႛ အင္းဝ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ အ႓ပိႂင္ နန္းတၾင္း စာဆုိမဵား ဴဖစ္ဳကသည္။ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ ေရးသားဳကသည္။ မိညိႂထက္ မိဴဖႃ သာသည္ဟု အကဵယ္တဝင့္ ေဖာ္ဴပသည္။ စာဆုိတုိႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ စသည့္ ထူးဴခားခဵက္ တစုံတရာ မပၝေခဵ။
ဒဂုန္ခင္ခင္ေလး၏ ေဖာ္ဴပခဵက္မႀာ ေမာင္သုတႎႀင့္ ထပ္တူဴဖစ္၏။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တုိႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကုိ ၈၇၅ ခန္ႛ - ၉၂၅ ခန္ႛဟု ဴပသည္။
ေဒၝက္တာလႀေဘက မိဴဖႃကုိ Miss Fair of Ava ဟု ဆုိ၍ မိညိႂကုိ Miss Dark of Arakan ဟု ေဖာ္ဴပသည္။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တုိႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကုိ ၈၇၂ -၉၂၂၊ ခရစ္ ၁၅၁ဝ - ၁၅၆ဝ အတၾင္းဟု ဆုိသည္။ မည္သည့္ အေထာက္အထားဴဖင့္ ဆုိေဳကာင္း မသိရပၝ။ ေဒၝက္တာလႀေဘ ေဖာ္ဴပေသာ သကၠရာဇ္သည္ ေမာင္သုတ ေပးေသာ သကၠရာဇ္ႎႀင့္ ၃ ႎႀစ္ ကၾာသည္။ ေမာင္သုတႎႀင့္ ေဒၝက္တာလႀေဘ တုိႛ၏ အဆုိအ ရ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛသည္ ၈၇၅ တၾင္ ေမၾး၍ ၉၂၅ တၾင္ ကၾယ္လၾန္သည္။ သုိႛမဟုတ္ ၈၇၂ တၾင္ ေမၾး၍ ၉၂၂ တၾင္ ကၾယ္လၾန္ သၾားဳကသည္။ ေမၾးသကၠရာဇ္တူ၊ ကၾယ္လၾန္ သကၠရာဇ္ တူဳကသည္မႀာလည္း ထူးဆန္းသကဲ့သုိႛ ဴဖစ္ေနသည္။ အင္းဝေ႟ၿနန္းတၾင္ စာဆုိဳကစဥ္ ၉၁၃ ခုႎႀစ္က အသက္ ၃၈ သုိႛမဟုတ္ ၄၁ ႎႀစ္ ရႀိေနဳကေပမည္။
ေဖာ္ဴပပၝ အေထာက္အထားတုိႛကုိ အႎႀစ္ခဵႂပ္လုိက္လ႖င္ မိဴဖႃသည္ အင္းဝသူ၊ မိညိႂသည္ ရခုိင္သူ ဴဖစ္၏။ သုိႛေသာ္ ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီ က ယင္းသုိႛ ခၾဲဴခား ေဖာ္ဴပဴခင္း မရႀိ။ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ အင္းဝနန္းတၾင္း စာဆုိမဵား ဴဖစ္ဳကသည္။ ကုိယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ အ႓ပိႂင္ စာဆုိဳကသည္။ ေမၾးသကၠရာဇ္တူ၊ ကၾယ္လၾန္ သကၠရာဇ္တူ၊ အသက္ ၅ဝ အ႟ၾယ္တၾင္ ကၾယ္လၾန္ဳကသည္။
လက္ဝဲေနာ္ရထာ၏ အဆုိအမိန္ႛကုိ ဆန္းစစ္ဳကည့္ဳကရပၝမည္။
ရာဇဝင္ေဳကာင္း အရ ၉၁၃ ခုႎႀစ္၊ နန္းတက္ေသာ အင္းဝ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ကုိ ၉၁၆ တၾင္ ဟံသာဝတီ ဆင္ဴဖႃရႀင္ ဘုရင့္ေနာင္ တုိက္၍ အင္းဝ ပဵက္သည္။ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ကုိ ဟံသာဝတီသုိႛ ေခၞေဆာင္သၾားသည္။ စစ္ကုိင္းေထာင္သင္း၊ စလင္းလက္ယာ ဘၾဲႚရ (ေနာင္နဝေဒးဘၾဲႚရ) ႎႀင့္ စကားေထာင္စား အမတ္လည္း အတူ ပၝသၾားဳကသည္။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂတိုႛ ပၝသၾားသည္ဟု မဆုိေခဵ။
လက္ဝဲေနာ္ရထာသည္ ပဵႂိႚနိဂုံးစု အေဴဖကဵမ္းကုိ ဴပႂစုသည္။ ကဵမ္း႓ပီးႎႀစ္မႀာ ၁၁၂၇၊ တေပၝင္းလဴပည့္ေကဵာ္ ၄ ရက္ ဗုဒၭဟူးေနႛ ဴဖစ္၏။ သူႛလက္ထက္ မတုိင္မီက ဴပႂစုသည့္ ဘူရိဒတ္ လကႆာနိဂုံး၊ ဘူရိဒတ္ ဇာတ္ေပၝင္းပဵႂိႚ နိဂုံးမႀ စ၍ ပေဒသရာဇာဆုိ ငဆန္ဴပန္ ယေသာ္တမ္းဴခင္း ဴပည္ေတာ္ဝင္နိဂုံး အထိ ပဵႂိႚနိဂုံးစုမဵားကုိ အေဴဖႎႀင့္တကၾ စာေရးသူ အတၪႂပၯတၨိ စသည္တုိႛပၝ ေဖာ္ဴပသည္။ ေပမူႎႀင့္ ရႀိေနသည္ကုိ ဴမန္မာစာ ပၝေမာကၡ ဦးခင္ေအး (ေမာင္ခင္မင္-ဓႎုဴဖႃ) က တည္းဴဖတ္၍ ၁၉၉၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ပုံႎႀိပ္သည္။
ယင္းပဵႂိႚနိဂုံးစု အေဴဖကဵမ္းတၾင္ - နန္းတၾင္ မိညိႂဆုိ မေနာ္ဟရီပဵႂိႚ နိဂုံးႎႀင့္ အေဴဖကို ေအာက္ပၝအတုိင္း ေတၾႚရသည္။
က႗ႎု္ပ္၏ အေဖသည္ ဆင္ဴဖႃရႀင္မင္းတရား အမတ္႒ကီး ဴဖစ္၍ မလၾန္႓မိႂႚ၊ ေဴမထဲ႓မိႂႚ၊ စကားေထာင္႟ၾာ၊ ကူးခန္း႓မိႂႚမဵားကုိ သနားေတာ္ခံရသည္။ အေဆာင္အ႟ၾက္မႀာ စလၾယ္၊ ေဗာင္း၊ သင္းကဵစ္၊ ထီး၊ စည္၊ က၊ ကၾမ္းခၾက္၊ ေသာက္ေရတင္ သနားေတာ္မူ၍ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္ဘၾဲႚ ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။ က႗ႎု္ပ္သည္ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္၏ သမီး ဴဖစ္၏။ က႗ႎု္ပ္၏ ေဴမာက္သားမႀာ အမိ၏ ေမာင္ဴဖစ္ေသာ ဦးရီး၏ သားဴဖစ္သည္။ ဆယ္ေကဵာ္သက္ကပင္ မိဘတိုႛ၏ စုံဖက္ေပးဴမား၍ ေဴမာက္သားႎႀင့္အတူ ေတာင္ဘက္ ပင္လယ္႓မိႂႚမႀာ ေနရသည္။ ဆင္ဴဖႃရႀင္ မင္းတရား႒ကီး သိမ္းယူေတာ္မူ၍ ဟံသာဝတီသုိႛ ပၝရသည္တၾင္ မ႟ႁတ္မခဵ၊ ကညင္ေဴမာင္႟ၾာကုိ သနားေတာ္မူ၍ စားရသည္။ အရႀင္မိဖုရား႒ကီက တုိက္တၾန္း၍ မေနာ္ဟရီပဵႂိႚကို စီကုံး ေရးသားသည္။ ၉၄၈၊ ဴပာသုိလဆန္း ၃ ရက္ေနႛ ႓ပီးသည္။ ဴပာသုိလမႀာပင္ ေ႟ၿနန္းေတာ္သုိႛ သၾင္းဆက္ရာ၊ အရႀင္မိဖုရား႒ကီးက ႎႀစ္သက္ေတာ္မူ၍ ေ႟ၿဆံထုိးႎႀင့္ ပိတ္အုပ္၊ ထမီ၊ တဘက္၊ တ႟ုတ္ခၝး႒ကိႂး သင္းပင္းအစုံ သနားေတာ္မူသည္။ က႗ႎု္ပ္မႀာ မဵားလႀစၾာေသာ ေကဵးက႗န္ ပရိကၡရာ ဥစၤာအမဵား ရႀိသည္။ ဆုေတာ္လည္း အထင္အရႀား အေဴမာက္အမဵား ရသည္။ က႗ႎု္ပ္အသက္ ၃၁ ႎႀစ္ကပင္ ရဲေလႀသင္းကုိ သနားေတာ္ခံရသည္။ မိခင္၊ ဖခင္တုိႛ မႀည့္ရင္း အမည္မႀာ ရႀင္လႀ ဴဖစ္၏။ က႗ႎု္ပ္၏ ေမာင္သည္ ဴမင္းခုံတုိင္ အရပ္ကုိ စားရသည္။ ဟံသာဝတီသုိႛ မပၝ၊ ယင္းမႀာပင္ ကဵန္ေနရစ္ပၝသည္ ။
လက္ဝဲေနာ္ရထာက မေနာ္ဟရီပဵႂိႚ ေရးသူကုိ နန္းတၾင္း မိညိႂဟု ေဖာ္ဴပသည္။ ရခုိင္သူ မိညိႂဟု မဆုိပၝ။ ပဵႂိႚေရးသူ ကုိယ္တုိင္က သူသည္ စကားေထာင္႟ၾာစား အမတ္ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္၏ သမီး ဴဖစ္သည္။ သူ၏ မိဘေပးရင္း အမည္မႀာ ရႀင္လႀ ဴဖစ္၏ဟု ဆုိထားသည္။ လက္ဝဲေနာ္ရထာကလည္း အေဴဖတၾင္ နန္းတၾင္း မိညိႂသည္ စကားေထာင္စား သမီး ဴဖစ္သည္။ စကားေထာင္စားသည္လည္း သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္ပင္ ဴဖစ္၏ဟု ယူဆရမည္ဟု မႀတ္ခဵက္ ေပးထားသည္။ ရႀင္လႀက သူ၏ အမည္ရင္းမႀာ ရႀင္လႀ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိ၏။ အဴခားအမည္ ရႀိႎုိင္သည္ဟု ဆုိႎိုင္ေသာ္လည္း အဴခားအမည္ကို လည္းေကာင္း၊ မညိႂဟု လည္းေကာင္း မဆုိေပ။ လက္ဝဲေနာ္ရထာသည္ မည္သည့္ အေထာက္အထားအရ ရႀင္လႀကို နန္းတၾင္းမိညိႂဟု ဆုိေလသနည္း။ စကားေထာင္စား အမတ္ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္၏ သမီးဴဖစ္ေဳကာင္း ဆုိ၍ ရခိုင္သူ မဟုတ္ေဳကာင္း ေပၞလၾင္ေနပၝသည္။ ရခိုင္သူ မိညိႂ၊ နန္းတၾင္းမိညိႂႎႀင့္ ရႀင္လႀ တုိႛသည္ တဦးတည္းလား၊ ရခိုင္သူ ဆိုသည္ကို ေခတၨ ဖယ္ထားလ႖င္ပင္ နန္းတၾင္းမိညိႂသည္ ရႀင္လႀလား၊ မိညိႂႎႀင့္ ရႀင္လႀ တေယာက္တည္းလားဟု စဥ္းစားစရာ ေပၞလာပၝသည္။
ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖကဵမ္းတၾင္ ပံုႎႀိပ္မူ ဴဖစ္လာပံုကို ေဖာ္ဴပေသာ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ စာဳကည့္တုိက္မႀႃး ဦးဴမတ္စိုးက၊ "ရခိုင္သူ မိညိႂဟု လူသိမဵားေသာ အမဵိႂးသမီး စာဆုိ၏ အတၪႂပၯတၨိမႀန္ကို ဤပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖတၾင္ သိႎိုင္ပၝသည္" ဟု အမႀာေရးထားသည္။ တည္းဴဖတ္သူ ေမာင္ခင္မင္-ဓႎုဴဖႃက၊ "မေနာ္ဟရီပဵိႂႚ အရ သိရေသာ စာဆုိ မိညိႂ၏ အေဳကာင္းသည္ စာေပ ေလ့လာသူမဵား ဆက္လက္ သုေတသန ဴပႂလိုစိတ္ ေပၞလာေအာင္ ဖိတ္ေခၞေနသကဲ့သိုႛ ရႀိပၝသည္" ဟု ဆုိထားပၝသည္။
အင္းဝတၾင္ မုိး႓ဗဲနရပတိ ၉၀၇-၉၁၃ အထိ ၆ ႎႀစ္ နန္းစံသည္။ အင္းဝ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္သည္ ၉၁၃ တၾင္ အင္းဝေ႟ၿနန္းကို ေနာက္ဆံုးမင္း အဴဖစ္ စိုးစံသည္။ နန္းစံ ၃ ႎႀစ္ အဳကာ ၁၉၁၆ တၾင္ အင္းဝပဵက္၍ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝသည္။ စကားေထာင္စား အမတ္ႎႀင့္ သမီး ရႀင္လႀတုိႛ ဇနီးေမာင္ႎႀံလည္း ပၝဳကသည္။ ရႀင္လႀသည္ နန္းတၾင္းမိညိႂ ဴဖစ္ခဲ့ေသာ္ နန္းတၾင္းမိဴဖႃလည္း ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝသင့္သည္၊ ပၝႎိုင္ေကာင္းသည္။ မပၝဘဲ ကဵန္ခဲ့သလား၊ အင္းဝ အပဵက္တၾင္ မိဴဖႃဇာတ္လမ္း လံုးဝ တိမ္ဴမႂပ္ ေပဵာက္ကၾယ္သၾားသည္။ စဥ္းစားစရာ ရႀာေဖၾေလ့လာစရာ အခဵက္ ဴဖစ္ပၝသည္။
ရႀင္လႀသည္ မိညိႂ ဴဖစ္ခဲ့ေသာ္ ေမာင္သုတႎႀင့္ ေဒၝက္တာလႀေဘတုိႛ ေပးေသာ သကၠရာဇ္အရ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝခဵိန္တၾင္ အသက္ ၄၁ ႎႀစ္ သိုႛမဟုတ္ ၄၄ ႎႀစ္ ရႀိေနေပမည္။ အသက္ ၃၁ ႎႀစ္တၾင္ ရဲေလႀသင္းကို သနားခံရသည္ ဆုိသဴဖင့္ အင္းဝနရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္တၾင္ မဟုတ္ႎိုင္။ ထုိထက္ ေစာစၾာကပင္ ရ႓ပီး ဴဖစ္ေပမည္။ ရႀင္လႀ၏ ပဵိႂႚနိဂံုးတၾင္ အင္းဝနန္းတၾင္းတၾင္ စာဆိုသည္ဟု မပၝ။ သူႛခင္ပၾန္းႎႀင့္ အတူ ေတာင္ဘက္ပင္လယ္႟ၾာတၾင္ ေနသည္ဟု ဆုိသည္။ ယင္းကမႀ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝလာသည္။ ဟံသာဝတီတၾင္ မိဖုရား႒ကီး၏ မိန္ႛဆုိခဵက္အရ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို ေရးသည္။ ၉၄၈ တၾင္ ႓ပီး၏။ ၉၁၆ တၾင္ ဟံသာဝတီသုိႛ ပၝသဴဖင့္ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို ဟံသာဝတီတၾင္ ၃၂ ႎႀစ္ဳကာ ေနထိုင္႓ပီးမႀ ေရး႓ပီးသည္။ စင္စစ္ ၉၄၈ တၾင္ မိညိႂ မရႀိေတာ့႓ပီ။ ေမာင္သုတႎႀင့္ ေဒၝက္တာလႀေဘတုိႛ ေပးေသာ သကၠရာဇ္အရ မိညိႂသည္ ၉၂၂ သိုႛမဟုတ္ ၉၂၅ ခုႎႀစ္ကပင္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့ေလ႓ပီ။ ကၾယ္လၾန္သည္မႀာ ၂၃ ႎႀစ္ သိုႛမဟုတ္ ၂၆ ႎႀစ္ပင္ ဳကာခဲ့႓ပီ ဴဖစ္သည္။ ဘုရင့္ေနာင္ မင္းတရား႒ကီးသည္ ၉၄၃ တၾင္ နတ္႟ၾာစံသည္။ စာ႓ပီးႎႀစ္ ၉၄၈ သည္ နႎၬဘုရင္ (၉၄၃-၉၆၁) လက္ထက္ ဴဖစ္၏။ စာဆုိခိုင္းသူ မိဖုရား႒ကီးသည္ ဘုရင့္ေနာင္ မင္းတရား႒ကီး၏ မိဖုရား႒ကီး ဴဖစ္မည္လား၊ နႎၬဘုရင္၏ မိဖုရား႒ကီး ဴဖစ္မည္လားဟုလည္း စဥ္းစားစရာ ရႀိလာဴပန္သည္။
မိညိႂသည္ ရႀင္လႀ ဴဖစ္ႎိုင္အံ့မထင္ပၝ။ စာေပပညာရႀင္မဵား ကူညီ စဥ္းစား ဆံုးဴဖတ္ေပးဳကပၝဦး။ အင္းဝနန္းတၾင္း စာဆုိ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တုိႛသည္ ဤအတုိင္း ဆုိလ႖င္ ၉၁၃ မႀ ၉၁၆ အထိ အင္းဝနန္းတၾင္ ၃ ႎႀစ္ စာဆုိဳက႓ပီး အင္းဝအပဵက္ ၉၁၆ တၾင္ပင္ ေဴခရာေပဵာက္ သၾားဳကပၝသည္။ ေဝၝဟာရ လီနတၪဒီပနီမႀ အစ အေထာက္အထားမဵားက မိဴဖႃ မိညိႂတုိႛ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝေဳကာင္း မဆုိဳကပၝ။ မေနာ္ဟရီ ပဵိႂႚနိဂံုးအရ စကားေထာင္စား အမတ္ သီရီေဇယဵေကဵာ္ထင္ႎႀင့္ သမီး ရႀင္လႀတုိႛ ဇနီး ေမာင္ႎႀံသာ ဟံသာဝတီသုိႛ ပၝဳကသည္။ ဟံသာဝတီတၾင္ ဆက္လက္ ခဵီးေဴမၟာက္ခံရသည္။ ရႀင္လႀသည္ မိညိႂ ဴဖစ္ႎုိင္ပၝမည္လား၊ ရခိုင္သူ မိညိႂ ဆုိသူႎႀင့္ ပို၍ပင္ ေဝးသၾားသကဲ့သုိႛ ရႀိသည္။ ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖတၾင္ လက္ဝဲေနာ္ရထာကိုယ္တုိင္က ရခိုင္သူ မိညိႂဟု မဆုိ၊ နန္းတၾင္းမိညိႂ ဟုသာ ဆုိသည္။ ရခိုင္သူ မိညိႂ ဆုိသည့္ အဆုိအမိန္ႛသည္ မည္သည့္ အကိုးအေထာက္မဵားအရ မိန္ႛဆုိဳကသည္ကို သိလိုလႀပၝသည္။
ေနက္တခဵက္ ရႀိပၝေသးသည္။ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို နဝေဒး ၉၁၄ တၾင္ ေရးသည္။ ရႀင္လႀ ၉၄၈ တၾင္ ေရးသည္။ ဝန္႒ကီး ပေဒသရာဇာ ၁ဝ၉၉ တၾင္ ေရးသည္ဟု ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖအရ သိရသည္။ နဝေဒးသည္ နဝေဒးဘၾဲႚ မရမီ စစ္ကိုင္းေထာင္သင္း စလင္းလက္ယာဘၾဲႚႎႀင့္ အင္းဝ နရပတိစည္သူ ေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛႎႀင့္အတူ နန္းတၾင္းစာဆို ဴဖစ္သည္ဟု ေဝၝဟာရ လီနတၪဒီပနီတၾင္ လာသည္။ ၉၁၆ တၾင္ အင္းဝအပဵက္ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝသည္။ ၉၄၁ တၾင္ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို ေရးသဴဖင့္ ရႀင္လႀပဵိႂႚထက္ ခုနစ္ႎႀစ္ ေစာသည္။ ပေဒသရာဇာသည္ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို - ေရႀးကအေကဵာ္၊ မေနာ္ကဗဵာ၊ ပဵိႂႚေဟာင္းစာလည္း၊ ခုကာလ ႎႀင့္၊ ခပ္မသင့္႓ပီ၊ --- ဖက္ယႀဥ္ကာရန္၊ မႀန္ကန္ေဴပဴပစ္၊ မႀတ္သားရစ္ေအာင္၊ ပဵိႂႚသစ္စီဘိ၊ မိန္ႛေတာ္ရႀိ၍ --- ေရးသားေဳကာင္း နိဂံုးတၾင္ ေဖာ္ဴပထားသည္။ မေနာ္ကဗဵာ ပဵိႂႚေဟာင္းစာလည္း ဟုသာ ဆိုသည္။ နဝေဒး၊ ရႀင္လႀ သိုႛမဟုတ္ မိညိႂတိုႛ အမည္ လံုးဝ ေဖာ္မဴပပၝ။ လက္ဝဲအေနာ္ရထာက ယင္းနိဂံုး အေဴဖတၾင္ - ေရႀးနဝေဒး ဆိုေသာ မေနာ္ပဵိႂႚေဟာင္းသည္ ယခုကာလႎႀင့္ ခပ္မသင့္႓ပီ - အသတ္အလတ္ အမႀန္အကန္ ေဴပဴပစ္ေအာင္ ပဵိႂႚသစ္စီရင္ဟု မိန္ႛေတာ္မူ၍ ပဵိႂႚသစ္စီကုံးသည္ဟု ဖၾင့္ဆိုထားသည္။ နဝေဒး၏ ပဵိႂႚသစ္ကိုသာ ႌၿန္းသည္။ ရႀင္လႀ၏ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို လံုးဝ မႌၿန္းေပ။ လက္ဝဲအေနာ္ရထာ တဦးတည္း စီရင္ေသာ ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖကဵမ္း ဴဖစ္သည္။ နန္းတၾင္းမိညိႂဆို မေနာ္ဟရီပဵိႂႚဟု သူကိုယ္တိုင္ ေဖာ္ဴပ႓ပီး ဴဖစ္လဵက္ ႕ခင္းခဵန္ခဲ့သည္မႀာလည္း စဥ္းစားစရာပင္။ ပေဒသရာဇာ၏ မေနာ္ပဵိႂႚစာ႓ပီး သကၠရာဇ္မႀာ ၁ဝ၉၉၊ တပိုႛတၾဲလဴပည့္ေကဵာ္ ၃ ရက္ ဳကာသာပေတးေနႛ ဴဖစ္ပၝသည္။
ေတၾႚရသမ႖ အခဵက္အလက္မဵားကို တင္ဴပ႓ပီးပၝ႓ပီ။ စာေပရႀင္မဵား၊ စာေပ ေလ့လာသူမဵား ဝိုင္းဝန္းစဥ္းစား ဆံုးဴဖတ္ေပးဳကပၝ။ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚ နိဂံုးအရ ရႀင္လႀကို သိရပၝသည္။ နန္းတၾင္း မိဴဖႃ၊ မိညိႂ၊ ရခိုင္သူ မိညိႂ ဆိုသည့္ စာဆို အမဵိႂးသမီးတိုႛသည္ သံုးဦးလား၊ ႎႀစ္ဦးလား။ နန္းတၾင္း မိညိႂသည္ပင္ ရခိုင္သူ မိညိႂလား၊ ရခိုင္သူဟု မည္သည့္ အေထာက္အထားရ သိရပၝမည္နည္း။ ၉၁၃-၉၁၆ အင္းဝ မပဵက္မီ ၃ ႎႀစ္ အတၾင္း နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ နန္းတၾင္းတၾင္ စာဆိုဳကသည္။ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ ေရး႓ပီး အင္းဝ အပဵက္တၾင္ ေဴခရာေပဵာက္ကာ ဇာတ္ဴမၟႂပ္ ေနသၾားဳကသလား။ ဧကန္စင္စစ္ မိညိႂ၊ မိဴဖႃ ဆိုသည့္ စာဆို အမဵိႂးသမီး ႎႀစ္ဦး ရႀိေကာ ရႀိခဲ့ပၝသလား ဟုလည္း သံသယ ဴဖစ္မိပၝသည္။
သိမီလိုက္သည့္ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းေခတ္က မႎၩေလးသူ ခင္တုတ္၊ သလၴာဝတီ တင့္အံုး၊ ဴမင္းဴခံ ခင္ခဵစ္၊ ရတနာပံု သိန္းသိန္း၊ ဴမစ္သား အေကဵာ့ စသည့္ စာေရးဆရာမ႒ကီးမဵား၊ ကေလာင္ရႀင္မဵားသည္ အမဵိႂးသမီးမဵား မဟုတ္ဳကပၝ။ ေခၝင္းေပၝင္း႒ကီးမဵားႎႀင့္ ဴဖစ္ဳကေဳကာင္း သိရပၝသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛသည္ တကယ္ အမဵိႂးသမီး စာဆိုမဵား မဟုတ္ဘဲ၊ စာဆို ပညာရႀင္ တဦးက မိဴဖႃဟန္၊ မိညိႂဟန္ ဴပႂ၍ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု ႎႀစ္ပုဒ္ကို ကဗဵာဉာဏ္ ကၾန္ႛဴမႃးကာ ေရးဖၾဲႚေလသေလာဟု ေတၾးေတာ ထင္ဴမင္မိပၝသည္။ ဳကံဳကံဖန္ဖန္ စဥ္းစားသည္။ ဟိုအင္းဝေခတ္က ဒၝမဵိႂး ရႀိပၝ့မလားဟု အဴပစ္တင္လ႖င္လည္း ခံပၝမည္။ အေဴဖရႀာရသည္တၾင္ ဳကံမိဳကံရာ စဥ္းစားမိဴခင္း ဴဖစ္ေဳကာင္း ဝန္ခံပၝသည္။
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛအေဳကာင္း သိလိုလႀပၝသည္။ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚ နိဂံုးအရ ရႀင္လႀကိုသာ သိရပၝသည္။ နန္တၾင္းမိညိႂကို မသိရပၝ။ ရခိုင္သူ မိညိႂကိုလည္း မသိရပၝ။ ယင္းပဵိႂႚနိဂံုး အရ - စာဆို မိညိႂ၏ အေဳကာင္းသည္ စာေပ ေလ့လာသူမဵား ဆက္လက္ သုေတသန ဴပႂလိုစိတ္ ေပၞေအာင္ ဖိတ္ေခၞေနသကဲ့သိုႛ ရႀိသည္ဟု ဆိုေသာ ပၝေမာကၡ႒ကီး (ေမာင္ခင္မင္-ဓႎုဴဖႃ) ကိုပဲ ေမတၩာရပ္ခံ အပူကပ္လိုပၝသည္။ ရႀင္လႀသည္ မညိႂ ဴဖစ္ႎိုင္မည္လား၊ ကူညီ စဥ္းစား ဆံုးဴဖတ္ေပးပၝအံုး (ဦး) ဆရာ။
မဳကန္
ဂႎၫဝင္ ရသစံုမဂၢဇင္း၊ ၂ဝဝ၂ စက္တင္ဘာ။
▪ - ¤ - ▪
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ
အင္းဝတၾင္ ေနာက္ဆံုးစိုးစံခဲ့ေသာ နရပတိဘၾဲႚခံ စည္သူေကဵာ္ထင္ (၉၁၃-၁၆) လက္ထက္တၾင္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ ဟု နန္းတၾင္း စာဆိုႎႀစ္ဦး အ႓ပိႂင္အဆိုင္ ေပၞထၾက္ခဲ့သည္ကို သိဖူး၊ ဳကဖူး၊ ဖတ္ဖူး ဳကပၝမည္။ မိဴဖႃသည္ အင္းဝသူ ဴဖစ္၍၊ မိညိႂသည္ ရခိုင္သူ ဴဖစ္သည္ဟု ဆိုသည္။ (ပံု - အင္တာနက္)
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ
အင္းဝတၾင္ ေနာက္ဆံုးစိုးစံခဲ့ေသာ နရပတိဘၾဲႚခံ စည္သူေကဵာ္ထင္ (၉၁၃-၁၆) လက္ထက္တၾင္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ ဟု နန္းတၾင္း စာဆိုႎႀစ္ဦး အ႓ပိႂင္အဆိုင္ ေပၞထၾက္ခဲ့သည္ကို သိဖူး၊ ဳကဖူး၊ ဖတ္ဖူး ဳကပၝမည္။ မိဴဖႃသည္ အင္းဝသူ ဴဖစ္၍၊ မိညိႂသည္ ရခိုင္သူ ဴဖစ္သည္ဟု ဆိုသည္။ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ ေရးဳကသည္။ မိဴဖႃက 'က႗န္းတၾင္ဇမၱႃ၊ ပန္းတၾင္မဥၦႃ၊ နန္းတၾင္မိဴဖႃ' ဟု ကိုယ္ေရးကို ေသၾးသည္။ ရခိုင္သူ မိညိႂက အားကဵမခံ၊ 'ေတာင္တၾင္ဴမင္းမိုရ္၊ စည္တၾင္ဗဟိုရ္၊ နန္းတၾင္မိညိႂ' ဟု အမၾမ္းတင္သည္။ စာေကာင္း ေပေကာင္းမဵားခဵည္း ဴဖစ္ဳကပၝသည္။ အဓိပၯာယ္ အႎႀစ္သာရ ဴပည့္ဝဳကပၝ၏။ စာဆို အမဵိႂးသမီး ႎႀစ္ဦး အ႓ပိႂင္ ကုိယ္ေရေသၾးထားဳကသည္။ အ႓ပိႂင္အဆိုင္ ဴဖစ္၍ ေနာက္ေႎႀာင္းစာေပ ပညာရႀင္႒ကီးမဵား၊ ဆရာ႒ကီးမဵားက အႎိုင္အ႟ံႁး အဆံုးအဴဖတ္ ေပးဳကသည္။ အင္းဝသူ မိဴဖႃက ရခိုင္သူ မိညိႂထက္ သာသည္ဟူ၍ သင္ဳကား ပိုႛခဵသည္၊ ေဴပာဆို ေရးသားဳကသည္။
ဤတိုင္းပင္ သင္ဳကား နာယူခဲ့ပၝသည္။ ဖတ္႟ႁ မႀတ္သားခဲ့ရပၝသည္။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂတိုႛ အေဳကာင္း ပို၍ သိခဵင္စိတ္ ေပၞခဲ့သည္မႀာ ဳကာပၝ႓ပီ။ ဤကိုယ္ေရေသၾး ရတုအဴပင္ ဘာေတၾမဵား စီကုန္း ေရးဖၾဲႛခဲ့ဳကေသးသလဲ။ ဘယ္အသက္အ႟ၾယ္က စာ႓ပိႂင္ဆိုခဲ့ဳကသလဲ။ မိဴဖႃက အင္းဝသူ၊ မိညိႂက ရခိုင္သူ ဴဖစ္လ႖င္ အင္းဝနန္းတၾင္းသိုႛ မည္သည့္အခဵိန္က မည္သိုႛ ေရာက္လာ၍ နန္းတၾင္းစာဆို ဴဖစ္လာသလဲ စသည္ဴဖင့္ သူတိုႛႎႀစ္ေယာက္ အေဳကာင္းကို စိတ္ဝင္စားမိသည္။ နာမည္ေတၾကလည္း ႟ိုး႟ိုးစင္းစင္းကေလး၊ ထီးသံ၊ နန္းဟန္ လံုးဝမပၝ၊ သည္ေတာ့လည္း လက္လႀမ္းမီသမ႖ ရႀာေဖၾ ဖတ္႟ႁ ဆန္းစစ္ဳကည့္ပၝသည္။ ဤတၾင္ ဴပႍနာမဵား ေဴဖရႀင္းစရာမဵားႎႀင့္ တိုးပၝေတာ့သည္။
မိဴဖႃႎႀင့္ မိညိႂတိုႛ အေဳကာင္း ေအာက္ပၝ အေထာက္အထားမဵားကို ေလ့လာဳကည့္ပၝသည္။
(က) မဟာေဇယသခႆယာ၊ ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီ၊ ရန္ကုန္ ဟံသာဝတီ ပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၉၆၈
(ခ) ေဒၞမမ႒ကီး၊ အမဵိႂးသမီး စာဆိုေတာ္မဵား အတၪႂပၯတိၨႎႀင့္ ၎တိုႛ ေရးသားေသာ ကဗဵာမဵား၊ ဴမန္မာ့ဂုဏ္ရည္ ပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၃ဝ၁ (၁၉၃၉)
(ဂ) ေမာင္သုတ၊ စာဆိုေတာ္မဵား အတၪႂပၯတိၨ၊ ရန္ကုန္ ဟံသာဝတီ ပံုႎႀိပ္တိုက္၊ ၁၉၆၆
(ဃ) ဦးေဖေမာင္တင္၊ ဴမန္မာစာေပသမိုင္း၊ ၁၉၈၇
(င) ဒဂုန္ခင္ခင္ေလး၊ အမဵိႂးသမီး အႎုပညာရႀင္မဵား အတၪႂပၯတိၨႎႀင့္ ကဗဵာမဵား၊ ရန္ကုန္ ဇၾဲစာေပရိပ္ဴမံႂ၊ ၁၉၆၇
(စ) Dr. Hla Pe: Burmese Poetry (1300–1971)၊ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန ဂဵာနယ္၊ ဒီဇင္ဘာ ၁၉၇၁
(ဆ) လက္ဝဲေနာ္ရထာ၊ ပဵိႂႚနိဂုံးစု အေဴဖကဵမ္း၊ (တည္း - ေမာင္ခင္မင္၊ ဓႎုဴဖႃ ရန္ကုန္) ၁၉၉၅
ယင္းအေထာက္အထားမဵားတၾင္ ေတၾႚရခဵက္မဵားကို ရႀင္းပၝမည္။
ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီတၾင္ နဝေဒးဘၾဲႚအေဳကာင္း ေဴပာဆိုခဲ့ရာ၌ စာဆို မိဴဖႃ၊ မိညိႂ ပညာရႀိ စကားတတ္၊ စကားေထာင္စားတိုႛလည္း စစ္ကိုင္းမင္း၊ အင္းဝမင္း စည္သူေကဵာ္ထင္လက္ထက္ သကၠရာဇ္ ၉၁ဝ ေကဵာ္တၾင္ ဴဖစ္ေဳကာင္း မႀတ္ရမည္ (စာ ၂၇၆) ဟု ေဖာ္ဴပသည္။ မိညိႂကို ရခိုင္သူဟု မဆိုပၝ။
ေဒၞမမ႒ကီးက အင္းဝသူ မိဴဖႃ၊ ရခိုင္သူ မိညိႂ တိုႛသည္ ၉၁၃ တၾင္ အင္းဝေ႟ၿနန္းေတာ္ကို စိုးစံေသာ နရပတိဘၾဲႚခံ စစ္ကိုင္းစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ စာဆိုမဵား ဴဖစ္ဳကသည္ဟု ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီကို ကိုးကား၍ ဆိုသည္။ မိဴဖႃသည္ အင္းဝဇာတိ ဴဖစ္၍ ေဆၾမဵိႂးဂုဏ္၊ သားသမီးဂုဏ္၊ ဥစၤာဂုဏ္၊ အမဵိႂးဂုဏ္တိုႛ၌ ရခိုင္သူ မိညိႂထက္ သာသည္ဟုလည္း မႀတ္ခဵက္ ေပးထားသည္။
ေမာင္သုတ၏ စာဆိုေတာ္မဵား အတၪႂပၯတိၨတၾင္ - မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကို ၈၇၅ ခန္ႛ - ၉၂၅ ခန္ႛဟု ေပးထားသည္မႀာ ထူးဴခားခဵက္ တရပ္ ဴဖစ္၏။ ေဒၞမမ႒ကီးႎႀင့္ ေမာင္သုတ တုိႛသည္ ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီ အဴပင္ ကဗဵာစရိယ ကဗဵာဝံသ စာတမ္းကုိလည္း ႌၿန္းဳကသည္။ ေမာင္သုတက မိဴဖႃ၊ မိညိႂတုိႛ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကုိ ေပးေသာ္လည္း ေဒၞမမ႒ကီးက မေဖာ္ဴပသဴဖင့္ ေမာင္သုတသည္ ထုိသကၠရာဇ္ကုိ မည္သည့္ အေထာက္အထား ကုိးကား၍ ေဖာ္ဴပေဳကာင္း စဥ္းစားစရာ ဴဖစ္ေနသည္။ အင္းဝသူ မိဴဖႃ၊ ရခုိင္သူ မိညိႂ အ႓ပိႂင္ စာဆုိ ဴဖစ္ဳကသည္ ဆုိသည့္အခဵက္မႀာ ထပ္တူ ဴဖစ္သည္။
ဴမန္မာစာေပ သမုိင္းတၾင္လည္း အင္းဝသူ မိဴဖႃ၊ ရခုိင္သူ မိညိႂတုိႛ အင္းဝ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ အ႓ပိႂင္ နန္းတၾင္း စာဆုိမဵား ဴဖစ္ဳကသည္။ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ ေရးသားဳကသည္။ မိညိႂထက္ မိဴဖႃ သာသည္ဟု အကဵယ္တဝင့္ ေဖာ္ဴပသည္။ စာဆုိတုိႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ စသည့္ ထူးဴခားခဵက္ တစုံတရာ မပၝေခဵ။
ဒဂုန္ခင္ခင္ေလး၏ ေဖာ္ဴပခဵက္မႀာ ေမာင္သုတႎႀင့္ ထပ္တူဴဖစ္၏။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တုိႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကုိ ၈၇၅ ခန္ႛ - ၉၂၅ ခန္ႛဟု ဴပသည္။
ေဒၝက္တာလႀေဘက မိဴဖႃကုိ Miss Fair of Ava ဟု ဆုိ၍ မိညိႂကုိ Miss Dark of Arakan ဟု ေဖာ္ဴပသည္။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တုိႛ၏ ဖၾားေသ သကၠရာဇ္ကုိ ၈၇၂ -၉၂၂၊ ခရစ္ ၁၅၁ဝ - ၁၅၆ဝ အတၾင္းဟု ဆုိသည္။ မည္သည့္ အေထာက္အထားဴဖင့္ ဆုိေဳကာင္း မသိရပၝ။ ေဒၝက္တာလႀေဘ ေဖာ္ဴပေသာ သကၠရာဇ္သည္ ေမာင္သုတ ေပးေသာ သကၠရာဇ္ႎႀင့္ ၃ ႎႀစ္ ကၾာသည္။ ေမာင္သုတႎႀင့္ ေဒၝက္တာလႀေဘ တုိႛ၏ အဆုိအ ရ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛသည္ ၈၇၅ တၾင္ ေမၾး၍ ၉၂၅ တၾင္ ကၾယ္လၾန္သည္။ သုိႛမဟုတ္ ၈၇၂ တၾင္ ေမၾး၍ ၉၂၂ တၾင္ ကၾယ္လၾန္ သၾားဳကသည္။ ေမၾးသကၠရာဇ္တူ၊ ကၾယ္လၾန္ သကၠရာဇ္ တူဳကသည္မႀာလည္း ထူးဆန္းသကဲ့သုိႛ ဴဖစ္ေနသည္။ အင္းဝေ႟ၿနန္းတၾင္ စာဆုိဳကစဥ္ ၉၁၃ ခုႎႀစ္က အသက္ ၃၈ သုိႛမဟုတ္ ၄၁ ႎႀစ္ ရႀိေနဳကေပမည္။
ေဖာ္ဴပပၝ အေထာက္အထားတုိႛကုိ အႎႀစ္ခဵႂပ္လုိက္လ႖င္ မိဴဖႃသည္ အင္းဝသူ၊ မိညိႂသည္ ရခုိင္သူ ဴဖစ္၏။ သုိႛေသာ္ ေဝၝဟာရလီနတၪဒီပနီ က ယင္းသုိႛ ခၾဲဴခား ေဖာ္ဴပဴခင္း မရႀိ။ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ အင္းဝနန္းတၾင္း စာဆုိမဵား ဴဖစ္ဳကသည္။ ကုိယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ အ႓ပိႂင္ စာဆုိဳကသည္။ ေမၾးသကၠရာဇ္တူ၊ ကၾယ္လၾန္ သကၠရာဇ္တူ၊ အသက္ ၅ဝ အ႟ၾယ္တၾင္ ကၾယ္လၾန္ဳကသည္။
လက္ဝဲေနာ္ရထာ၏ အဆုိအမိန္ႛကုိ ဆန္းစစ္ဳကည့္ဳကရပၝမည္။
ရာဇဝင္ေဳကာင္း အရ ၉၁၃ ခုႎႀစ္၊ နန္းတက္ေသာ အင္းဝ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ကုိ ၉၁၆ တၾင္ ဟံသာဝတီ ဆင္ဴဖႃရႀင္ ဘုရင့္ေနာင္ တုိက္၍ အင္းဝ ပဵက္သည္။ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ကုိ ဟံသာဝတီသုိႛ ေခၞေဆာင္သၾားသည္။ စစ္ကုိင္းေထာင္သင္း၊ စလင္းလက္ယာ ဘၾဲႚရ (ေနာင္နဝေဒးဘၾဲႚရ) ႎႀင့္ စကားေထာင္စား အမတ္လည္း အတူ ပၝသၾားဳကသည္။ မိဴဖႃ၊ မိညိႂတိုႛ ပၝသၾားသည္ဟု မဆုိေခဵ။
လက္ဝဲေနာ္ရထာသည္ ပဵႂိႚနိဂုံးစု အေဴဖကဵမ္းကုိ ဴပႂစုသည္။ ကဵမ္း႓ပီးႎႀစ္မႀာ ၁၁၂၇၊ တေပၝင္းလဴပည့္ေကဵာ္ ၄ ရက္ ဗုဒၭဟူးေနႛ ဴဖစ္၏။ သူႛလက္ထက္ မတုိင္မီက ဴပႂစုသည့္ ဘူရိဒတ္ လကႆာနိဂုံး၊ ဘူရိဒတ္ ဇာတ္ေပၝင္းပဵႂိႚ နိဂုံးမႀ စ၍ ပေဒသရာဇာဆုိ ငဆန္ဴပန္ ယေသာ္တမ္းဴခင္း ဴပည္ေတာ္ဝင္နိဂုံး အထိ ပဵႂိႚနိဂုံးစုမဵားကုိ အေဴဖႎႀင့္တကၾ စာေရးသူ အတၪႂပၯတၨိ စသည္တုိႛပၝ ေဖာ္ဴပသည္။ ေပမူႎႀင့္ ရႀိေနသည္ကုိ ဴမန္မာစာ ပၝေမာကၡ ဦးခင္ေအး (ေမာင္ခင္မင္-ဓႎုဴဖႃ) က တည္းဴဖတ္၍ ၁၉၉၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ပုံႎႀိပ္သည္။
ယင္းပဵႂိႚနိဂုံးစု အေဴဖကဵမ္းတၾင္ - နန္းတၾင္ မိညိႂဆုိ မေနာ္ဟရီပဵႂိႚ နိဂုံးႎႀင့္ အေဴဖကို ေအာက္ပၝအတုိင္း ေတၾႚရသည္။
က႗ႎု္ပ္၏ အေဖသည္ ဆင္ဴဖႃရႀင္မင္းတရား အမတ္႒ကီး ဴဖစ္၍ မလၾန္႓မိႂႚ၊ ေဴမထဲ႓မိႂႚ၊ စကားေထာင္႟ၾာ၊ ကူးခန္း႓မိႂႚမဵားကုိ သနားေတာ္ခံရသည္။ အေဆာင္အ႟ၾက္မႀာ စလၾယ္၊ ေဗာင္း၊ သင္းကဵစ္၊ ထီး၊ စည္၊ က၊ ကၾမ္းခၾက္၊ ေသာက္ေရတင္ သနားေတာ္မူ၍ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္ဘၾဲႚ ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။ က႗ႎု္ပ္သည္ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္၏ သမီး ဴဖစ္၏။ က႗ႎု္ပ္၏ ေဴမာက္သားမႀာ အမိ၏ ေမာင္ဴဖစ္ေသာ ဦးရီး၏ သားဴဖစ္သည္။ ဆယ္ေကဵာ္သက္ကပင္ မိဘတိုႛ၏ စုံဖက္ေပးဴမား၍ ေဴမာက္သားႎႀင့္အတူ ေတာင္ဘက္ ပင္လယ္႓မိႂႚမႀာ ေနရသည္။ ဆင္ဴဖႃရႀင္ မင္းတရား႒ကီး သိမ္းယူေတာ္မူ၍ ဟံသာဝတီသုိႛ ပၝရသည္တၾင္ မ႟ႁတ္မခဵ၊ ကညင္ေဴမာင္႟ၾာကုိ သနားေတာ္မူ၍ စားရသည္။ အရႀင္မိဖုရား႒ကီက တုိက္တၾန္း၍ မေနာ္ဟရီပဵႂိႚကို စီကုံး ေရးသားသည္။ ၉၄၈၊ ဴပာသုိလဆန္း ၃ ရက္ေနႛ ႓ပီးသည္။ ဴပာသုိလမႀာပင္ ေ႟ၿနန္းေတာ္သုိႛ သၾင္းဆက္ရာ၊ အရႀင္မိဖုရား႒ကီးက ႎႀစ္သက္ေတာ္မူ၍ ေ႟ၿဆံထုိးႎႀင့္ ပိတ္အုပ္၊ ထမီ၊ တဘက္၊ တ႟ုတ္ခၝး႒ကိႂး သင္းပင္းအစုံ သနားေတာ္မူသည္။ က႗ႎု္ပ္မႀာ မဵားလႀစၾာေသာ ေကဵးက႗န္ ပရိကၡရာ ဥစၤာအမဵား ရႀိသည္။ ဆုေတာ္လည္း အထင္အရႀား အေဴမာက္အမဵား ရသည္။ က႗ႎု္ပ္အသက္ ၃၁ ႎႀစ္ကပင္ ရဲေလႀသင္းကုိ သနားေတာ္ခံရသည္။ မိခင္၊ ဖခင္တုိႛ မႀည့္ရင္း အမည္မႀာ ရႀင္လႀ ဴဖစ္၏။ က႗ႎု္ပ္၏ ေမာင္သည္ ဴမင္းခုံတုိင္ အရပ္ကုိ စားရသည္။ ဟံသာဝတီသုိႛ မပၝ၊ ယင္းမႀာပင္ ကဵန္ေနရစ္ပၝသည္ ။
လက္ဝဲေနာ္ရထာက မေနာ္ဟရီပဵႂိႚ ေရးသူကုိ နန္းတၾင္း မိညိႂဟု ေဖာ္ဴပသည္။ ရခုိင္သူ မိညိႂဟု မဆုိပၝ။ ပဵႂိႚေရးသူ ကုိယ္တုိင္က သူသည္ စကားေထာင္႟ၾာစား အမတ္ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္၏ သမီး ဴဖစ္သည္။ သူ၏ မိဘေပးရင္း အမည္မႀာ ရႀင္လႀ ဴဖစ္၏ဟု ဆုိထားသည္။ လက္ဝဲေနာ္ရထာကလည္း အေဴဖတၾင္ နန္းတၾင္း မိညိႂသည္ စကားေထာင္စား သမီး ဴဖစ္သည္။ စကားေထာင္စားသည္လည္း သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္ပင္ ဴဖစ္၏ဟု ယူဆရမည္ဟု မႀတ္ခဵက္ ေပးထားသည္။ ရႀင္လႀက သူ၏ အမည္ရင္းမႀာ ရႀင္လႀ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိ၏။ အဴခားအမည္ ရႀိႎုိင္သည္ဟု ဆုိႎိုင္ေသာ္လည္း အဴခားအမည္ကို လည္းေကာင္း၊ မညိႂဟု လည္းေကာင္း မဆုိေပ။ လက္ဝဲေနာ္ရထာသည္ မည္သည့္ အေထာက္အထားအရ ရႀင္လႀကို နန္းတၾင္းမိညိႂဟု ဆုိေလသနည္း။ စကားေထာင္စား အမတ္ သီရိေဇယဵေကဵာ္ထင္၏ သမီးဴဖစ္ေဳကာင္း ဆုိ၍ ရခိုင္သူ မဟုတ္ေဳကာင္း ေပၞလၾင္ေနပၝသည္။ ရခိုင္သူ မိညိႂ၊ နန္းတၾင္းမိညိႂႎႀင့္ ရႀင္လႀ တုိႛသည္ တဦးတည္းလား၊ ရခိုင္သူ ဆိုသည္ကို ေခတၨ ဖယ္ထားလ႖င္ပင္ နန္းတၾင္းမိညိႂသည္ ရႀင္လႀလား၊ မိညိႂႎႀင့္ ရႀင္လႀ တေယာက္တည္းလားဟု စဥ္းစားစရာ ေပၞလာပၝသည္။
ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖကဵမ္းတၾင္ ပံုႎႀိပ္မူ ဴဖစ္လာပံုကို ေဖာ္ဴပေသာ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ စာဳကည့္တုိက္မႀႃး ဦးဴမတ္စိုးက၊ "ရခိုင္သူ မိညိႂဟု လူသိမဵားေသာ အမဵိႂးသမီး စာဆုိ၏ အတၪႂပၯတၨိမႀန္ကို ဤပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖတၾင္ သိႎိုင္ပၝသည္" ဟု အမႀာေရးထားသည္။ တည္းဴဖတ္သူ ေမာင္ခင္မင္-ဓႎုဴဖႃက၊ "မေနာ္ဟရီပဵိႂႚ အရ သိရေသာ စာဆုိ မိညိႂ၏ အေဳကာင္းသည္ စာေပ ေလ့လာသူမဵား ဆက္လက္ သုေတသန ဴပႂလိုစိတ္ ေပၞလာေအာင္ ဖိတ္ေခၞေနသကဲ့သိုႛ ရႀိပၝသည္" ဟု ဆုိထားပၝသည္။
အင္းဝတၾင္ မုိး႓ဗဲနရပတိ ၉၀၇-၉၁၃ အထိ ၆ ႎႀစ္ နန္းစံသည္။ အင္းဝ နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္သည္ ၉၁၃ တၾင္ အင္းဝေ႟ၿနန္းကို ေနာက္ဆံုးမင္း အဴဖစ္ စိုးစံသည္။ နန္းစံ ၃ ႎႀစ္ အဳကာ ၁၉၁၆ တၾင္ အင္းဝပဵက္၍ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝသည္။ စကားေထာင္စား အမတ္ႎႀင့္ သမီး ရႀင္လႀတုိႛ ဇနီးေမာင္ႎႀံလည္း ပၝဳကသည္။ ရႀင္လႀသည္ နန္းတၾင္းမိညိႂ ဴဖစ္ခဲ့ေသာ္ နန္းတၾင္းမိဴဖႃလည္း ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝသင့္သည္၊ ပၝႎိုင္ေကာင္းသည္။ မပၝဘဲ ကဵန္ခဲ့သလား၊ အင္းဝ အပဵက္တၾင္ မိဴဖႃဇာတ္လမ္း လံုးဝ တိမ္ဴမႂပ္ ေပဵာက္ကၾယ္သၾားသည္။ စဥ္းစားစရာ ရႀာေဖၾေလ့လာစရာ အခဵက္ ဴဖစ္ပၝသည္။
ရႀင္လႀသည္ မိညိႂ ဴဖစ္ခဲ့ေသာ္ ေမာင္သုတႎႀင့္ ေဒၝက္တာလႀေဘတုိႛ ေပးေသာ သကၠရာဇ္အရ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝခဵိန္တၾင္ အသက္ ၄၁ ႎႀစ္ သိုႛမဟုတ္ ၄၄ ႎႀစ္ ရႀိေနေပမည္။ အသက္ ၃၁ ႎႀစ္တၾင္ ရဲေလႀသင္းကို သနားခံရသည္ ဆုိသဴဖင့္ အင္းဝနရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္တၾင္ မဟုတ္ႎိုင္။ ထုိထက္ ေစာစၾာကပင္ ရ႓ပီး ဴဖစ္ေပမည္။ ရႀင္လႀ၏ ပဵိႂႚနိဂံုးတၾင္ အင္းဝနန္းတၾင္းတၾင္ စာဆိုသည္ဟု မပၝ။ သူႛခင္ပၾန္းႎႀင့္ အတူ ေတာင္ဘက္ပင္လယ္႟ၾာတၾင္ ေနသည္ဟု ဆုိသည္။ ယင္းကမႀ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝလာသည္။ ဟံသာဝတီတၾင္ မိဖုရား႒ကီး၏ မိန္ႛဆုိခဵက္အရ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို ေရးသည္။ ၉၄၈ တၾင္ ႓ပီး၏။ ၉၁၆ တၾင္ ဟံသာဝတီသုိႛ ပၝသဴဖင့္ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို ဟံသာဝတီတၾင္ ၃၂ ႎႀစ္ဳကာ ေနထိုင္႓ပီးမႀ ေရး႓ပီးသည္။ စင္စစ္ ၉၄၈ တၾင္ မိညိႂ မရႀိေတာ့႓ပီ။ ေမာင္သုတႎႀင့္ ေဒၝက္တာလႀေဘတုိႛ ေပးေသာ သကၠရာဇ္အရ မိညိႂသည္ ၉၂၂ သိုႛမဟုတ္ ၉၂၅ ခုႎႀစ္ကပင္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့ေလ႓ပီ။ ကၾယ္လၾန္သည္မႀာ ၂၃ ႎႀစ္ သိုႛမဟုတ္ ၂၆ ႎႀစ္ပင္ ဳကာခဲ့႓ပီ ဴဖစ္သည္။ ဘုရင့္ေနာင္ မင္းတရား႒ကီးသည္ ၉၄၃ တၾင္ နတ္႟ၾာစံသည္။ စာ႓ပီးႎႀစ္ ၉၄၈ သည္ နႎၬဘုရင္ (၉၄၃-၉၆၁) လက္ထက္ ဴဖစ္၏။ စာဆုိခိုင္းသူ မိဖုရား႒ကီးသည္ ဘုရင့္ေနာင္ မင္းတရား႒ကီး၏ မိဖုရား႒ကီး ဴဖစ္မည္လား၊ နႎၬဘုရင္၏ မိဖုရား႒ကီး ဴဖစ္မည္လားဟုလည္း စဥ္းစားစရာ ရႀိလာဴပန္သည္။
မိညိႂသည္ ရႀင္လႀ ဴဖစ္ႎိုင္အံ့မထင္ပၝ။ စာေပပညာရႀင္မဵား ကူညီ စဥ္းစား ဆံုးဴဖတ္ေပးဳကပၝဦး။ အင္းဝနန္းတၾင္း စာဆုိ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တုိႛသည္ ဤအတုိင္း ဆုိလ႖င္ ၉၁၃ မႀ ၉၁၆ အထိ အင္းဝနန္းတၾင္ ၃ ႎႀစ္ စာဆုိဳက႓ပီး အင္းဝအပဵက္ ၉၁၆ တၾင္ပင္ ေဴခရာေပဵာက္ သၾားဳကပၝသည္။ ေဝၝဟာရ လီနတၪဒီပနီမႀ အစ အေထာက္အထားမဵားက မိဴဖႃ မိညိႂတုိႛ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝေဳကာင္း မဆုိဳကပၝ။ မေနာ္ဟရီ ပဵိႂႚနိဂံုးအရ စကားေထာင္စား အမတ္ သီရီေဇယဵေကဵာ္ထင္ႎႀင့္ သမီး ရႀင္လႀတုိႛ ဇနီး ေမာင္ႎႀံသာ ဟံသာဝတီသုိႛ ပၝဳကသည္။ ဟံသာဝတီတၾင္ ဆက္လက္ ခဵီးေဴမၟာက္ခံရသည္။ ရႀင္လႀသည္ မိညိႂ ဴဖစ္ႎုိင္ပၝမည္လား၊ ရခိုင္သူ မိညိႂ ဆုိသူႎႀင့္ ပို၍ပင္ ေဝးသၾားသကဲ့သုိႛ ရႀိသည္။ ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖတၾင္ လက္ဝဲေနာ္ရထာကိုယ္တုိင္က ရခိုင္သူ မိညိႂဟု မဆုိ၊ နန္းတၾင္းမိညိႂ ဟုသာ ဆုိသည္။ ရခိုင္သူ မိညိႂ ဆုိသည့္ အဆုိအမိန္ႛသည္ မည္သည့္ အကိုးအေထာက္မဵားအရ မိန္ႛဆုိဳကသည္ကို သိလိုလႀပၝသည္။
ေနက္တခဵက္ ရႀိပၝေသးသည္။ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို နဝေဒး ၉၁၄ တၾင္ ေရးသည္။ ရႀင္လႀ ၉၄၈ တၾင္ ေရးသည္။ ဝန္႒ကီး ပေဒသရာဇာ ၁ဝ၉၉ တၾင္ ေရးသည္ဟု ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖအရ သိရသည္။ နဝေဒးသည္ နဝေဒးဘၾဲႚ မရမီ စစ္ကိုင္းေထာင္သင္း စလင္းလက္ယာဘၾဲႚႎႀင့္ အင္းဝ နရပတိစည္သူ ေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛႎႀင့္အတူ နန္းတၾင္းစာဆို ဴဖစ္သည္ဟု ေဝၝဟာရ လီနတၪဒီပနီတၾင္ လာသည္။ ၉၁၆ တၾင္ အင္းဝအပဵက္ ဟံသာဝတီသိုႛ ပၝသည္။ ၉၄၁ တၾင္ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို ေရးသဴဖင့္ ရႀင္လႀပဵိႂႚထက္ ခုနစ္ႎႀစ္ ေစာသည္။ ပေဒသရာဇာသည္ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို - ေရႀးကအေကဵာ္၊ မေနာ္ကဗဵာ၊ ပဵိႂႚေဟာင္းစာလည္း၊ ခုကာလ ႎႀင့္၊ ခပ္မသင့္႓ပီ၊ --- ဖက္ယႀဥ္ကာရန္၊ မႀန္ကန္ေဴပဴပစ္၊ မႀတ္သားရစ္ေအာင္၊ ပဵိႂႚသစ္စီဘိ၊ မိန္ႛေတာ္ရႀိ၍ --- ေရးသားေဳကာင္း နိဂံုးတၾင္ ေဖာ္ဴပထားသည္။ မေနာ္ကဗဵာ ပဵိႂႚေဟာင္းစာလည္း ဟုသာ ဆိုသည္။ နဝေဒး၊ ရႀင္လႀ သိုႛမဟုတ္ မိညိႂတိုႛ အမည္ လံုးဝ ေဖာ္မဴပပၝ။ လက္ဝဲအေနာ္ရထာက ယင္းနိဂံုး အေဴဖတၾင္ - ေရႀးနဝေဒး ဆိုေသာ မေနာ္ပဵိႂႚေဟာင္းသည္ ယခုကာလႎႀင့္ ခပ္မသင့္႓ပီ - အသတ္အလတ္ အမႀန္အကန္ ေဴပဴပစ္ေအာင္ ပဵိႂႚသစ္စီရင္ဟု မိန္ႛေတာ္မူ၍ ပဵိႂႚသစ္စီကုံးသည္ဟု ဖၾင့္ဆိုထားသည္။ နဝေဒး၏ ပဵိႂႚသစ္ကိုသာ ႌၿန္းသည္။ ရႀင္လႀ၏ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚကို လံုးဝ မႌၿန္းေပ။ လက္ဝဲအေနာ္ရထာ တဦးတည္း စီရင္ေသာ ပဵိႂႚနိဂံုးစု အေဴဖကဵမ္း ဴဖစ္သည္။ နန္းတၾင္းမိညိႂဆို မေနာ္ဟရီပဵိႂႚဟု သူကိုယ္တိုင္ ေဖာ္ဴပ႓ပီး ဴဖစ္လဵက္ ႕ခင္းခဵန္ခဲ့သည္မႀာလည္း စဥ္းစားစရာပင္။ ပေဒသရာဇာ၏ မေနာ္ပဵိႂႚစာ႓ပီး သကၠရာဇ္မႀာ ၁ဝ၉၉၊ တပိုႛတၾဲလဴပည့္ေကဵာ္ ၃ ရက္ ဳကာသာပေတးေနႛ ဴဖစ္ပၝသည္။
ေတၾႚရသမ႖ အခဵက္အလက္မဵားကို တင္ဴပ႓ပီးပၝ႓ပီ။ စာေပရႀင္မဵား၊ စာေပ ေလ့လာသူမဵား ဝိုင္းဝန္းစဥ္းစား ဆံုးဴဖတ္ေပးဳကပၝ။ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚ နိဂံုးအရ ရႀင္လႀကို သိရပၝသည္။ နန္းတၾင္း မိဴဖႃ၊ မိညိႂ၊ ရခိုင္သူ မိညိႂ ဆိုသည့္ စာဆို အမဵိႂးသမီးတိုႛသည္ သံုးဦးလား၊ ႎႀစ္ဦးလား။ နန္းတၾင္း မိညိႂသည္ပင္ ရခိုင္သူ မိညိႂလား၊ ရခိုင္သူဟု မည္သည့္ အေထာက္အထားရ သိရပၝမည္နည္း။ ၉၁၃-၉၁၆ အင္းဝ မပဵက္မီ ၃ ႎႀစ္ အတၾင္း နရပတိစည္သူေကဵာ္ထင္ လက္ထက္ နန္းတၾင္းတၾင္ စာဆိုဳကသည္။ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု တပုဒ္စီ ေရး႓ပီး အင္းဝ အပဵက္တၾင္ ေဴခရာေပဵာက္ကာ ဇာတ္ဴမၟႂပ္ ေနသၾားဳကသလား။ ဧကန္စင္စစ္ မိညိႂ၊ မိဴဖႃ ဆိုသည့္ စာဆို အမဵိႂးသမီး ႎႀစ္ဦး ရႀိေကာ ရႀိခဲ့ပၝသလား ဟုလည္း သံသယ ဴဖစ္မိပၝသည္။
သိမီလိုက္သည့္ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းေခတ္က မႎၩေလးသူ ခင္တုတ္၊ သလၴာဝတီ တင့္အံုး၊ ဴမင္းဴခံ ခင္ခဵစ္၊ ရတနာပံု သိန္းသိန္း၊ ဴမစ္သား အေကဵာ့ စသည့္ စာေရးဆရာမ႒ကီးမဵား၊ ကေလာင္ရႀင္မဵားသည္ အမဵိႂးသမီးမဵား မဟုတ္ဳကပၝ။ ေခၝင္းေပၝင္း႒ကီးမဵားႎႀင့္ ဴဖစ္ဳကေဳကာင္း သိရပၝသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛသည္ တကယ္ အမဵိႂးသမီး စာဆိုမဵား မဟုတ္ဘဲ၊ စာဆို ပညာရႀင္ တဦးက မိဴဖႃဟန္၊ မိညိႂဟန္ ဴပႂ၍ ကိုယ္ရည္ေသၾး ရတု ႎႀစ္ပုဒ္ကို ကဗဵာဉာဏ္ ကၾန္ႛဴမႃးကာ ေရးဖၾဲႚေလသေလာဟု ေတၾးေတာ ထင္ဴမင္မိပၝသည္။ ဳကံဳကံဖန္ဖန္ စဥ္းစားသည္။ ဟိုအင္းဝေခတ္က ဒၝမဵိႂး ရႀိပၝ့မလားဟု အဴပစ္တင္လ႖င္လည္း ခံပၝမည္။ အေဴဖရႀာရသည္တၾင္ ဳကံမိဳကံရာ စဥ္းစားမိဴခင္း ဴဖစ္ေဳကာင္း ဝန္ခံပၝသည္။
မိဴဖႃ၊ မိညိႂ တိုႛအေဳကာင္း သိလိုလႀပၝသည္။ မေနာ္ဟရီပဵိႂႚ နိဂံုးအရ ရႀင္လႀကိုသာ သိရပၝသည္။ နန္တၾင္းမိညိႂကို မသိရပၝ။ ရခိုင္သူ မိညိႂကိုလည္း မသိရပၝ။ ယင္းပဵိႂႚနိဂံုး အရ - စာဆို မိညိႂ၏ အေဳကာင္းသည္ စာေပ ေလ့လာသူမဵား ဆက္လက္ သုေတသန ဴပႂလိုစိတ္ ေပၞေအာင္ ဖိတ္ေခၞေနသကဲ့သိုႛ ရႀိသည္ဟု ဆိုေသာ ပၝေမာကၡ႒ကီး (ေမာင္ခင္မင္-ဓႎုဴဖႃ) ကိုပဲ ေမတၩာရပ္ခံ အပူကပ္လိုပၝသည္။ ရႀင္လႀသည္ မညိႂ ဴဖစ္ႎိုင္မည္လား၊ ကူညီ စဥ္းစား ဆံုးဴဖတ္ေပးပၝအံုး (ဦး) ဆရာ။
မဳကန္
ဂႎၫဝင္ ရသစံုမဂၢဇင္း၊ ၂ဝဝ၂ စက္တင္ဘာ။
▪ - ¤ - ▪
Subscribe to:
Posts (Atom)